26-29 мартыште Йошкар-Олаште, Сеҥымашын ХХХ идалыкше лӱмеш тӱвыра полатыште, «Михаил Мурашко йолташыже-влакым ӱжеш» фестиваль-конкурс эртен.
Тений тудо РСФСР искусствын сулло деятельже, Марий Элын калык артистше, Кугыжаныш премий-влакын лауреатше, чапланыше педагог, профессор, академик Михаил Петрович Мурашкон 85 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтын.
Конкурсыш Российын ятыр регионжо да республикнан чыла гаяк районжо гыч куштышо да хореограф-постановщик-влак ушненыт. Чылажге 150 участник сценыште мастарлыкым ончыктен.
Пайремым почмаште Марий Эл вуйлатыше Юрий Зайцевын саламлымашан серышыжым Марий Эл правительстве председательын алмаштышыже – тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министр Константин Иванов лудын пуэн.
– Те ӱмыр мучкыда сымыктышлан служитледа. Тыршен пашам ыштымыда дене марий куштымашым арален коденда да тудым профессиональный у кӱкшытыш луктында. Тыге калыкнан куштымашыжым да тӱвыра ойыртемжым уло тӱнялан палдаренда, – возымо серышыште.
Шке лӱмжӧ дене саламлымыж годым Константин Анатольевич ты фестивальым республикыштына кугу событийлан шотлен, да фестиваль куштымаш сымыктышым йӧратыше, элнан тӱвыра поянлыкшым аралыше-влакым иквереш уша манын палемден.
«Марий Эллан 105 ий темме лӱмеш» шарнымашан медальым Михаил Петровичлан кучыктен.
Фестиваль-конкурсышто участник-влак тӱрлӧ калыкын куштымашыжым, балетла гыч ужашлам аклаш луктыныт. Кажныже кумылым нӧлтен, эсогыл верыштак тавалташ таратен. Ӱдыр-рвезе-влак лывыргын кушталтымышт, тӱрлӧ трюкым ыштымышт дене кумылым нӧлтеныт. Эн чапле да виян куштымаш-влакым уэш гала-концертыште ончыктеныт. Зал тич калык кажныжым шокшын вашлийын, кужу жап совым рӱж перен тауштен.
Конкурсышто сеҥыше-влакым тӱрлӧ номинацийыште ойыреныт. Гран-при дене Россий калык усталыкын сулло коллективше, «Марий памаш» фольклор да этнографий ансамбль (Йошкар-Ола), «Эр кече» фольклор ансамбль (Морко район) да «Зори Тюмени» кугыжаныш ансамбльын йоча студийже (Тюмень ола) палемдалтыныт.
– Мыланна Марий Элыш толаш да эн виян коллектив-влак коклаште лияш – кугу пиал, а Гран-прим налмым кок пачаш пиаллан шотлена. Ты фестиваль-конкурс Михаил Петровичын йолташыже-влак дене сайынак палдарыш, а нунышт тудын моткоч шуко да элнан тӱрлӧ кундемыштыже шке культурыштым вияҥдат, – каласышт «Зори Тюмени» ансамбльын участникше-влак. – Йошкар-Ола моторлыкшо денат, унам вашлийын да мероприятийым эртарен моштышо калыкше денат кумылым савыра.
Ныл кече шуйнышо фестиваль, чынжымак, кугу событийыш савырнен. Тыгак лийшаш: вет юбиляр шке сылне лӱмгечыжым куштымаш сымыктышлан ӱмырыштым пӧлеклыше йолташыже-влак дене пырля палемден. А куштымаш тӱрлӧ калыкым веле огыл, тӱрлӧ тукымым ушен. Арам огыл пайрем озана, куанен, «Йӧратыме пашам шукташ тиде – пиал. Тек кажныже пиалан улмыжым шижын ила» манын ойлен.
Михаил Мурашко, Россий искусствын сулло деятельже:
– Куштымаш айдемым воспитатлаш, калык йӱлам да тӱвырам арален кодаш, адакшым капкылым моторын кучаш полша. Тиде кажне еҥын вӱрыштыжак лийшаш, тидым кажныже палышаш.
Марий калык ожнысекак мурен-куштен. Теве, мутлан, «ик арня гыч ме тендан деке миена» манын каласеда гын, толмыланда тичмаш программым темлат. Марий Элыште тидлан эре ямде улыт.
Республикыште марий коллектив шагалемме кумылым волта. «Рвезылык» ансамбль ончыч пеш виян ыле… «Топотушки» ансамбль шке мастарлыкше дене чот куандара, фестивальыштат сайынак ойыртемалтыч. Калык куштымаш пытартыш жапыште начарештын. Чапланыше хореограф Игорь Моисеев тыге ойлен: «Калык куштымаш – тиде калыкын портретше…» Садлан кугезе тукымын тӱвыра поянлыкшым йомдарыман огыл, тудым тукым гыч тукымыш шуен толман.
Самырыкем годым пелашем дене икымше гана Йошкар-Олаш родо-тукымжо деке унала толмем шарнем. Подъезд ончылно кокаже шернур вел мурым муралтен-чӱчкалтен, кинде-шинчал да туара дене вашлийын. Тиде сылне сӱрет кызытат шинча ончылнем.
Гульназ Хакимова, калык лӱмым нумалше «Йондоз» образцовый ансамбльым вуйлатыше (Башкортостан Республик):
– Икымше гана Йошкар-Олаш толынна. Фестивальын программыже тӱрлӧ мастер-класслан, усталык вашлиймашлан, экскурсийлан поян, садлан Марий Эл кужу жаплан шарнаш кодеш. А могай виян да тале коллектив-влак Российын ятыр олаж гыч чумыргеныт?! Ончен ӧрат да куанет!
Санкт-Петербург гыч «Невские зори», Ульяновск гыч «Экситон» да «Марий Эл» ансамбль-влак чотак куандарышт. Марий-влак тыге чаплын куштат манын, нигунам шонен омыл, тывырдыкшак мом шога!
Педагог Нина Альбертовна Макарова марий калык куштымаш дене мастер-классым пеш пайдалын эртарен. Тӱжвач ончымаште гына марла кушташ тунемаш нимо йӧсыла ок чуч, а чылажымат шотыш налаш гын, куштылгыжак огыл улмаш.
Мемнанат репертуарыштынат тӱрлӧ куштымаш уло, нунын кокла гыч ты фестивальыште башкир, грузин, китай калык куштымаш-влакым аклаш луктынна. Ятыр номинацийыште лауреат лийынна.
Алевтина БАЙКОВА
Иван Речкинын фотожо
