Геннадий Сабанцев ямдылен.
21 март – Поэзийын тӱнямбал кечыже
Чӱчкыдын мо яра жапыштына поэзий книгам кидыш кучена, сылне почеламут корныла дене чоннам кандарена, ушнам пойдарена? Айста кеч тачыже йӧратыме поэтнан (ӱшанем: тыгайже кажне айдемынат уло) чонпогыжым налын, тудын дене эше ик гана шӱмваше лийына. Мый гын таче Михаил Лермонтовын, Сергей Есенинын, Валентин Колумбын, Семён Николаевын лач мылам гына пӧлеклалтше чон мутышт дене каналтем… Тидлан амалым ышта Поэзийын тачысе тӱнямбал кечыже.
А мутын вийже акрет годсек пеш кугу лийын. Мут эмгатен. Мут поремден. Мут сарым тӱҥалын. Мут сарым мучашлен. Тидым эн ончычак юмынъеҥ ден поэт-влак раш умылен шуктеныт. Поэт-влакше поэзийым илыш пуламырыште шолын шогышо вийлан, неле йодышлан вашмутым пуэн моштышылан шотленыт.
Кто
Толпе мои расскажет думы?
Я – или бог – или никто! –
манын латкандаш ияш Лермонтов.
(Марий лудшем ынже иралт: мый тыште утыжденат рушла гыч поэзий корнылам «тарлем». Вет нуно шонымашемлан моткоч келшен толыт). Лермонтовак эн палыме «Поэт» почеламутыштыжо каласен:
Твой стих (…)
Звучал как колокол
на башне вечевой
Во дни торжеств и бед народных…
Руш поэзийын тиде чапле умылымашыжым колымшо курымыштат поэт-влак авалтеныт. Латиндеш ияш Ярослав Смеляков нимыняр кокытеланыде шкаланже пунчалын:
И если увижу, что, взятые с бою,
Стихи, проводившие ночи со мною,
Стране не нужны, не ведут, не горят,
Стихи задушу, как паршивых щенят,
Покончу с стихом, как кончают с собою…
Совет поэзий шкенжын социальный кӱлешлыкшым тӱткын умылен да шуктен толын, тиде кӱлешлыкым кӱкшӧ поэзий шӱлыш дене айдеме декак лишемдаш тыршен. Ты шотышто мылам моткоч келшат Сергей Чекмарёвын тыгай корнылаже:
Я буду там, где должен быть,
Куда поставит класс,
Но мне нигде не позабыть
Сиянья серых глаз…
А мемнан нӧргӧ Олык Ипайна?
Мый флюгер омыл
пӧрдаш мардеж поштек…
А поэзийын пеҥгыде салтакше Миклай Казаковна?
Тый ончык ӱж, атакышке наҥгае,
Йӧратыме поэзий йолташем!
Марий поэзийнат, шке чапле могырыштыжо, тыгаяк лияш тыршен, тудат эртак «йошкар знамям кучен, сылне мурым мурен» ошкылмо дене гына серлаген огыл, а лудшо еҥын чонжым эмлаш, уш-акылжым волгалтараш тыршен. Чапле марий поэт-влакат шке пашаштын кугу кӱлешлыкшым моткоч раш умыленыт.
Валентин Колумб
Поэзийлан
Могай лӱм дене тыйым огыт лӱмдӧ:
Тый тул, тый пикш, тый чап ава улат.
Чучеш, тӱням окмакыш луктын лӱмын,
Шкем вел мокташ возалтын чылажат.
Но лий, поэзий, илыш аваемын
Тыматле кид. Шке шӱдыржым коклан
Туткар пылеш йомдарыше чонемым
Ниялте ужар вуйжо гыч шыман.
Возаш кӱлеш чыла нерген да шуко,
Вет ужмо-колмо, шижме – курык нар.
А курык сирлыш – чактарен от шукто,
Шотлен от шукто, шаргӱжак мыняр!
Возаш кӱлеш чыла нерген да сылнын,
Шӱм курш куштылемын ярсымеш.
Погаш чевер саскала илыш чыным,
Чылам сийлен, яра толаш мӧҥгеш.
Возаш кӱлеш чыла нерген да чаплын,
Пытартыш мут еҥ шӱмыш витымеш.
Йӱат тыгерак вӱдым, урзыш налын,
Памашшинча гыч вигак, шер теммеш.
Семён Николаев
Поэзий шочмо годым
Тыге поэт гына ноя…
Вуй, мамык гай, вужга-вужга;
Шинча йырет какар вая,
Лум ошо огыл, шем ужга, –
Тыге поэт гына ноя.
Адак ыш лек почеламут…
Сырет, ончен кагаз орам:
Мыняр туржалтын кечыгут!
Чыла арам, чыла арам!
Адак ыш лек почеламут.
Умбалне – палыдыме тӱс:
Кына – чалка – ужарге – ошо…
Чон каныме марий пӱртӱс…
Ончем чодырасе корнывожым:
Умбалне – палыдыме тӱс.
Чу! Тиде кадыр корнывож
Ала почеламутлык корно?!
Тунамак, тевысе, шӱм вошт
Пурлеш кӧргем поэзий пормо…
Тӱҥалтыш мо?!
Шӱлаш ом тошт…
Зоя Дудина
Сергей Чавайнлан
Авайын чапше шоктыш ойыштет,
Ачан куатше йоҥгыш йӱкыштет.
Мый кушкынам… Шӱм-чоныш темын лӱп…
Тора гыч солныш: «Ӱдырем, ит лӱд…»
Лӱдаш тӱтан деч? Калык шӱлалтен,
Эн шучко озырканымат сеҥен.
Вуяваш пижын, ятыр шӱм катлен,
Йӱленыт, калык чонышко шыҥен.
Йӱленыт иктын-иктын, индыралт,
Каеныт шукын рокышко уралт.
Тачат огеш кой илышна ракат –
Посна-посна ок лий илаш волгалт.
Чавайнын ойго возо авамлан,
Чавайнын тургым перныш ачамлан.
Чонемым ишыш чытыдыме лӱп.
Солна книгаж гыч:
– Ӱдырем, ит лӱд…
Снимкыште : Сергей Чавайнлан вуй саваш… Покшелне Миклай Рыбаков ден РСФСР Писатель ушемым вуйлатыше Сергей Михалков. 1989-ше ий, май.
Фотом «Марий Эл» газет редакцийын архивше гыч налме.
