Курыкмарий районлан – 105 ий
ИП, КФХ вуйлатыше Кутузов А.А.
Саскам куштен, илышнам улаҥдена
«Виктория» агрофирме» ООО лийын. Лӱмжӧ йоҥгалтше да кугу, но пашаче ешыже изи. Сандене вара кресаньык-фермер озанлыкыш савырнен. Тудын озаже – индивидуальный предприниматель, КФХ вуйлатыше А.А.КУТУЗОВ дене озанлыкын тачысе кечыж нерген мутланена.
Изи гыч кугемна гына
– Алексей Алексеевич, озанлыкын лӱмжӧ вашталтме дене тудын пашаштыже могай вашталтыш лийын?
– Пашаже лӱмыштӧ огыл, а кузе ыштымаште. Изирак кӱкшытыштӧ ме кугурак пашам шукташ тӱҥална. Мландынат моло фермер да частник деч ешарен налме дене кумдаҥе веле, техникынат кӱлеш да шукеме, саскамат утларак кушташ тӱҥална. Манмыла, изи гыч кугемна гына.
– А мом куштеда?
– Ончен куштымо саска гыч эн шукыжо пареҥге – 50 процент наре, вара ковышта – 30, йошкарушмен ден кешыр – 10 процент дене. Эше саскам шындыме верым саемдышашлан вашталтыме шот дене пырчым куштена. Тидын годым ме эн ончыч продукцийнан качествыж нерген шонена. Качестве начар лиеш гын, ужалаш неле. Лектышат тидын денак кылдалтын. Теве кодшо ийын пареҥгым гектар еда 400, ковыштам 700-800 центнер дене налынна – таклан мо?
– Теният тидлан кызытак ямдылалташ тӱҥалында, векат?
– Теплицеш ковышта нӧшмым ӱдена. Ик ужашым арня ончычак вераҥденна, таче – кокымшо ужашым, кумшым – вес арнян. Тыге ыштыде ок лий. Вет озымым чыла иканаште шынден огына шукто. Ужашын-ужашын вераҥдаш перна.
Механизаторнаже ок сите
– Теле кугу луман лиймылан кӧра шошо ага паша ок кучалт?
– Ок кучалт, шонем. Мланде вӱдыжгырак лиеш гынат, топлана. А ту жаплан урлыкаш пырчым аяртен шуктыман. Техникылан осмотрым эртыман. Пасум тырмалаш кӱлеш. Кеч-мо гынат эн ончыч пырчым ӱдыман, вара – молымат. Кеч-могай культурынат шке жапше уло. Пареҥгым шындаш рокын температуржо 8-9 градус леве деч кугурак лийшаш. Уке гын кучалт нерешталтеш. Чыла пашам механизированно ышташ тыршена.
– Техникыдаже сита?
– Техникынаже сита, механизаторнаже ок сите. Ик трактористлан кок трактор дене логалеш, кок тӱрлӧ пашам шукташышт перна. Механизаторна шукырак лиеш гын, ӱдымӧ пашам 8-9 огыл, а 5-7 кечыште пытарена ыле. Шурным да саскам погымо годым пашаеҥ эшеат шукырак кӱлеш.
– Тыгай годым нелылык гыч кузе лектыда?
– Чыла ӱшан верысе кугурак ийготан еҥ-влаклан. Такшымат пашаеҥна-влак кокла гыч 40 процентше пенсий деч ончычсо, а 60 процентше пенсий ийготан улыт. Мый шкежат – пенсионер, кок ият пеле гыч 70 ий темеш. Но эше тыршена, огына йогылане. Самырык-влак олаш каят гын, мландынам шӱкаҥден кийыкташ огына шоно. Саскам куштен, илышнам улаҥдена. Мемнан дене паша идалык мучко гаяк уло. Саскам шынден, куштен да поген налме дене пашана ок пыте. Тудым аралаш пыштыман да шыже гыч шошо мучаш марте изин-изин колтен шогыман.
