Шарнымаш сорта
Тыглай лийын, но кӧргӧ виян
Марий Элын сулло журналистше да Марий Элын калык писательже Леонид Яндаковын илыш гыч кайымыжлан нылле кече шуэш.
Волгыдын илен, почешыже волгыдо кышам коден – тыге каласышт Леонид Логиновичым пытартыш корныш ужатыме годым Морко посёлкысо пӧртшӧ ончылно чеверласаш погынышо-влак.
А вет сулен налме канышыш лекмыж деч ончыч тудо «Марий коммуна»-«Марий Эл» газетын Морко кундемысе собкоржылан 25 ий ыштыш. А кӧ тыгай собкор? Верлаште могай событий каен шога, эн ончыч тудо увертара. Кажне паша тургымышто пасуш, вольык фермылашке рейдым эртара, ялозанлык специалист-влакым тушко уша. Тидын нерген материалым газет редакцийыш пеш писын шуктыман. Сандене йӱд марте воза, а эрдене автовокзал гыч рейсовый автобус дене олаш колта. Вара тиде материал газет страницыште савыкталтеш. Тыге ыштен толашыме тунам, вет кызытсе семын электрон почто лийын огыл. Эре йол ӱмбалне лийме.
Садланак, очыни, пенсий жап шумеке, Леонид Яндаков моло семын редакцийыште ыш кучалт. Тудын эше вес шонымашыже лийын. Пашам ыштымыж годымак марий калыкын историйжым шымлен шоген. Икана йодынам ыле: «Кузе чыла тиде материалым поген шуктенда?» Тудо тыге вашештыш: «Отпускышто да тыглаят Москваш але вес олаш мийыме годым архивыште кычалынам». Ондаксек тыгай материалым поген да, сулен налме канышыш лекмекыже, пашалан кыртмен пижын – калыкнан историйже дене кылдалтше кугу произведенийлам возен. Манаш веле, кӱчык жапыште кум чапле романым – «Чоткар» (2000 ий), «Мамич Бердей» (2001 ий) да «Онар» (2004 ий) книгалам – савыктен луктын. Вара – молымат. Марий Элын сулло журналистше Марий Элын калык писательже марте кушкын. Вет тудо журналист улмыж годымат тыглай корреспонденцийым веле огыл возен, шарнем, илыш гыч зарисовкылаж денат лудшын чонжым тарватен. Тиде мастарлыкшак чапле произведенийлам возаш негыз лийын, вийым пуэн.
Шукын тудым порын аклен ойлышт.
Ирина Королёва, Морко район администраций вуйлатышын алмаштышыже:
– Леонид Логинович илышым, шке мландыжым, шке калыкшым моткоч йӧратен. Кажне произведенийже тыглай айдеме да тыглай ял илыш нерген. Тудо лӱман писатель да журналист веле огыл, эше Морко районын почётан еҥже (ик эн ончыч тыгай лӱмым налын). Чумыр илышыжым калык дене кылден, калыкшым да шочмо кундемжым чапландарыме пашалан пуэн. Чапле произведенийже-влак эрелан чонешна кодыт.
Мый таче книгалажым лостыклен лектым. Шылтыде ойлем, южыжым лудын омыл. Сандене тидым ышташ шканем задачым шындышым. Талантан еҥ кайымылан чаманаш гына кодеш, но жапым чарен от шогалте. Морко районын эше ик шӱдыржӧ каваш нӧлталте.
Николай Любимов, тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министрын алмаштышыже:
– Леонид Логинович калыкнан историйыштыже возышо мастар семын палемдалт кодеш. Тудо журналистикышкат, сылнымутышкат кугу надырым пыштен. Ойырен налме произведенийлажым шукерте огыл «Ший калык» книгаш чумырен лукмо. Лӱмжак калыкнам йӧратымыж да йылмына ден сылнымутнам пагалымыж нерген ойла. Калыкнат тудым пагалаш да шарнаш тӱҥалеш.
