Тӱняште кажне еҥлан эн шерге айдеме – ава. Тудо илышым пӧлекла да, йӱд омыжым коден, йочажым йӧратен, арален, чаманен ончен кушта. Икшывыже ушан-шотан айдеме лийже манын, изин-кугун тырша.
Волжский район Мучашъер (Микушкино) ялыште илыше Екатерина Кудрявцева нергенат тыгак каласаш лиеш. Алексей пелашыж дене нуно вич йочам ончен куштат. Моло ӱдырамаш семынак тиде аванат чонжо кажныж верч тургыжлана.
Икшыве-влак
Пиалеш, йоча-влак кумылжым огыт волто. Адакшым авашт семынак чыланат моткоч чолга улыт. Нунын дене кӱчыкын палдараш кӱлеш, очыни. Кугурак Андрей эргышт 24 ияш. Тудо Юл кундем кугыжаныш технологий университетын «Машиностроений» факультетшым йошкар диплом дене тунем пытарен, умбакыже магистратурышто шинчымашым поген. Кызыт ик заводышто инженерлан ышта.
Егор 21 ияш. Тудо эн ончыч Марий кугыжаныш университетын Калыкле тӱвыра да тӱвыра кокласе коммуникаций институтшым пытарен. А кызыт университетыштак магистратурын икымше курсыштыжо робототехнике дене кылдалтше специальностьлан тунемеш.
– Тудо эше нтернет гоч видеоурок почеш фортепиано дене шке семынже шокташ тунемын. Мӧҥгыштына пианино уло. А илыме пачерышкыже ачаже синтезаторым налын пуэн, сандене яра жапше годым эре манме гаяк шокта. Кочкаш шолташ йӧрата. Кызыт ик фирмыште графике дизайн дене кылдалтше пашам ышта, – палдарыш аваже.
Кумшылан вучымо ӱдырышт шочын. Софья тений Кугу Порат школым шӧртньӧ медаль дене пытарен да Марий кугыжаныш университетын Естественный науко да фармаций институтышткжо бакалавриатыш тунемаш пурен. Изиж годсек кушташ йӧрата. Тудо Пызырьгуп клуб пелен чумырымо куштышо группыш коштын.
– Нылымшылан мӱшкыраҥмекем, ӱдырым вученна, но эрге шочын. Павел 15 ияш. Кугу Порат школышто 9-ше классыште тунемеш. Тудым мый «артист» манам. Вет эргына Пызырьгуп клубыш кушташ, мураш коштеш, спектакль ден сценкылаште модеш. Чылажат тудын моткоч сайын лектеш, – каласыш аваже.
Визымшылан адакат эрге шочын. Мирон визымше классыште тунемеш.
– Тудо сайын мура, слухшо уло. Туныктышо-шамычат ты шотышто мокталтен ойлат, – рашемдыш Екатерина Арсентьевна.
Чыным ойлаш гын, кажне шочшыж нерген ава, паледа, чарныде каласкален кертеш. Тыгодым нуным тунар чот йӧратымыже шижалте!
Паша
Екатерина ден Алексей Кудрявцевмыт шушаш ийын ший сӱаныштым палемдаш тӱҥалыт. Нуно икте-весыштым йоча пагытышт годсек паленыт, вет рвезе Мучашъер гыч Катян шочмо Кугу Порат ялыштыже верланыше школыш тунемаш коштын. Школ деч вара коктынат вузыш тунемаш пуреныт да канышлан мӧҥгышкышт кайыме годым чӱчкыдынак пырля логалыныт. Тыге келшаш тӱҥалыныт, 2001 ийыште ушненыт. Алексей тунамсе Марий кугыжаныш политехнический институтышто радиоинженерлан тунем лектын. Ончыч Газпромын компрессор станцийыштыже электриклан тыршен. Кызыт туштак инженерлан ышта.
Катя Марий кугыжаныш университетыште историй предметым туныктышо специальностьым налын. Икшывыштын идалыкаш веле улмыж годымак Волжский район Отымбал школыш историйым туныктышылан пашаш ӱжыныт. Самырык ава кӧнен да 2010 ий марте тушто тыршен. Тылеч вара Екатерина Арсентьевналан Памар кыдалаш школышто историйым да географийым туныкташ темленыт. Молан манаш гын Отымбалне тӱҥалтыш школым веле коденыт.
