Марий Элыште 3-9 ноябрь Шодо рак дене черланыме деч аралалтме арня семын эрта.
Тӱнямбалне ий еда тӱжем дене еҥ «шодо рак» шучко диагнозым колеш. Тиде чер шкеж нерген пытартыш йыжыҥыш шумешкыже огеш палдаре. Но таче статистикым сай велыш вашталташ чыла йӧн уло. Нунын кокла гыч тӱҥжӧ – чер дене палдарымаш да черланыме деч аралалташ.
Кӧлан шекланыман?
Шодо рак дене куштылгын черланен кертме амаллан шотлалтыт:
- тамакым шупшмаш. Тиде, мутат уке, тӱҥ амал. Лӱдыкшӧ шупшмо тамакын чотшо да тамакым шупшмо стаж дене чак кылдалтын. Тыгодым тамакым шупшшат, тамак шикшым шӱлышат ик семын черланен кертыт;
- радон, асбест, неле металл, производствысо пурак гай уда веществам шӱлымаш;
- лавыран южым шӱлымаш. Тыгайже начар экологиян промышленный олалаште лиеш;
- наследственность. Тыгай диагнозан лишыл родо молыланат шодо рак дене черланен кертме нерген ушештара;
шодын хронический черже – ужармужо але ХОБЛ.
Шотыш налза
2-3 арня але тылечат шуко жап тургыжландара гын, врач деке кайыман:
- кокырыкта;
- изи физический нагрузко годымат шӱлыш петырна;
- оҥышто коршта, келгын шӱлалтыме але кокырымо годым утыр вияҥеш;
- рунышто вӱр коеш;
- капкыл нелыт амал деч посна йомеш, аппетит уке;
- чот ноялтеш, йӱк оралга.
Нине пале-влак чылаж годымак огыл рак дене черланыме нерген ойлат, но медицине велым шымлалташ амал улыт.
Шкем эскераш да аралаш
Шодо рак ваштареш кучедалме эн сай йӧн – тудлан вияҥаш ик шансымат пуаш огыл.
- Тамакым кудалтыза. Тиде эн сай шонымаш, тамакым шупшмо стажда кугу гынат. Шодо рак дене черланен кертме лӱдыкшӧ икмыняр ий гычак иземеш.
- Тамак шикшым ида шӱлӧ.
- Тазалыклан зияным ыштен кертше производствышто лӱдыкшыдымылык техникым шуктыза, респиратор але маске дене пайдаланыза.
- Таза илыш-йӱлам кучыза: пакчасаска ден емыж-саскалан поян кочкышым кочса, иммунитетым физкультур дене пеҥгыдемдыза.
Ончыкылан ӱшан
Тачысе медицине палынак ончыко тошкалын. Специалист-влак пациентын черланен кертмыжым рашемдышашлан флюорографий, компьютер томографий (КТ), бронхоскопий да биопсий дене пайдаланат. Изи дозан КТ шодо рак дене черланымым тӱҥалтыш йыжыҥыштак рашемдыше эн сай йӧнлан шотлалтеш.
Эмлыме йӧнат вашталтын. Ынде кажне пациентым тудлан гына келшышын эмлат. Тыгодым хирургийлан, лучевой да химиотерапийлан, таргетный да иммунотерапийлан эҥертат. Сандене рак дене черланымым мыняр ондак рашемдет, тичмашнек тӧрланат ӱшан тунар кугу.
Мемнан тазалыкна – шкенан кидыште. Тидымак шотыш налын, профосмотрым жапыштыже эрташ тыршыман, организмыште палдырныше уто-ситым медицине велым тергыман. Тамакым кудалташ шонышо-влак врач-наркологын але поликлиникысе медицине кабинетын полышыштлан эҥертен кертыт.
Екатерина СОБОЛЕВА,
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын тӱҥ пульмонологшо.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын фотожо.
