Лӱмгече
Умылен да аклен моштен
15 февральыште журналист, мер пашаеҥ, краевед Пётр Красновын шочмыжлан 90 ий темеш.
Волжский район Кӱшыл Азъялыште фронтовик-ача Василий Абрамович ден поро ава Мария Григорьевнан шуко йочан ешыштышт шочын тудо. Куд икшыве гыч Пётр кугуракше лийын. Изинек ялыште «Марий коммуна» газетым лудмым, фронт гыч уверым эскерен шогымым ужын. Тунам тидын нерген тетла нигушеч пален налаш лийын огыл, да газетшат шагал ешыш толын. Пётр тунамак умылен: уверым возышын пашаже могай кӱлешан. Школыш кошташ тӱҥалмекыжак, пошкудо кова-влаклан фронтыш эргыштлан серышым возаш полшен. Варарак аважын шольыжо, палыме журналист Пётр Григорьевич Корнилов, ончыкылык корным ойырен налмаште илыше пример гай лийын.
Но вигак огыл тудо ты корныш толын лектын. Сотнур кыдалаш школ деч вара Марий пединститутым тунем пытарымекыже, Купсола кыдалаш школышто математике ден физикым туныктен, завуч лийын. Лач ты жапыште илышыштыже кугу вашталтыш лийын каен – комсомол обкомын школ отделжым вуйлатышын алмаштышыжлан налыныт. Тунамак Пётр Краснов журналист профессий деке лишемын. Москваште ВЛКСМ ЦК пелен Рӱдӧ комсомол школышто самырык печать пашаеҥ-влакын курсыштышт тунемме деч вара 1962-1965 ийлаште «Молодой коммунист» газет редакцийын серыш отделжым вуйлатен.
1965 ийыште угыч комсомол обкомыш секретарьлан налыныт. Тидыже кӱшкӧ нӧлталтме тошкалтыш гына лийын, вет вес ийынжак «Молодой коммунист» газетын редакторжылан шогалтеныт. Индеш ий ты пашам ыштен да моло поро сомылым шуктен. Лач ты редакций пелен 1967 ийыште Пётр Васильевичын тыршымыж дене «Ямде лий» газетым угыч (сар тӱҥалтыште чарныме деч вара) лукташ пижме. Республикысе самырык уста еҥ-влакым кумылаҥдышашлан Олык Ипай лӱмеш премийым пуаш ямдылыме ден учредитлымашкат тудо чолган ушнен.
Журналист пашаште налме опытшо кӱлеш лийын. Горькийысе Кӱшыл партийный школын журналистике отделенийыштыже кок ий тунемме деч вара Пётр Красновлан партий обкомын тӱвыра, пропаганде да агитаций отделыштыже инструктор лияш ӱшаненыт.
Тыгай ответственный паша деч вара 1980 ийыште Пётр Васильевичым Марий книга издательствыш директорлан колтеныт. Тудо вуйлатыше веле огыл лийын, шкежат кӱлешан книгалам – Марий АССР-ын 60-шо да Йошкар-Олан 400-шӧ идалыкыштлан пӧлеклалтшым – лукмашке ушнен. Марий Элын калык писательже Николай Рыбаков дене пырля издательствын историйыштыже икымше тӱрлӧ чиян «Марий Эл – Край марийский» (1980) фотоальбомым ямдыленыт. «Слово о Красном городе» (1984) фотоальбомымат шкежак чумырен. Ий-влак эртеныт, но ик книга – Пётр Красновын марий школысо кугурак класслаште тунемше-влаклан 1983 ийыште негызлыме «Эрвий» сылнымут альманах – эше кызытат ий еда лектеш. Шочмо Волжский районжын историйжым шымлымашкат вара надырым пыштен, тусо еҥ-влак нерген каласкалыше икмыняр книгам лукмашке ушнен.
А 1983 ийыште пӱрымашыже Пётр Красновым изиж годымак ужын да лудын тунемме «Марий коммуна» газет редакцийыш конден. Кум ий тыште пропаганде ден агитаций отделым вуйлатен. Кок ий «Пачемыш» журналын тӱҥ редакторжо лийын. 1988 ий гыч Марий АССР Телевидений ден радиовещаний госкомитет председательын алмаштышыже, радио директор лияш ӱшаненыт, 1996 ий гыч – «Марий Эл» ГТРК телерадиофондын вуйлатышыже. Могай гына вуйлатыме пашам ыштен огыл, чыла вере ласка да ушан улмыжо, еҥым умылен моштымыж дене поро шарнымашым коден.