– Но, индеш ий ыштымеке, йӱкем шинчаш тӱҥале да тидлан кӧра тушеч каяш логале. Тунам мыйым тӱвыра аланыш Волжский районын централизоватлыме клуб системыжын директоржылан пашам ышташ ӱжыч. Ты жаплан Кугу Олыкъялыште Совет Ушем Герой Зинон Прохоровын тоштер-пӧртшӧ лийын, но вуйлатышыже уке ыле. Тыге ты пашамат мый шукташ тӱҥальым. Чыла тидак 2020 ийыште Казаньысе Тӱвыра институтыш режиссерлан тунемаш пураш таратен. Диплом спектакльымат геройын илыш корныж нергенак шынденам ыле, – каласыш чолга ӱдырамаш да ойжым умбакыже шуйыш:
– Туныктымо паша гыч йӧршеш вес аланыш куснаш темлымекышт, мый кужунжак шонкален омыл, да кугу лӱдмашат лийын огыл. Молан манаш гын ешыште тидын нерген каласымекем, иктат тореш лийын огыл. Пелашем вигак манын: «Мо дене кертам, полшем». Тиде, паледа, мылам моткоч кӱлешан лийын! Тудо мутшым кызытат куча. Мутлан, Пызырьгуп клубышто драмкружок пашам ышта, да возымо пьесем почеш шындыме спектакльлаште, сценкылаште тудат, йочана-шамычат модыт.
Вуйлатышемат – кугу эҥертыш. Тудын полышыж деч посна чылажымак ыштенат ом керт ыле, очыни. Иктешлыме семын ойлаш гын, кунам тыйым аклат, ончыко шӱкат да полшат манын палет, пашам ышташ куштылго. Адакшым 2016 ий гычак мый шкежат тиде клубышто чумырымо ансамбльыш мураш коштынам. Йӱкем шичмеке, ик жаплан мурымым чарненам да куштышо коллективыш ушненам. Икманаш, клуб пашам кӧргӧ гычак паленам, санденат тиде мылам лишыл лийын.
Ик сеҥымаш почеш весе
Екатерина Арсентьевнан тӱвыра аланыш куснымекшак, 2020 ийыште, Кудрявцевмыт ешлан «Идалыкын ешыже» конкурсыш ушнаш темленыт.
– Да ме вигак сеҥышыш лектынна. Эн ончычак районышто, вара республикыште «Йӱлам аралыше еш» номинацийыште ешнам палемденыт. Москвашке кайышаш улына ыле, но лачак ковид чер шарлыме жап лийынат, мӧҥгышкӧ толын саламленыт.
2024 ийыште «Это у нас семейное» всероссийский конкурсын полуфиналышкыже лектынна да республик гыч икмыняр еш Уфашке миенна. Тушто мемнам «Эрудиция – это у нас семейное» номинацийыште палемденыт. Тудо ийынак Татарстаныште эртаралтше Семык пайремыште лийынна. Тушечат сеҥымаш дене пӧртылынна: «Марий еш» конкурсышто кумшо верыш лектынна.
Чыным ойлаш гын, йочана-шамычат, ешна денат тымарте ятыр конкурсышто ончыл верыш лектынна. Тений шукерте огыл республикыште эртаралтше «Еш лудмаш» конкурсышто «Мыйын ешем, мыйын шочмо кундемем – мыйын историем» номинацийыште икымше верым сеҥен налынна. Тыгай конкурс-шамыч ешым моткочак пеҥгыдемдат, икояным ышташ полшат, – ойлыш чолга ӱдырамаш.
Йӱла
Икте-весыштым икояным ышташ ешыштышт йӱлам шуктымыштат полша. Кудрявцевмытын иктыже тыгай: нуно кажныштын шочмо кечыштым ойыртемалтшын эртарат. Мутлан, еш озан, Алексейын, шочмо кечынже, 4 декабрьыште, кажне ийын пӧртыштым тӱжвал велым гирлянде дене сӧрастарат. А 29 январьыште, Егорын шочмо кечынже, тудым кораҥдат. 24 декабрьыште, Андрейын шочмо кечынже, нунын деке эре Йӱштӧ Кугыза толеш. Екатеринан шочмо кечынже, 5 октябрьыште, кажне гана кушко-гынат путешествийыш пелашыж дене коктын але икшывышт дене пырля каят.
