21-27 июльым Вуйдорыкым аралыме арня семын увертарыме.
Вуйдорыкда сайын пашам ыштыже манын, тыгай профилактикым шукташ темлалтеш:
— уш-акыл чолгалыкым кугу кӱкшытыштӧ кучыман,
— жапын-жапын капкыллан физический нагрузкым пуыман,
— рацион почеш да пайдале кочкышым кочман,
— диспансеризацийым да профосмотрым жапыштыже эртыман.
Йоча годым вуйдорык лывырге, тудым «ненчаш» (туныкташ) лиеш. Но шымлызе-влакын ойлымышт почеш, айдемын вуйдорыкыштыжо улшо нейрон-влак ӱмыржӧ мучко икте-весышт коклаште кылым ыштат. Сандене кугурак ийготыштат вуйдорыкын тазалыкшым пеҥгыдемдаш лиеш. Тидын шотышто икмыняр ой-каҥашым темлена.
- Пайдале продуктым (кочкышым) ойырыза. Жапыштыже да шот дене кочмо диете капкыллан веле огыл, вуйдорыкланат кӱлеш. Ӱян колым (лосось, сельд, сардине) кочкаш темлалтеш. Тыгак модым, пӱкшым, тӱрлӧ йӧршудым да нӧшмыжым кочса. Кофе да ужар чай вуйдорыкысо клетке-влакым эмганен сусыргымо деч аралыше нейропротекторлан шотлалтыт. Сакырым утыждене кочмо деч шекланыза. Шуко сакыр когнитивный манме функцийым иземда да ончыкыжым деменций вияҥын кертеш.
- Теммешкыда малыза. Омо локтылалтмаш кызытсе илышыште чӱчкыдын вашлиялтше проблемыш савырнен. Айдеме мален ок тем гын (хронический недосып), эмоционально йӱлен пытымашке шуэш. Кунам шер теммеш огыда мале, вуйдорыкда ок кане, тудо кечыгут погынышо информацийым обработатлен огеш шукто да клетке-влак огыт уэмдалт. Малыме годым вуйдорык уда токсин деч утла.
- Тунемза. Иктаж-мом гынат чарныде тунемме годым вуйдорык у информацийым пога да тыгодым самырыкемештеш. Ум пален налме годым вуйдорык сайын пашам ышта. Специалист-влак палыдыме йылмым тунемаш але семӱзгар дене шокташ тӱҥалаш темлат, тидыже вуйдорыкым пудыратылше эн сай йӧнлан шотлалтыт.
- Вес еҥ-влак дене кылым кучыза. Шотан еҥ-влак дене вашлийын мутланыме годым вуйдорык сайын шонаш тӱҥалеш. Тыгай годым нейрохимический вещества-влак пытат, вуйдорыкын пашаже писештеш.
- Физический упражнений вуйдорыкын тазалыкшым арален кодымаште эн кӱлешан ужашлан шотлалтеш. Упражненийым ыштымек, вӱр сайын кошташ тӱҥалеш, стресс эрта, ласкан маледа.
- Шинча пӱсылыкдам аралыза. Тидат вуйдорыкын пашаж дене кылдалтын. Шинча гигиеным эскерыза. Кужу жап пашам ыштымекыда, шинчалан канышым пуыман, шинчалан лӱмын гимнастикым ыштыман, жапыштыже врач дене эскералтман. 7.
- Зависимостьыш ида логал. Вуйдорыклан поснак алкоголь, наркотик лӱдыкшым ышта.
Елена Шишкина,
Йошкар-Оласе клинический больницын
вуйдорыкысо вӱр коштмо шотышто черле-влаклан
неврологий отделенийжым вуйлатыше.
