Газетнан лотерей дене тӱҥ призше
Вольыкым ашныше ешлан – ПРЕЗЕ
«Марий Эл» ден «Сурт-пече» газетланна возалтше-влак коклаште кажне кеҥежым лотерей модышын тӱҥ призшылан презым ойыраш тыршена. Да, мутат уке, республикысе озанлык-влак полшымо дене. Тиде гана У Торъял районысо «Первый май» ялозанлык артельын вуйлатышыже Аркадий Арсентьевич Новиковын мелын лиймыже кумылнам нӧлтале. Адакше тушто сай урлык вольыкым куштат гын, тидыже мемнам эшеат куандарыш. Но тыгодымак шонаш таратыш: кӧн кидышкыже тудо логалеш?
Мо шарнем, эреак налына, лудына
Тиде ганат пиал вольыкым ашныше ешлан шыргыжале гын, йывыртыде ышна керт. Модын налшыже – Шернур район Лажъялыште илыше ветеран Иван Михайлович Волков. Шкеже огыл гын, шешкыже Эльвира Александровна ден уныкаже Игорь Владиславович презылан озанлыкын Чӱксола комплексышкыже изирак прицепан автомобильышт дене кудал тольыч.
Шешкыж деч пален нална: ача лийшыже Иван Михайлович ӱмыржӧ мучко (ончыч «Дружба», вара «Лажъял») колхозышто механизаторлан ыштен гын, ава лийшыже Тамара Ивановна – дояркылан. Пелашыжат, нунын эргышт, Владислав Иванович воктенак Кугэҥерыште, «Семёновский» госплемзаводын отделенийыштыже, механизаторлан тырша. Тыгай пашаче еш, мутат уке, вольыкым ашныде илен ок керт, вет ялыште тудо – тӱҥ пукшышо. Газетнан лотерейже дене тӱҥ призым – племенной статусан озанлыкын презыжым – модын налмышт нуным пешак куандарыш.
– Мо шарнем, «Марий Эл» ден «Сурт-пече» газетлам эреак налын шогена. Иван Михайлович веле огыл, ешге лудына. «Марий Элыште» республикысе илыш, уста еҥ-влак нерген материал, «Сурт-печыште» тӱрлӧ ой-каҥаш ден рецепт келшат. Ачана ден кочана моло марий изданийланат – «Ончыко» журнал ден «Кугарня» газетлан – возалтеш, да эсогыл – «Ямде лий» газетлан. Кеч йочана-влак кугемыныт. Изиракше, Надежда ӱдырна, Оршанке педучилищыште тунемеш, нылымше курсыш каен, тӱҥалтыш класслаште туныктышо лияш ямдылалтеш. Кугуракше, Игорь эргына, МарГУ-што электроэнергетике факультетын нылымше курсшым (бакалавриатым) пытарен, умбакыже магистратурышто тунемаш шона, – каласыш Эльвира Александровна.
Озавате, комплекс вуйлатыше деч презым налмеке, эн ончычак озанлыклан, вара «Марий Эл» газетлан таум ыштыш. Вольык ончышо да редакцийнан пашаеҥже-влаклан тамле сийым пакет тич кучыктыш. Шкеже Шернур райпон «Пищевик» предприятийыштыже мастер-кондитерлан ышта гын, пӧлек шотеш кӱэштме тӱрлӧ кондитер изделийым конден ыле.
Фермыла дене пырля ялламат арален кода
Презым прицепыш кӱзыктен да кылтен шогалтымеке, ава ден эрге автомобиль дене корныш тарванышт. А ме Чӱксола комплекс начальник Виталий Владимирович Золотов дене мутнам вашталтышна.
– Комплекс кумдыкышто 1,5 тӱжем вуй тӱкан шолдыра вольыкым ашнена, тушечын 900 утла вуйжо – лӱштымо ушкал. Ушкалым кок кугу вӱташте шогыктена, тунам – кок, презым – кум вӱташте. Кызыт презылан эше ик вӱта чоҥалтеш да шыжым пашаш колталтеш. Тугеже вольыкна эшеат ешаралтеш, – каласыш Виталий Владимирович.
Да тыште веле огыл, моло фермыштат вольык шукем толеш. Ныл ий ончыч Чӱксолаште 500 вуйлан кугу ушкал вӱтам нӧлтышт, вара – Тушнурышто, ынде Кугу Шӱвылакыште чоҥаш шонат. Тылеч посна Крешын Руй ден Тошто Торъял фермылаште вольыкым ашнат. Озанлыкын лӱштымӧ ушкалже 2600 вуйыш погынен. Ончылий кажне вуйлан шотлымаште 10,5 тӱжем литр дене шӧрым шупшылмо гын, ӱмаште – 11 тӱжем литр дене, а тений 12 тӱжем литрыш шукташ ӱшан уло. Кызыт кече еда кажне ушкал деч кокла шот дене 32-33 литр дене лӱштат да суткаште чумыржо 80 тонн наре шӧрым сдатлат.
Озанлыкыште шӧр лӱштышым кугемден толмо корным тӱҥлан ойырен налмеке, ик жап вольыкым ӧрдыктарымым чарненыт ыле – ӱшкыжаш презым изирак нелытанымак ужаленыт. Тидын дене шагал огыл йомдарыме. Сандене ӧрдыктарыме пашамат вияҥден колташ шонен пыштыме. Кызыт ӧрдыктарышаш ӱшкыжым Тошто Торъял фермыште кучат. Тидлан тений лӱмын посна площадкым ыштыме. Тушто телыже-кеҥежше вольыкым леведыш йымалне, левашыште, шогыкташ тӱҥалыт. Шушаш ийын эше ик кугурак площадкым ышташ шонат. Тыге озанлык шылым ямдылыме корнышкат мыняр-гынат пӧртылеш да ешартыш пайдам налеш.
А ме Чӱксола комплексыште презым ончышо-влак коклаште самырык пашаеҥ-влакым ужын куаныде ышна керт: тугеже ончыл озанлык самырык-влакымат савырен кертеш. А яллаште фермылам арален кодымо дене ялламат арален кода, вет тушто илыше-влаклан мӧҥгыштыштак паша вер ситышын лиеш.
«Марий Эл» газет У Торъял район «Первый май» ялозанлык артельлан да тудын вуйлатышыжлан лудшына-влакын кумылыштым савыраш полшымылан – тӱҥ приз шотеш презым ойырымылан – кугу таум ышта.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: Игорь ден Эльвира Волковмыт да Виталий Золотов – презым кучыктымо деч вара; ветеринар врач Владимир Возисов, самырык пашаеҥ-влак Эльвира ден Алексей Афанасьевмыт, вольыкым кужу жап ончышо Роза Софронова да Виталий Золотов – презе вӱташте; презым шогыкташ у вӱта чоҥалтеш.
Юрий Исаковын фотожо.
