Морко район Шлань ялысе клубым вуйлатыше Зинаида Терентьева кодшо идалык мучаште «Калык чон» премий дене «Йӱлаш пурышо калык тӱвыра» номинацийыште палемдалтын.
Олмыктен тӱзатыме
Клуб – ял калыкын жапым пайдалын да веселан эртарыме верже. Тудо уло гын, кундемыште илышат оҥайракын эрта, еҥ-влакат икте-весе дене келшен, ваш-ваш полшен, тӱрлӧ сомылым ворандарат.
– Клубна 1956-1957 ийлаште чоҥымо пу оралтыште верланен. Тушко калык эреак куанен коштын: илалше да кокла ийготан-влак, тӱшкан погынен, тӱрлӧ пайремлан концертым эртареныт, ялысе тӱҥалтыш школышто тунемше-влакымат кумылын ушеныт. Индийский кином ончаш, дискотекыш калык шыҥ-шыҥ погынен, – палдара вуйлатыше Зинаида Александровна. – Туддеч вара ик жап клубна петырналтын ыле. Шӱлыкан тыгай сӱрет ял калыклан келшен огыл, да, тошто клубым тӱшка вий дене олмыктеныт: кӱварым вашталтеныт, сценым ачаленыт, чиялтеныт, коҥгам оптеныт. Чоҥымо материал да моло кӱлешан арверым налаш, клуб кӧргым сӧрастараш «Передовик» ял озанлык артель, верысе амалкалче-влак полшеныт. Ял калыкат оксам поген, поснак Йӱдвел кундемыш коштшо-влакын ойырымо шийвундышт кугу шӱкалтыш лийын. Кӱчык жапыште чылажымат шотыш кондымеке, ял калык дене У ийым шкенан клубыштак вашлийынна. Вуйлатыме пашам тунам Дима эргымлан ӱшаненыт ыле. Тиде амал денак тудо Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледжым тунемын лекте. Самырык специалист шке пашажым моштен виктарен, «Эр кече» ансамбльым чумырен.
–Но, моло самырык еҥ семынак Диманат кугурак шийвундым ыштен налаш кумылжо лийын, садлан варажым ты пашам мылам ӱшаненыт, – ешарыш вуйлатыше.
Коллективлан – лу ий
«Эр кече» ансамбльлан тений – лу ий. Коллективыш сулен налме канышыште улшо, верысе колхозышто тыршыше, озанлыкыштышт пакчам, вольыкым ончышо-влак коштыт. Чылаже латкокытын улыт. Гармоньым чолга пӧръеҥ, кидмастар Алексей Иванов шокта, а тӱмырым Иван Иванов ден Эрик Афанасьев кырат. Кугурак класслаште да техникумышто тунемше ӱдыр-рвезе-влак «Кече йол» ансамбльыш кумылын коштыт.
Коллектив-влак тӱрлӧ фестивальыш да конкурсыш чӱчкыдынак ушнат да сеҥышыш лектыт.
– Ӱмаште «Этномириада» (Озаҥ ола), «Поёт село родное» (Тольятти) фестиваль-конкурсла гыч лауреат лӱм дене пӧртылынна. Варажым Пошкырт кундем Калтаса районышто эртаралтше «Ший кандыра» фестиваль-конкурс гыч икымше вер дене толынна. Йошкар-Олаште «Танцуй и пой, моя Россия!» фестиваль-конкурсын гала-концертыштыже Вологдаш каяш ӱжмашым кучыктеныт. Тушто ме тыгаяк конкурсын гала-концертышкыже уна семын ушненна да «Кӧтырма» куштымашым ончыктенна. Концерт деч вара кумдан палыме хореограф, педагог Михаил Мурашкон мастарлыкнам кӱкшын аклен каласымыже кумылнам эшеат нӧлтен. Тунамак тудо Йошкар-Олаште 26-29 мартыште Йошкар-Олаште эртаралтше «Михаил Мурашко йолташыже-влакым чумыра» фестиваль-конкурсыш ӱжын, – сеҥымашышт дене палдарат ансамбльын участникше-влак.
– Российысе калык-влакын икоян улмо идалыкыштат шуктышаш пашана ятыр. Ялна Татарстан Республик воктене верланен. Январь-февральыште тусо Атня районын кок ялыштыже концертым ончыктенна, а теве эрла, 7 мартыште, Высогорный районысо Берёзка селаш кайышаш улына. Марий ден татар калык ожнысекак келшен, икте-весе деке унала коштын иленыт, садлан тиде кылым меат йомдарышаш огынал, – ешарыш коллективым вуйлатыше чолга ӱдырамаш.
