Ялыште сурт-оралтым, сад товариществылаште участкым кучышо-влаклан палашышт: пытартыш жапыште закон чоткыдемын толеш.
Эрык деч поснат коден кертыт
Мутлан, участкыште соҥгырапочкалтыш (шалфей) кушкеш гын, кандаш ий марте эрык деч посна коден кертыт. Тудым наркотикан але психотропный веществан кушкыл радамыш пуртымо. Мо оҥайже, ончен куштымылан веле огыл, кудывечыште шкежак кушкын да те тудым кораҥден огыдал – мут кучаш логалеш. Кум тӱсан имопейым (вьюнок) тыгак галлюциногенный наркотикан веществан пеледышлан шотлымо. Мак, гармала, гавайский роза, мимоза хостилис, псилоцибиновый поҥго-влак ты радамыштак улыт.
1 март гыч, закон дене келшышын, лӱдыкшым ыштен кертше инвазивный кушкыллан шотлалтше амеркан ваштарланат штрафым тӱлаш пуэн кертыт: физический лицалан 20 тӱжем гыч 50 тӱжем теҥге марте; должностной лицалан – 100 тӱжем теҥге марте да юридический лицалан – 700 тӱжем теҥге марте. Но регионлаште инвазивныйлан шотлалтше кушкыл спискым да штраф кугытым шке гыч палемден кертыт.
Закон почеш сад-пакча участке оза шӱк ден аяран кушкылым шке пытарышаш. Шалаш колтымо участкылан адакат озажлан мут кучаш логалеш. Мутлан, Марий Элыште инвазивный кушкыл спискыш Сосновскийын полдыранже (борщевик) пурталтын. Ик кугу кушкыл лиеш гынат, тидлан штрафым пуэн кертыт: физический лицалан – 2 гыч 5 тӱжем теҥге марте.
Мутлан, даче кумдыкын 20-25 процентшым мамыкшудо, пелчан, иявондо айлат, але 20 сантиметр деч утла кӱкшытан кукшо шудо уло да пошкудо-влаклан тул ылыж кертме лӱдыкшым ышта гын, озалан тыгак административный штрафым тӱлаш пуэн кертыт.
Но ял шотан илемлаште илыше суртоза-влак шотышто закон тугаяк чоткыдо огыл. Участке назначений почеш кучылталтеш (сурт, пакча улыт) – шӱклан мут кучаш огыт шогалте. Но ялозанлык назначениян участкылаште законым пудыртымылан штраф кугурак: участкын кадастр акшым шотыш налын, 0,5% гыч 1% марте лийын кертеш (но 10 тӱжем теҥге деч утла огыл).
Тул дене ида мод
15 март гыч 30 сентябрь марте мемнан элыште пожар ваштареш кучедалме «Останови огонь!» федеральный информационный кампаний кая, сандене правил-влакым шуктымым чот эскераш тӱҥалыт.
Даче пагыт тӱҥалме дене участке оза-шамычат законодательствыште могай вашталтыш лиймым шымленак толшаш улыт. Тений тудын нормыжым шукталтмым инспектор-влак эсогыл дрон полшымо денат эскерат. А штрафшым мангалым йоҥылыш верыш шындымыланат пуэн кертыт.
Шылым кӱктена
Мангал але жаровньо илыме пӧрт але моло оралте деч эн шагалже 5 метр ӧрдыжтӧ лийшаш. Тыге ышташ огыл гын, штрафын кугытшо 5 тӱжем гыч 15 тӱжем теҥге марте (тыглай кечын) да 20 тӱжем теҥге марте (пожар ваштареш виктаралтше посна режим годым) лийын кертеш.
Мангал воктене 2 метр наре ӧрдыжтӧ нимо ылыж кертше лийшаш огыл.
Тыглай тулотым кеч-могай оралте деч 15 метр ӧрдыжтӧ гына ылыжташ лиеш.
Шӱкым йӱлатена
Шке участкыште шӱкым йӱлаташ йӧршешыжак чарыме огыл, но пожар лӱдыкшыдымылык правил-влак чоткыдо улыт. Штраф кугыт мангалым йоҥылыш вераҥдымылан гаяк.
