У Торъял район Какшанмучаш селаште илыше врач-стоматолог Аркадий Семёнов «Агростартап» программе почеш грантым налын, ятыр вуй тӱкан шолдыра вольыкым ашнен. Кызыт ешыже вич ушкалым да презе-влакым онча.
Врач ушкалым ашнаш кумылаҥын
Аркадий Александрович дене илыме селаштыже вашлийын ышна керт, тудо лачак райрӱдыш, паша верышкыже каен ыле. Сандене пелашыже, школышто тӱҥалтыш класслаште туныктышо Светлана Александровна дене мутланышна.
Светлана Семенова шочынжо Морко район Кугу Вараҥыж ялеш. Визымше классыште тунеммыж годым ача-ава Роза ден Александр Васинкинмыт Какшанмучаш селашке ешышт дене илаш кусненыт. Тыште Розан акаже «40 лет Октября» колхозышто бухгалтерлан пашам ыштен. Суртым налыныт, илаш тӱҥалыныт. Светлана Марпединститутышто тӱҥалтыш класслам туныктышо лийын лектын да Какшанмучаш школыш пӧртылын. Кызыт икымше ден кокымшо классым, латныл икшывым, пырля туныкта.
– Мый Светланан ача-аваштым сайын палем. Моткоч пашаче улыт, икшывыштымат тыгай шӱлышешак ончен куштеныт, – шарналта Какшанмучаш школын ончычсо директоржо Нина Шерстнёва. – Кызытат ушкалым, сӧснам ашнат. Ӱдыржӧ да веҥыже шуко ушкалым ашнаш тӱҥалмек, авашт фермышке вольыкым ончаш полшаш коштын, ой-каҥашым пуэн. Аркадий Александровичынат ача-авашт тыгак пашаче лийыныт. Аркадий изиж годымак ача деч посна кодын, аваже тудым шкетын ончен куштен.
Туныктышо Светлана Семёнова тыге шарналта:
– Мыйынат, пелашемынат авана фермыште тыршеныт. Изинекак авалан полшаш куржталынам. Тыге вольык деке шӱмаҥынам. Пелашемат мыйын семынак полышкален.
Стоматологлан тунем лекмекат, Семёновмыт мӧҥгыштышт вольыкым ашненыт. Варажым шуко вуйым ончаш кумылаҥын. Тидлан грантым налаш проектым возен, тудым Ялозанлык да кочкыш сату министерствыш конкурсыш пуэн. Сеҥышыш лектын. Кум миллион теҥге грантым ойыреныт. Шожым, икияш кормалык культурым ончен кушташ, вольыкым ашнаш шонымаш дене индивидуальный предприниматель радамыш шогалын.
Грант дене кумло вуй тӱж тунам, тыгак косилкым, ворошилкым налын. А тракторжо ончычак лийын. Куд ий фермер-влак радамыште шогымек, кодшо ийын индивидуальный предприниматель-влак кокла гыч кораҥын, ынде шке озанлыкым кучышо семын пашам шуя.
Чумыр еш ушнен
Фермер лияш, грантым налаш Семёнов ончылгоч ямдылалтын. Панкрутыш лекше тӱшка озанлыкын складшым налын да ачален, вольыкым ашнаш келыштарен. Грантын условийже почеш кум еҥлан паша верым пуыман, сандене шке эргыжым тышке ушен, тыгак родо-тукымжым полшаш ӱжын.
– Вольыкна кудло вуй марте ешаралте, – ойла Светлана Александровна. – Ӱмаште вич ушкалым гына кодышна, куд презына улыт. Шукерте огыл эше ик презе шочо. А моло ушкалым Шура вел фермер Иван Зверевлан ужалышна, тышечын кӱтӱм поктен наҥгайышт.
Кызыт ушкалым эрдене да кастене лӱшташ соцпашаеҥлан ыштыше Надежда Шабалинам тарленыт. Тудыжо вольыкым лӱшта да шке пашашкыже ушна. А Светлана Александровна школыш эрдене кая да кастене кум-ныл шагатлан веле пӧртылеш. Тудын мутшо почеш, пелашыже ончычсо семынак райрӱдыш кудалыштеш, сандене вольыкым утларакше паша деч вара да каныш кечылаште ончаш ярса.
– Мый паша гыч пӧртылам, кофем йӱам да фермыш ошкылам, – ойла Семёнова. – Вольыкым пукшем, йӱктем, эрыктем. Кунамже Саша эргым полышкала. Вара Надежда Шабалина машина дене лӱшта.