Сулен налме канышыш лекмекыжат, Пётр Васильевич журналист пашалан жапым муын, верысе изданийлаште савыкталтын. Республикын историйыштыже икымше «Марий биографий энциклопедийым» (2007) ямдылымаште автор-составитель Валерий Мочаевлан кугун полшен – палыме еҥ-влак нерген ятыр данныйым чумырен. Ты пашажлан моло шымлызе дене пырля Марий Элын кугыжаныш премийже дене палемдалтын.
Пётр Краснов марий журналистикым вияҥдымашке пале надырым пыштен. Шочмо кундемжым моло палыме еҥ-влак журналист Пётр Корнилов да писатель Зиновий Краснов семынак чапландарен. Тидын нергенак ойла Кӱшыл Азъял тӱҥалтыш школышто нунын лӱмеш 2014 ийыште почмо мемориал оҥа.
Борис Шамиев, Марий Элын сулло журналистше:
– Пётр Васильевич – комсомолын эргыже манме еҥ-влак кокла гыч иктыже. Вет журналистикыш корныжо комсомол обком гыч тӱҥалын. Тушечак тудым «Молодой коммунист» газетын, комсомол обкомын органжын, тӱҥ редакторжылан колтеныт. Шуко жап тушто пашам ыштен. Тудын вуйлатымыж годым ты изданий пелен «Ямде лий» йоча газетым лукташ тӱҥалыныт. Пашаеҥ-влакым чумырен ситарымеке да йол ӱмбаке шогалмеке, йоча газет посна лекме нерген ой пурен. Пётр Васильевичат тидым кӱлешанлан шотлен да комсомол обком бюрошто умылтарен сеҥен, вет шкежат тудын еҥже лийын. Тыштак поро надырже.
Вара икмыняр ий «Марий коммунышто» пашам пырля ыштенна. Тудо пропаганде ден агитаций отделым вуйлатен. Мый тунам собкор должностьышто Курыкмарий район пелен пеҥгыдемдыме лийынам. Тунам автомобиль корно лийын огыл гын, тылзеш ик гана самолёт дене чоҥештен миен, материалым конденам. Пётр Васильевич тӱҥ шотышто еҥын возымо дене пашам ыштен, тӧрлатылын, ойым пуэн. Нигунамат шыдын ойлымыжым колын омыл, кеч-кӧ денат порын кутырен.
Анатолий Тимиркаев, Марий Элын калык поэтше, Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже:
– Марий книга издательствыште латкум ий жапыште мый кум директор дене пашам ыштенам. Пётр Васильевич кокымшо лийын. Ончыч издательствына коҥгаш олтыман пу зданийыште верланен гын, тудын годым 1981 ийыште МарНИИЯЛИ-н чапле оралтышкыже куснышна. Тунам паша условийна палынак саеме.
Пётр Васильевич поро да интеллигентный вуйлатыше лийын. Издательствылан веле огыл, книганам савыктыше республик типографийланат полшаш тыршен. Типографийыште ыштыше ситен огыл, сандене книгам жапыштыже лукшашлан южо пашаеҥнам комыжлымо, комплектоватлыме да упаковатлыме цехлашке колтен. Нелылык гыч лекшашлан тыгеат йӧным муаш тыршен. Паша верч йӱлышӧ чонан да весе дечат тидымак йодшо, кеч-кӧмат умылен моштышо вуйлатыше да творческий пашаеҥ лийын.
Геннадий Сабанцев, Марий Элын калык поэтше, Марий Элын сулло журналистше:
– Кужэҥер райгазетыште пашам ыштем ыле. Тушечын олаш куснымо шуын. Марий книга издательствыште редакторлан вер уло манмым колын, тушко тольым. Директорлан лачак Пётр Васильевич ыштен. Тудо налаш кӧнен ыле: «Кӱлеш, кӱлеш, – манын, – самырык-влакым куштыман…» Но туге лекте: мый пашаш толын шым керт.
Вара тудын вуйлатымыж почеш Марий радиошто ыштенам. Мо дене шарнымашеш кодын: айдеме семын пеш тыматле кумылан ыле, кугу йӱкын мутланымыжым колын омыл. Вуйлатыме пашаште тӱрлыжат лиеда, сыренат дыр, но ылыж кайымыже иканат лийын огыл, шкенжым кучен моштен. Журналистланак тунемын гын, пашаже воранен толын. Пашаеҥ-влак деч мом йодшашым пален. Умылтарен, корным ончыктен моштен. Уста вуйлатыше лийын.
Ме эше ик жап илыме пӧрт дене пошкудо улына ыле. Чӱчкыдын ужалтын гынат, эре пелештен. Шотан журналист да шотан айдеме лийын.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкыште: Пётр Краснов ден Пётр Васильев.
Фотом редакцийын архивше гыч налме.
С.Чавайн лӱмеш калыкле книгагудын краеведений пӧлкажын материалжылан эҥертыме.