Кылна аралалт кодын
– Сатудаже кая?
– Тений нелынрак. Южо фермерын ойлымыж почеш, почде шинчыше складыштат уло. Меже шукертсек ыштена гын, клиент-влак дене кылна аралалт кодын. Туге гынат саска ак кажне ийын икгай огыл. Санденак тӱрлӧ саскам куштена. Ик ийын иктыжлан йодмаш кугурак, вес ийын – весыжлан. Ак ойыртемат тидын денак кылдалтын. А южо ийын темлыше шуко гын, чылажланат ак изирак. Таклан огыл ойлат: кушташ неле, а ужалаш эшеат нелырак. Но ончен куштымым локтылмо ок шу. Сайын арален, сай качестве денак ужалаш тыршена.
– Тыршыде нимо ок ышталт. Те вет пелашда дене пырля пашам ыштеда?
– Москвасе Василий Горячкин лӱмеш ялозанлык институтышто инженер-механиклан тунемынам гын, технике, энергетике да пашам аралыме йодышлан тӱрыснек мый мутым кучем. Пелашем Валентина Альбертовна Чебоксар кооперативный техникумым йошкар диплом дене тунем пытарен, а тыште агрономий, кадр отдел да бухгалтерий пашалан вуйын шога. Манмыла, тӱҥ сомылым шке ӱмбаке налынна. Туге гынат мыланна кӧра веле огыл, а пашаеҥна-влакын полшымышт дене кресаньык-фермер озанлыкна кызытсе кӱкшытыш шуын. Мый эн ончычак нунылан – умылымыштлан да тыршен ыштымыштлан – тауштем. Чылаштлан.
– А ик тукымым палемденак ончыкташ йодда…
– Изак-шоляк Сергей, Иван да Алексей Сарапайкинмытым палемдыдежат ок лий. Тӱҥалтыште нуно тӱрлӧ пашам ыштышт, кызыт кумытынат тракторист семын тыршат. Мландым куралме, пырче ден нӧшмым ӱдымӧ, озым ден пареҥгым шындыме, обрабатыватлыме, саскам да шурным погымо, шупшыктымо, грузитлыме, лумым шӱкымӧ – могай гына пашам идалык мучко ышташышт ок логал. Тӱрлӧ трактор, комбайн да погрузчик дене. Спорт денат кылым кучат. Виловатыште ий еда эртыше спорт фестивальыште тӱрлӧ вид дене Пайскырык кундемын чапшым аралат. Тыгай пашаче самырык вий ялыште шукырак лиеш гын, пашана утларак ушнен толеш ыле.
Умбакыже вияҥден толман
– Ончыкылык план ден шонымашда могай?
– Озанлык пашанам утларак келшышын виктарен колташ да механизироватлаш. Китайыште лийынна. Тушто кызыт 90 процентлан роботизироватлыме тракторым ыштен луктыт. Комбайнышт комбайнёр деч посна кудалыштеш. Но шерге, окса ок сите. Да мемнан пасунажат изи улыт. Но меат чыла гаяк тракторыш – вес эл гыч кондымыш веле огыл, шкенан дене лукмышкат – автопилот установкым шынденна. Рульым эре кучен шинчымат ок кӱл, савырнаш гына виктарыман. Моло пашамат механизироватлыман. Тыге самырык-влакымат ялозанлык пашаш савыраш лиеш, шонем. Кундемна саскам ончен кушташ келшыше. Тугеже тиде пашам умбакыже вияҥден толман.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: фермер Алексей Кутузов; механизатор-влак изак-шоляк Сергей, Иван да Алексей Сарапайкинмыт; склад гыч кондымо ковыштам ястарат; ковыштам эрыктат; ковыштам колташ оптен ямдылат; столовыйышто кечывал кочкышым пукшат.
Юрий Исаковын фотожо.
