Марий Элыште 18-24 май Эндокринный системын черже дене черланыме деч аралалтме арня семын эрта. Тудо 25 майыште палемдалтше Щитовидный тун тӱнямбал кечыжлан пӧлеклалтын.
Организмыште йод ситыдымылан кӧра тӱрлӧ чер вияҥын кертеш. Нуным йодым ситарен гына чактараш лиеш.
Вич ияш марте ийготан ньоган организмышкыже суткаште 90 мкг йод логалшаш, 12 ияш марте ийготан икшывыныш – 120 мкг, 12 ияш деч кугурак ийготан йоча ден кугыеҥыныш – 150 мкг, мӱшкыран але азам пукшышо ӱдырамашыныш – 250 мкг. Йод щитовидный ту гормонын структурный компонентшылан шотлалтеш, тудо айдеме организмлан тичмашын вияҥаш да пашам ышташ полша.
Айдеме йодым тӱҥ шотышто кушкыл да вольык продукт, вӱд, юж гыч налеш.
Мландыште йод ок сите гын, тушто ончен куштымо продуктат тиде микроэлементлан нужна лиеш, а тудым кочшо калык йодын ситыдымыж дене орлана.
Микроэлементын ситыдымыжлан кӧра айдеме уш да капкыл шотышто начарынрак вияҥын кертеш. Тиде поснак йочан ава кӧргыштӧ кушмыжо да изи ийготышто улмыж годым лӱдыкшӧ.
Тазалыкым аралыме тӱнямбал организацийын палдарымыж почеш, йод ситыдыме кундемлаште 2 миллиард утла еҥ ила, нунын кокла гыч 700 миллион наре пациентлан эндемический кугылогар (зоб) диагнозым шындыме. Россий Федерацийыште айдемын организмжылан йод ситыман кундем уке гаяк. Калыкын 1 л шондыштыжо йод 100 мкг деч шуко гын веле кундем йод ситыме шотышто сайлан шотлалтеш.
Таче айдемын организмышкыже йод суткаште 40-80 мкг гына логалеш – темлыме деч палынак шагал. Диффузный эндемический кугылогарлан кӧра Российын тӱрлӧ регионыштыжо 5,2 гыч 70 процент марте калык орлана, элыштына – кокла шот дене 31 процент.
Кочкышышто йод ситыдымылан кӧра щитовидный ту дене кылдалтше тӱрлӧ чер: токсинан огыл диффузный кугылогар, пышкеман да шуко пышкеман токсинан огыл кугылогар, тиретоксикоз, субклинический гипотериоз – вияҥеш.
Йод ситыдыме дене кылдалтше чер вучыдымын рашемдалтеш. Тыгодым пациент тазалыкыштыже нимо уто-ситым огеш шиж але логар кундемыштыже темдымылан вуйым шийын кертеш – тиде щитовидный тун мынярак кугеммыж дене кылдалтын. Кугылогарын чот пуалмыж годым шӱй вияш формыжым йомдара, тушто южгунам вӱргорнат шарла. Парня дене темдышташ гын, пышкемым муаш лиеш.
Тыгай годым пациентлан мом ыштыман?
- Щитовидный ту ден шӱйысӧ лимфатический пышкемым ультрайӱк полшымо дене шымлыман. УЗИ-н ончыктымыж почеш ӱдырамашын тужо 18 мл, а пӧръеҥын 25 мл деч шуко гын, пациентлан «диффузный кугылогар» диагнозым шындат.
- Вӱрыштӧ тиреотропный гормонын (ТТГ) кугытшым рашемдыман.
- Шӱйым спиральный компьютер томографий йӧн дене тергыман, оҥ клетке дечат ӱлнӧ верланыше черым – магнит-резонанс томографий йӧн дене.
- Щитовидный тум сцинтиграфий йӧн дене шымлыман, пышкемлан биопсийым эртарыман.
Йодын ситыдымыж дене кылдалтше черым тӱҥ шотышто йодаҥдыме шинчалым кочкын эмлат. Медик-влак тыгак калий йодидым палемдат: 40 ий деч изирак пациентлан – кечеш 200 мкг, мӱшкыран але азам пукшышо ӱдырамашлан – кечеш 250 мкг.
Кугылогарым эмлыме тӱҥ шонымаш щитовидный тун кугытшым нормыш кондымо але иземдыме дене кылдалтын. Операцийым щитовидный тун чот кугеммыже але тудын моло органым темдымыж годым ыштат.
Людмила ЕГОШИНА,
Марий Элын тӱҥ эндокринологшо.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын пресс-службыжын фотожо.