Участкыште кукшо шудым, лышташым, пушеҥгым, пӱчкеден налме укшлажым, кагаз ден картоным (чия, ламинаций деч посна) йӱлаташ лиеш.
Йӱлаташ огеш лий:
Пластик ден резиным – токсичный веществам луктыт. Нуным йӱлатыме дене экологийлан эҥгекым ыштымылан 2 тӱжем гыч 3 тӱжем теҥге марте штрафым ешарен тӱлаш пуэн кертыт.
Чоҥымо паша деч кодшо торым: пудан оҥам, отделке торым, рубероидым.
Химийым – лакан да чиян материалым, упаковкыштым.
Глянецым – журнал ден чиян полиграфийым.
Кушто йӱлаташ лиеш:
Кӱртньӧ печкеште. Тудым кеч-могай оралте деч 7,5 метр ӧрдыжкӧ вераҥдыман. Печке йыр 5 метр кумдыкым эрыктыман, 10 метр ӧрдыжтӧ ылыж кертше нимогай тор лийшаш огыл.
Лакыште. Келгытше 30 сантиметр, диаметрже 1 метр наре лийшаш. Эн шагалже оралте деч 15 метр , чодыра деч 50 метр ӧрдыжтӧ кӱнчыман.
Шӱкшакым йӱлатыме годым бензиным, керосиным, ылыж кертше моло вишкыде веществам кучылташ ок лий. Тыгак мардеж секундышто 5 метр писылык деч утла але печкеште йӱлатыме годым секундышто 10 метр писылык деч утла пуышаш огыл.
Регионышто пожар ваштареш виктаралтше посна режимым пуртымо гын, нимогай шӱкшакым йӱлаташ ок лий.
Эколог-влак органический торым утилизироватлыме посна йӧн-влакым темлат. Мутлан, йӱлатыме олмеш кукшо лышташ ден шудым компостироватлаш, укш-влакым посна полигоныш наҥгаяш але сад кумдыкышкак шараш манын мульчироватлаш лиеш.
Экологийлан эҥгекым ыштымымат чот тергаш тӱҥалыт. Мутлан, шондан ден септик шке да пошкудын илыме пӧрт деч 12 метр ӧрдыжтӧ лийшаш, таве але скавжине деч – 30 метр ӧрдыжтӧ, пече деч – 2 метр ӧрдыжтӧ, корно деч – 5 метр ӧрдыжтӧ.
Вольыкым ончена гын
Тений сад участкыште вольыкым ончымо шотыштат вашталтыш уло. Тидлан зоогигине нормым шуктыман, да коммерций амал лийшаш огыл.
Мом садыште шке кӱлешлан (ужалаш чарыме) ашнаш лиеш: кайыквусым да кроликым, мӱкшым (савар 2 метр кӱкшытан да пич лийшаш), пий ден пырысым, но пошкудо-шамычлан мешайышаш огыл. Нуным ашнымылан кӧра ӱпшышӧ нимогай пуш лийшаш огыл.
Мом ашнаш огеш лий: тӱкан шолдыра вольыкым, экзотике да ир янлыкым.
Начар пуш пошкудо-влакым тургыжландара гын, нуно Россельхознадзорын тергымашыжым йодын кертыт.
Могай вӱд дене пайдаланена
«О недрах» закон почеш мланде йымалысе вӱд дене лицензий деч посна пайдаланаш ок лий. Но тыглай дачник-влакым тиде ок тӱкӧ. Участкыште 30-40 метр келгытан тавым ыштыме, икымше вӱд горизонт гыч тудо налалтеш гын, лицензий огеш кӱл. А теве артезианский скважинылан, кунам бур известняк марте (тудо кугыжанышын стратегический шапашыжлан шотлалтеш) шуын гын, кӱлеш.
Светлана Носова ямдылен.
Снимкыште: кеҥежым ялыште ма, тӱзатен шындыме дачыште чон кана.
Михаил Скобелевын фотожо.
