11 майыште Агавайрем кумалтыш почылтын.
Марий калыкнан шошымсо кумалтыш йӱлаж нерген Йошкар-Оласе «Марий кумалтыш» общинын тӱҥ онаеҥже Юрий Тушнурцев МЭТР телеканал гоч палдарен:
– Калыкна ожнысек шошым Агавайремым палемден. Шошым отыш лекме икымше кумалтыш ага паша дене кылдалтын. Пакчасаскам шындыме, пырчым ӱдымӧ пагыт. Калык Ош Кугу Юмо деч сай лектышым йодеш. Пӱртӱс Юмо сай леве игечым, жапыштыже йӱрым пуэн шогыжо, кече ырыктыже манын кумалеш, вет сай игече, леве йӱр деч посна ниможат атыланен огеш керт. Кече Ава, Тылзе Ава, Шӱдыр Ава, Вӱд Ава, Пыл Ава, Кӱдырчӧ Юмо, Волгенче Юмо – чыла тидыже Тӱня Юмын ешыже, пырля ушнен, пӱртус вийлан вийым ешара.
Илян Юмат тышкак пура. Мланде илян, Кинде, Пушеҥге, Айдеме, Кава илян-влак Сандалык Юмо дене пырля илышнам виктараш полшат. Ожно лочо йочам Агавайрем годым лӱмын йӱр йымаке луктын шогалтеныт, Илян Юмо деч тудлан кушкаш полшен шогаш йодыныт. Йӱр деч посна мемнан ниможат ок куш вет, илян-шамычак полшат.
Агавайрем – тиде шулыкын, усталыкын озаже. Йошкар-Олаште ме Агавайрем кумалтышыш 17 майыште Шернур кугорно воктенысе Тумер отыш лектына. Мо дене тушко мийыман: тичмаш сортам, мелна кышылым, туарам, муным, пурам пырля налаш лиеш.
Модаш тӱҥалына. Пушеҥге гоч муным кышкена, Кугече Кугу Юмын лӱҥгалтышыж дене лӱҥгалтена. Пайремлан тудым ожнысек ыштеныт. Лӱҥгалтышыла Ош Кугу Юмо деч йывыртен, куанен илаш йодына. Агавайрем кумалтыште еш перкем, сурт-пече перкем, кинде перкем, вольык перкем, кайыквусо перкем, шийвундо перкем, чодыра перкем, вӱд, мӱкш да моло перкем, тазалыкым, поро серлагышым йодына.
Агавайрем деч вара 1 июньышто Мландын шочмо кечыже толеш. Лач ты кечын У Торъял районысо Эшымсола отышто Кугу Агавайрем кумалтышым эртарат. Ий гыч ийыш ты йӱлам республикын тӱҥ онаеҥже Александр Таныгин шкежак виктара. Марий онаеҥ-шамычат тушко ушнена.
Тиде кечын мландым тарваташ ок лий. Эсогыл вольыкым вӱраҥлаш меҥгымат мландыш кыраш ок лий, тидым ошыгечынже ыштыман.
Мландын шочмо кечын илыш гыч кайыше-шамычымат огыт тойо. Марий йӱла почеш, вес тӱняш кайышым идалык мучко кум кечыште тояш ок лий: Мланде шочмо кечын, Кугече кечын да айдемын шочмо кечынже. Тидым палаш кӱлеш.
Агавайрем – мландылан, чыла илянлан вийым пуышо кумалтыш. Мландывалне мо кушкеш, чыла тидым Агавайрем Юмын кидыштыже куча. Илян-влакын вийышт гоч калыклан сай илышым йодын шогена.
Кумалтыш гыч пӧртылмеке, шке сурт-печыште, юмылук ончыко шогалын, Сурт Юмылан пелештена да кумалаш мийыме нерген шижтарена.
Кумалтыш деч ончыч Тумер отым эрыкташ лектына. Кумылан-влак ты пашаш ушнен кертыт. 15 майыште 16 шагатлан погынена.
МарНИИЯЛИ-н шанчызыже-влакын ямдылыме FU-Lab кугу марий лексикографий словарьышт почеш, шулык – тиде пиал, поянлык, порылык, сай илыш.
Светлана Носова ямдылен.
Снимкыште: Юрий Тушнурцев.
Михаил Скобелевын фотожо
