Марий Элыште 15-21 декабрьым Шке тазалыклан мутым кучымо арня семын увертарыме.
Кузе шонеда, врач деке кунам кайыман? Кугурак тукым тиде йодышлан ик семынрак вашешта: «Иктаж-мо корштымо годым!» Но кызыт шуко еҥ медицине полышлан тазалыкыште иктаж уто-сите палдырнымекак эҥерта. Шкем шижын илыме, тазалыкым эскерыме койышым таче сай велым палемдыман.
Шкем шке эскераш
Эше икмыняр ий ончыч тыгай сӱрет озаланен: пациент врач деке чыла калык йӧн дене эмлалт ончымыж деч вара веле каен. Тидлан кӧра вияҥаш тӱҥалме йыжыҥыштак эмлаш лийме чер келгыш пурен, да айдеме шуэн огыл инвалид лийын але эсогыл колен.
Таче нелын черланыме деч аралалтме шуко йӧн уло. Тидым кушеч тӱҥалаш? Черланен кертме лӱдыкшым иземдыме деч! Тидыже эн ончычак вӱргорно давленийын, вӱрысӧ холестерин ден сакырын кугытыштым эскерыме, таза илыш-йӱлам кучымо дене кылдалтын. Нине проста темлымашым шукташ огыл гын, шӱм-вӱргорно системын черже, 2-шо типан сакыр диабет, вӱргорно гипертоний дене черланаш лиеш.
Шуко илынет гын…
Кажне айдеме шке тазалыкшым перегышаш. Кызыт вӱргорно давленийым виседа да тудын нормо деч кугу улмыжым ужыда гын, шкендам шӱм-вӱргорно системын черже дене черланен кертше еҥ-влак коклашке пуртен кертыда. Да ынде тендан дене веле кылдалтын: врач деке каеда але уке.
Ответственный пациент шкенжым кидыш налеш да эскераш тӱҥалеш:
— таза илыш-йӱлам куча;
— вӱргорно давленийым кажне кечын виса;
— кажне ийын профосмотрым эрта; вӱрым тергыкта, поснак сакыр ден холестеринын кугытыштлан тӱткышым ойыра, вет нуно шӱм-вӱргорно азаплан амалым ыштат;
— календарь дене келшышын, прививкым ыштыкта.
Врач да пациент: чер ваштареш пырля…
Шке тазалыкым эскерыше пациент врач дене кылым куча, медицине специалист-шамычын темлымашыштым шукта.
Тӱҥ правил – тазалыкыште палдырныше чыла уто-сите годым врач деке каяш. Чаманен палемдыман, коклаштына кызытат «шке эрта» але «ок коршто вет» манше-влак улыт. Тыгеже врач деке каяш лӱдшӧ йочалан гына ойлаш келша. А вет пациент шке тазалыкше верч врач деч шагал огыл азапланышаш!
Жапыштыже эртыме медосмотр ден диспансеризаций палым пуыде вияҥше черым рашемдаш полшат. Поликлиникыш миен толаш шуко жап кӱлеш маныда гын, черланымекыда, тудо мыняр кая – шоналтыза.
Тазалыкыште уто-сите палдырнымеке, амал ден эмлалтме йӧным интернетыште ида кычал, черым шке семын эмлаш ида пиж. Чыла препаратым врач палемдышаш. Пациентын задачыже – специалистлан ӱшанаш.
Йоҥылыш ойырен налме препарат але эмлалтме йӧн черым нелемдат веле. Тидыже поснак антибиотик дене чак кылдалтын. Пашаже тудым келшыдымын йӱмаште огыл, а микроорганизм-влакын бактерийым пытарыше препаратлан тунем шумаштышт да тудым чытыше лиймаштышт.
Препаратым палемдыше врачын темлымыжым шуктыза, эмлалтмым шке семын ида чарне. Тыгодым шуэн огыл тӱрлӧ йӧндымылык лектын кертеш, да кече радамым але рационым вашталташ логалеш. Но шоналтыза: тазалык шергакан але уто кочкыш-йӱыш?
Тыгеат лиеда, препарат организмлан келшен огеш тол. Тидым врачлан каласыза.
Южгунам кужун эмлалташ логалеш. Тыгай годым пациентлан чыташ темлалтеш.
Врач деч нимом ида шылте. Вожылашат шотлан ок тол. Ик сай врачат пациентым черлан огеш шылтале, мӧҥгешла, полшаш гына тырша.
Да чыла чер деч панацейым кычал муаш ида тырше – юзо эм уке. Тазалыкым чытыш, эмлалташ кумыл да врач-влакын темлымашыштым шуктымаш гына арален кодаш полшат.
Наталья ЧЕГАЕВА,
Марий Элын Тазалык аралтыш министерствыжын медицине профилактике шотышто тӱҥ специалистше.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын фотожо.
