Вашлиймаш
Тӱсна вашталтын, а чонна марияк кодын
Марий кугыжаныш университетыште тунеммына годым ме, марий чонан студент-влак, Марий паркыш мурен куштымашке миен савырнашат жапым муына ыле. Тений вузым тунем пытарымыланна 45 ий темме лӱмеш лачак тушко, но ынде пӱртӱс лоҥгаште лӱмын чоҥен тӱзатыме у верыш, чумыргышна.
Да, ийгот мемнан тӱжвал тӱснам вашталтен, но ме тугаяк марий чонан кодынна. Чылан ял гыч лийынна гын, тӱшкагудышто ик кугу еш гай пырля иленна. Тунемаш пуренна веле ыле, группынам колхозыш пареҥгым лукташ колтышт, да тӱшка пашаште лишкырак палыме лийна. Марий филологий отделенийыште ик ий тунемме деч вара, кок тӱшкалан шелалт, тӱрлӧ районыш фольклор экспедиций дене кайышна, яллаште калыкнан ойпогыжым погышна. А тушеч толмеке, иквереш чумырген, студент стройотряд дене ялысе школым нӧлташ полшышна.
Ик ий гыч, адакат кок тӱшкалан шелалт, марий-влак илыме тора кундемыш диалектологий экспедиций дене йылме ойыртемым шымлаш кудална. А шыжым ынде пареҥге погаш огыл, стройотряд денак колхозыш вольык фермым чоҥаш колтышт. Кумшо курс деч вара – пионер лагерьыште практике, нылымше ден визымшыште – педагогике практике. Тыге ме, ушнам пойдарен, пашаш шуаралт, ончыкылык илышлан ямдылалтынна. Вузышто тунемме жапыштак сылнымут пайремже, сылнымут газетым лукмашыже мастарлыкнам тапташ полшеныт. Да вич ий мучко эре пырля кушмо. Теве кузе тапталтын тиде келшымаш.
Тунем пытарыме деч вара кажне вич ий кокла гыч пырля чумыргенна, а шкенан лӱмгече амал дене – чӱчкыдынракат. Тидыже мемнан поро йӱлаш савырнен. Тиде ганат вашлиймашке чыланжак огыл гынат, шукынжо толынна.
Толшо кокла гыч шукынжо школышто пашам ыштеныт. Людмила Павловна Попова-Калачёва Кужэҥер район Шӱдымарий школышто 35 ий марий йылме ден литературым туныктен, шуко ий сылнымут кружокым вӱден, тунемшыже-влакын произведенийыштым «Кечыйол модмо пагыт» книгаш чумырен луктын. Лидия Анатольевна Садовина-Сапаева У Торъял район Немда школышто 35 ий ыштыме жапыште икмыняр методике пособийым ямдылен. 28 тунемшыже, тудын корныжым шуен, марий филологлан тунемаш пурен, нунын коклаште – Марий телевиденийын пашаеҥже Людмила Васютина, «Ончыко» журналын тӱҥ редакторжо Игорь Попов. Волжский район Пӧтъял школышто 31 ий ыштыше Нина Павловна Синичкина-Васильеван 30 тунемшыже марий филологлан тунем лектын. Шуко палыме еҥлан – Марий книга савыктышын директоржо, Марий Эл Кугыжаныш Погынын депутатше Эдуард Иманаевлан, Марий Эл Радион тӱҥ редакторжо Владимир Матвеев ден вӱдышыжӧ Рауль Гарифулинлан, марий артист-влак Акпарс Иванов ден Андрей Яруковлан – илыш корныш лекташышт полшен.
Раисия Степановна Алексеева-Микубаева 10 ий Волжский район Руш Шайра школышто туныктен, 23 ий Сотнур йочасадым вуйлатен да 8 ий воспитательлан ыштен. Фаина Сергеевна Илларионова-Мочалова Волжск оласе йочасадыште ончыч воспитатель лийын, вара марий йылмым туныктен, марий йылме дене туныктышо-влакын методушемыштым вуйлатен. Любовь Леонидовна Михеева-Васильева 25 ий Параньга район Кугу Пумарий школышто воспитатель, туныктышо, директор да 20 ий Параньга муниципал район вуйлатыше сомылым шуктен.
Журналист да сылнымут пашаште Вячеслав Александрович Абукаев ден Любовь Семёновна Борисова-Пальминова (коктынжо илыш гыч каеныт), Эрик Иванович Бердников ыштеныт, Геннадий Леонидович Сабанцев ден Юрий Валентинович Исаков кызытат тыршат. Кажныже изи огыл кӱкшытыш шуын.
Чыланнам шочмо йылмым да сылнымутым йӧратымаш ушен. Сандене нунын пӱрымашышт кажнынам вургыжаш тарата. Йылмынам пытартыш жапыште шуко школышто шочмо огыл, а кугыжаныш йылме семын гына тунеммаш, яллаште икшыве-влакын изинек рушла гына кутырымышт, йочасадлаште шочмо йылмым туныктыдымаш тургыжландарыде огыт керт. Лачак тидын нерген мутланымаш ончычсо ден кызытсым таҥастарен ончалаш, тунемшына да нунын тунемшышт деке мелын савырнен, шке порысна нерген шоналташ да мутым тарваташ таратыш.
«Ача-ава-влак, шке калыкнан да йочадан ончыкылыкышт нерген шоналтыза: шочмо йылмым тунеммаш нигунам уто да чарак лийын огыл, чын айдеме да патриот семын кушкаш гына полшен.Тудо шуко еҥлан илышыште шке вержым муаш, пашаште чапланаш да пагалыме лияш йӧным ыштен. Йылмына ила – калыкна ила. Калыкна ила – тугеже ме тиде кугу тӱняште огына йом. Эше ятыр курым марий чонна да порылыкна дене элнам да тӱням пойдараш тӱҥалына», – каласышна ме, вузышто пырля тунемше да кужу жап школ ден йочасадлаште туныктышо, журналист да сылнымут пашаште тыршыше-влак.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкыште: Юлия Медведева-Кудряшова, Галина Чапурина-Астрова, Фаина Илларионова-Мочалова, Нина Синичкина-Васильева, Раисия Алексеева-Микубаева, Любовь Михеева-Васильева, Лидия Романова-Дмитриева, Галина Козырева-Романова, Эрик Бердников, Лидия Садовина-Сапаева, Людмила Попова-Калачева – Марий паркысе шӱдыр ончылно. Тунем пытарымылан – 45 ий; кум йолташ, кум журналист, кум поэт – Вячеслав Абукаев, Геннадий Сабанцев. Юрий Исаков. Тунем пытарымылан – 25 ий.
Юрий Исаковын фотожо. Альбом гыч налме фото.