Александр эргыштат ачаж корнымак тошкен, стоматологлан тунем лектын. Кызыт ачаж пеленак райрӱдыштӧ тырша. Ешаҥын, У Торъялыште пачерым налын гынат, Какшанмучашыштак ача-ава пелен ила. Тудо техникым виктара, мландым куралеш, ӱда, кургым ямдыла.
Пӧлек шотеш – презе
– Тӱҥалтыш классыште тунеммыж годым мый Сашалан йодышым пуэнам ыле: шочмо кечетлан мом пӧлеклаш? – шарналта Светлана Александровна. – А тудо «шоналтем» мане. Ик кече эртыш да ойла: «Мый шоналтенам, мыланем презым налын пуыза». Тидлан моткоч ӧрынна. Ончычшо ушкалым, презым кученна, но нуным ужаленна, да ик жап вольыкна лийын огыл ыле. А Саша самырыкнекак вольыклан моткоч шӱман ыле. Пелашем дене кутырен келшышна: а молан иктым гына налаш, тудо вӱташте шкетын веле шогаш тӱҥалеш, а коктын лийыт гын, утларак келша. Тыге ме ӱшкыжаш кок презым нална. Нуным пукшен ӧрдыктарен ужаленна, адак весым налынна. Икшывына-влак, Юмылан тау, ушан-шотан кушкыныт. Кугурак изашт МВД-ште пашам ышта, а изирак ӱдырна Маша нылымше классыш коштеш.
Вольыкым кеҥежым электрокӱтӱчӧ полшымо дене кӱтат. Мландышт шкеныштын. Фермер улмышт годым шожым ончен куштеныт, икияш шудым ӱденыт. Кызыт пырчым огыт ӱдӧ, тудым «Первый май» колхоз деч налыт. Александр шудым трактор дене сола, кошташ савыркала, вара рулоным ышта. Тыге шудым шкаланышт тӱрыс ситарат. Ончычсо колхозын пайдаланыме ик пасушто пушеҥге кушкаш тӱҥалын улмаш. Александр тудым шыжым куралын коден да шошым шукияш шудо нӧшмым ӱдаш лийын. Тыге курго ончыкыжым ешаралтшаш. Шке вольыклан веле огыл, ужалашат ситышашлык.
Кумыл почеш
Семёновмыт тӱкан шолдыра вольыкым веле огыл, эше сӧснам, комбым, лудым ашнат. Шкалан шылым ситараш. Шӧрым ончычшат шуко ушкал улмо годым «Первый май» колхозлан ужаленыт, тачат тыгак. Чын, кызытеш ушкал-влак тӱж улыт, икмыняржым запускыш колтеныт, нуным огыт лӱштӧ. Ик ушкал лийын гын, тудын шӧржӧ эше шуко огыл, адакшым презылан йӱкташ кая. Шӧрым, торыкым, ӱйым пошкудо-влак налаш йодыт да нунын йодмыштым кызытеш тӱрыс шуктен огыт керт. А теве ушкал-влак презым ыштымеке да шӧр ешаралтмеке, утыжым ончычсо семынак тӱшка озанлыклан ужалаш тӱҥалыт.
Ушкалым тӱжаҥдаш лӱмынак ик ӱшкыжым ашнат. Кодшо ийын куд ӱшкыжым сдатленыт, иктыжым урлыклан коденыт. Участковый ветеринар Людмила Словнова кӱлеш прививкым ышта, нелылык лекме годым йодмо почеш толеш. Теве шукерте огыл ик ушкал кенета черланен улмаш, кӱлеш полышым жапыштыже пуэн.
– Пелашем южгунам тыге манеш: ала вольыкым ончымым чарнена? Вара икмыняр жап гыч адак тыге ойла: ужален колташ моткоч чаманем, вет ушкалым изи презе гычак ончен куштенна, – ойла Светлана Александровна. – Кызытеш вийна уло (мыланем витле, пелашемлан кудло ий темын), эргына полша – ушкалым ашнаш тӱҥалына. Ме вольыкшым оксалан кӧра огыл, кумыл почеш, тунемме да ончена. Кызыт шӧржымат шулдын налыт, литрже кумло кум теҥгешке веле шуэш.
Снимкыште: Семёновмыт еш.
Фотом еш альбом гыч налме.