– Павелын пайремжылан шаурмам ыштен кочкына. Софьян шочмо кечынже, 5 июльышто, ӱмбакына вӱдым кышкен модына. Тиде кечын лишне веле огыл, тораште илыше родына-влакат мемнан деке чумыргат. Мирон 23 июльышто шочын. Тудын деке йолташ рвезыже-шамыч погынат да йӱштылаш миен толыт, тӱрлӧ ӱстембал модыш дене модыт.
Сурт сомыл
Кудрявцевмытым эше кеч-могай пашам иквереш ыштыме уша.
– Ешна изижак огыл, да, шыл, шӧр, ӱй, торык шкенан лийже манын, ончыч вольыкым шуко ашненна. Ушкал, ӱшкыж, сӧсна, шорык, чыве лийыныт. Кызыт гын чыве деч молыжым чыла ужаленна. Ушкал олмеш кок казам налынна. Нунын вич пачаштым коденна. Вольык сомылым ышташ, шудым ямдылаш, пакчагӧргӧ пашам шукташ пелашем, шочшына-шамыч эреак полшат. «Нива» машинана дене кунамже пелашем, кунам мый чодырашке емыж-саскам, поҥгым погаш йоча-шамыч дене пырля миен толына. Йӧра, 2007 ийыштак водитель правалан тунем лектынам да, кузе тудым налынам, туге вигак машина дене кудалышташ тӱҥалынам. Вет тиде мылам моткочак кӱлеш! Тымарте, икшывына-шамычын изиракышт годым, иктыштым йочасадыш, весыштым школыш Кугу Поратыш шумеш рейсовый автобус дене наҥгаен кодаш да тушеч мылам Отымбаке пашашке кум километрым ошкылаш пернен. Кастене мӧҥгеш – тыгак. Сандене тунам ласканак шӱлалтенам ыле. Кызыт пелашем дене коктынат кок машина дене кудалыштына.
Яра жап
Тоштер-пӧртын ик соцкыл лаштыкыштыже вераҥдыме видеоклипыште мый Екатерина Арсентьевнан пидме узор-влак дене сӧрастарыме моткоч мотор пальтом да упшым чиен мурымыжым ужынам ыле. «Тугеже тудо кидпашамат ышташ йӧрата», – шоналтышым семынем.
– Туге. Пальтомат, упшымат шке сылнештаренам. Такшым чылажымат ыштен моштем, – шонымашемын чын улмыжым пеҥгыдемдыш кидмастар. – Авамлан тау. Кидпашалан тудо туныктен. Пытартыш жапыште межым шӱдыраш келша. Тоштер-пӧртыштӧ, икмыняр моло вере мастарлык классымат эртаренам.
Тыгак тиде ӱдырамаш, паледа, эше мом ышташ йӧрата? Тудо чапле пушеҥге гыч, мутлан, самшит, шӧрва (ясень), тумо, пӱнчӧ гыч ыштыме тошто мебельым пога.
– Тудым налаш манын, икмыняр гана лӱмынак увертарымашымат пуэнам да тыге ятыр чумыренам. Утларак келшышыштым мушкынам, шелышталтше пале лийын гын, нуным петыренам да лак дене чиялтенам. Мемнан деке иктаж-кунам унала толыда гын, ужыда: пӧрткӧргыштына шукыжо ондакысе але шке ыштыме мебель. А эше мыняр тошто шкаф, тулеч моло лӱмын чоҥымо пӧлемыште шогат! Ончыкыжым, яра жапем шукырак лиймеке, нуным кӱлеш семын реставрироватлаш шонем. Но иктаж-кушто чонемлан келшышым ужам гын, кызытат садак налам…
Теве могай ава-влакат улыт! Тиде ӱдырамаш – сай пелаш, уста озавате, тале кидмастар, чолга айдеме да, мутат уке, поро ава. Но тиде чылажат тыглай моктымо мут веле огыл, а чынже денак тыге.
Любовь Камалетдинова