Ансамбльын репертуарышкыже ончычсо да кызытсе муро, тӱрлӧ кундемыште илыше марий-влакын муро ден куштымашым чумыреныт, такмакыштат, мыскара шӱлышан сценкыштат уло. Мыскарам Алексей Григорьев сценыште моштен ончыкта, садлан тудлан «Артист» лӱмым тушкалтен пуэныт.
Костюмым участник-влак шкеак ямдылат: тӱрлат, тӱрлӧ тасма, чинче дене келыштарат, а марий тӱран вынер тувыр-шовырым, шымакшым, шовычым ямдылаш «Акреттӱр» студийын пашаеҥыштым йодыт.
Уэш ты паша верышкак
Чон йодмо сомылжо Зинаида Александровналан куаным конда: ял клуб кокымшо мӧҥгышкыжӧ, а коллектив кокымшо ешышкыже савырнен.
Тӱвыра пашаш толмыж деч ончыч, 65 ий марте, вич шочшан ава верысе колхозышто тӱрлӧ пашаш коштын. Ик жап тӱрлымӧ студийыште тыршен.
– 1975 ийыште Унчо школым пытарымеке, Марий Турек СПТУ-што ушкалым машина дене лӱштышылан тунемын лектынам. Толмеке, колхоз комплексыште тыршенам, тунамак комплексым чоҥаш полшенна. Икмыняр тыршымеке, Шлань клубым вуйлаташ ӱшаненыт, – самырык пагытшым шарналта Зина акай. – Нылле наре ий эртымеке, уэш ты верышкак пашаш толам манын, кӧ шонен? Очыни, тыгак лийшаш улмаш.
– Мемнан Зина акайна пеш молодец. Ийготым ончыде, чыла вере шукта, мемнамат пеш писын чумырен кертеш. Уло ешге манме гаяк тыште тыршат: Дима Моско гыч толмыж годым куштымашым шындаш полша, Света ӱдыржӧ ик жап художественный вуйлатышылан тыршыш. Усталык шӱлышан ӱдыр аважлан эн кугу эҥертыш, тудат «Кече йол» ансамбльлан куштымашым шында, – каласыш ансамбльын участницыже Лидия Петрова.
– Икмыняр кече огына вашлий гын, йокрокын чучеш. Пырля погынен, ыштышаш пашанам каҥашена, куанымат, ойгымат пырля пайлена, садлан кажныжлан кугу таум ойлем, – чонжым почеш Зинаида Александровна.
– Кызыт ме, самырык-влак, ансамбльыште шукынрак улына. Кажне канышлан мӧҥгӧ толмеке, репетицийыш кумылын вашкена. Акай, изай-шамыч дене мутланыме кумылым нӧлта, а кугурак-влакын ой-каҥашышт илышыште тӱрлӧ нелылыкым эрташ полша, – каласыш Татарстан Республикысе Атня селасе техникумышто тунемше Юлия Романова. – Ансамбльыш коштмо дене Российын тӱрлӧ олашкыже миен толаш йӧн лийын.
– Паша гыч ноен толмеке, мӧҥгысӧ сомылым писын-писын ыштет да репетицийыш куржат. Тыге кумылат нӧлталтеш, нойыметат мондалтеш, – ойла ансамбльын участницыже Серафима Иванова. – Коллективыш Зина акайын ӱжмыж почешак толынам. Поро кумылан, еҥ дене мутланен моштышо да шке сомылжым сайын палыше вуйлатыше дене пашам ышташ пеш келша, ынде мыйынат икмыняр тӱрлӧ сценылык вургемем уло. Марий тувырым чиен шогалына, да чонланат келша.
СВО-лан полыш
Ял калык дене пырля «Эр кече» ансамбльын участникше-влак СВО-што улшо-влаклан кочкышым, вургемым поген, икмыняр гана колтеныт. Тактический браслетым, маскироватлыме сеткым пидыт.
Иктешлыме семын
«Чонлан келшыше пашам ыштет гын веле, сеҥымашке шуат» маныт. Тиде ой ты поро кумылан, шыма ӱдырамаш, шке пашажым сайын палыше вуйлатыше Зинаида Александровналанат келшен толеш. Шке коллективше дене пырля кугезе йӱла ден тӱвырам аралат, тукым гыч тукымыш шуят да пошкудо калык дене келшен, икте-весылан эҥертен илат, а толшо унам коҥгаште кӱэштме шокшо мелна дене сийлен колтат. Кажне кечым куанен вашлийыт, вет Шланьыште эр кечыжат эн ончыч лектеш. Тидланак кӧра ансамбльым «Эр кече» манын лӱмденыт.
Алевтина БАЙКОВА
Авторын фотожо