Анатолий Александров, Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже:
– Мый 1959 ийыште культпросветучилищым тунем пытарен тольым. Тудо, 1958 ийыште Марпединститутым тунем лектын, Волжский район Шайра кундемыште пашам ыштыме деч вара Моркыш пӧртыльӧ. Тунам вашлийна. Куштышо коллективым погенам ыле, а тудо чӱчкаш пеш мастар улмаш. Тылеч вара эре пырля лийме. Мый тудым ондакше тыглай марий рвезе семын паленам. Вара, илен-толын, ала-могай кӧргӧ виян улмыжым шижым. Тудо кугун пагалыме еҥыш лекте. Тӱрлӧ книгам лудын, романлан материалым поген. Романже гыч пален нальым: могай виян лийын мемнан марий калык. Калыкна мланде верч огыл, а марий кодшаш верч кредалын. Тидым Леонид Яндаков ончыктен моштен, санденак марий улмынам арален кодымаште тудынат надырже уло. Тыгай марий-влак дене пырля ме шкежат марий чапнам да кӧ улмынам ӱлык ыжна волто. А тудо мемнан деч тораш каен огыл: возымыжым лудыт – тугеже пеленнак ила.
Светлана Порфирьева, Морко посёлкысо 1-ше школышто кужу жап марий йылмым туныктышо:
– Морко район – талант памаш. Тиде памашлан вийым пуышыж гыч иктыже – Леонид Логинович. Марий университет деч вара школ пашалан пижмеке, тудын дене шагал огыл вашлиймашым эртаренна. Тунемше-влакым книгалаж дене палдаренам. Марий калык кузе кутырен, тугак яндарын кутыраш тудо туныктен. Йоча-влакымат, мыйымат. «Шке йылмыдам эскерыза», – манеш ыле. Кылна пеҥгыде лийын. Полышыжо ок мондалт.
Ким Иванов, Моркысо 1-ше школышто кужу жап географийым туныктышо:
– Марий калык таче кугу йомдарымашым шижеш: тыгай еҥым муаш йӧсӧ. Тудын кумылжо, йылмыже могай яндар!.. Книгажым лудаш тӱҥалат – чарнен от керт. Леонид Яндаков ойла ыле: «Морко калык эн пиалан. Молан? Ты кундемыште ала-могай минерал уло, тудым але огыт пале. Муын луктыт – тудлан верчын Морко кундем палынак вияҥ кая». Леонид Логинович, чонда куштылго лийже!
Анатолий Титов, «Марий Эл» газетын ончычсо собкоржо, кызыт «Морко мланде» райгазетын тӱҥ редакторжо:
– Райгазет деч ончыч «Марий Эл» газетын тысе собкоржылан ышташ тӱҥалмекем, Леонид Логинович мылам кугун полшен. Вет шкежат ты пашам кужу жап шуктен да тыге туныктен ойлен: «Анатолий, тый собкор, «Марий Эл» газетыште районнан тӱсшӧ улат. Сандене шкем тыге кучаш, тыге кутыраш, тыге кояш кӱлеш. Вет тушто возымет гоч Морко калыкым уло республиклан почын ончыктет». Тудо тыгай мунло лийын. Молат тыгаяк лийышт, Морко калыкым кӱшкӧ нӧлтен шогышт манын шонен. Журналист корнышко пеҥгыдын шогалмаште тудын надырже пеш кугу, сандене Леонид Логиновичлан вуем савем.
Тынар сай шомакым ойлышт Леонид Логинович Яндаков нерген тудым палыше да аклыше-влак. Лишыл еҥже-влаклан чаманымашым каласышт. 2013 ийыште инсульт лийме деч вара пелашыже Нина Николаевна тудым тынар ий переген ончен. Пытартыш книгалажым Елена ӱдыржӧ савыктен лукташ полшен да Василий веҥыже эҥертыш лийын. Веҥыжак, Василий Петров, чеверласымашым вӱден. Нылле кече вашеш ме эше икана нунылан чаманымашым каласена. Волгыдо тӱняште иле, Леонид Логинович!
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: Леонид Логинович уныкаж дене; Леонид Яндаков пелашыж дене.
Еш альбом гыч налме фото.
