Корнысо лӱдыкшыдымылык
Вончымо деч ончыч ОНЧО!
Марий Элыште «Лӱдыкшыдымылыкым вияҥден толмаш» социальный кампанийым тӱҥалме. Тудын молан да могай шонымаш дене эртымыж нерген Йошкар-Олаште лийше пресс-конференцийыште каҥашыме.
Тӱкен кайымаш шуко
Кампанийым Россий МВД-н Госавтоинспекцийже увертарен. Ты проект тений ноябрь марте шуйна. Тудын шонымашыже – корнышто йолешке-влакым тӱкен кайымым шагалемдаш. Россий корнылаште эн шуко лийше азап кокла гыч кокымшыжо – лачак тиде. 2024 ийыште элна мучко 34,5 тӱжем тыгай случайым регистрироватлыме, Марий Элыште – 169.
– Чаманен каласаш логалеш, йолешке-влак лӱдыкшым шижын шогыде огыт керт. Пытартыш тылзыласе статистике тыргыжландарыше, – увертарыш Россий МВД Госавтоинспекцийын Марий Элысе управленийжын начальникше Андрей Шабалин. – Тенийысе куд тылзе жапыште йолешкым 80 гана тӱкымӧ, тыгодым 10 еҥ колен, 74 еҥ сусырген. Нине случай гыч пелыже Йошкар-Олаште лийын, тушто машина орава йымалан 2 еҥ колен, а 43 еҥ эҥгекым налын.
Кажне кумшо тыгай ДТП пычкемыш жапыште лийын. Кодшо ийысе дене таҥастарымаште тудын чотшо 60 процентлан ешаралтын, а эҥгекыш логалше 93 процентлан шукемын. Республикыште йолешкым тӱкымӧ 86 процент случай ола ден илемлаште, но эн нелыже ола воктенысе корнылаште лиеден. Федерал трассылаште пел ийыште 6 гана тӱкымӧ (4 еҥ колен), регионал корнылаште – 5 гана (7 еҥ колен).
Пелыж наре случайыште водитель-влак титакан улыт. Поснак – Йошкар-Олаште, тушто 70 процент тӱкымаш нунылан кӧра лийын. Да кажне кокымшыжо – йолешке вончымо верыште. Но йолешке-влак шкештат шуэнак огыл правилым пудыртат – 13 случай нунын эскерыдымышт дене кылдалтын. Сандене ты социальный кампаний регионлан кӱлешан.
Проект 40 регионым авалта
«Социальный кампаний» проектын экспертше, Россий Минтранс пеленысе мер советын еҥже Вадим Мельников палемден: элна мучко йолешке-влак колымо кугыт аралалт кодеш. Тидлан кӧрак Госавтоинспекций, корнысо движений лӱдыкшыдымылык шотышто федерал проектым виктарыше семын, ты кӱлешан темым ойырен налын.
Проект элысе 40 регионым авалта (тыгайже пытартыш лу ийлаште лийын огыл). Нуным аварий шукырак лийме шот дене ойырен налыныт. Тиде ик гана лийше акций огыл, а комплексный пашан ужашыже. Тудым Госавтоинспекций да Корнысо движенийын лӱдыкшыдымылыкшӧ шотышто дирекций пырля эртарат.
Социальный кампанийыште тӱрлӧ тӱшка – йолешке да водитель, йоча, ача-ава да кугыеҥ-влак – дене паша ышталтеш. Йолешке-влак торгайыме рӱдерлаште , парклаште да йолын вончымо верлаште корнысо движений правил дене палдарыше «ПДД-Бинго» дене модыт. Автошколлаште чын лийше азапым лончылымо лекций, АЗС-лаште мастер-класс, тунемме заведенийлаште моло мероприятий эртаралтыт. Акцийын участникше-влаклан йолешке рашрак кояш полшышо, тулышто волгалтше шнурок ден брелокым пӧлек шотеш пуат. Ты акций эл мучко 325 тӱжем участникым авалтышаш.
Лишемме годым волгалтеш
Тылеч посна республикыште йолешке-влаклан вончымо верлам раш койшым ыштат, поснак – школыш коштмо корнылаште. Марий Элыштына корным вончымо 1027 вер уло гын, тушечын 671-же – школ маршрутлаште да 75-ше – йоча учрежденийла лишне. Корнын лӱдыкшӧ участкылаштыже нӧлталт шогышо линийла, тротуар ден волгалтарыш ышталтыт. 2027 ий марте 33 километрыште волгалтарыш да 14 километрыште йолешке кумдык лийыт.
– Инноваций йӧнат кучылталтеш. Йошкар-Олаште корно гоч вончымо кум верым – «Дружба» стадион, МарГУ да Красноармейский уремысе «Перекрёсток» кевыт лишне – «Зебр» динамический волгалтарыш дене оборудоватлыме. Тудо йолешке лишемме годым волгалтеш, – каласыш Марий Эл транспорт да корно озанлык министрын алмаштышыже Александр Желонкин. – Технологий пайдале улмыжым ончыктен – нине верлаште аварий лиймаш да сусыргымаш шагалемыныт. Тыгай опытым моло лӱдыкшӧ участкыштат кучылташ шонена.
«Лӱдыкшыдымӧ орава»
Марий Эл образований да науко министрын алмаштышыже Валентина Гаврилован ойлымыж почеш, регионышто ий еда тунемше-влак коклаште «Лӱдыкшыдымӧ орава» конкурс эрта. Тудо йоча-влакын корнышто транспорт дене сусыргымыштым шижтарымашке да шкем эскерен кучаш туныктымашке виктаралтын. Тыгак самырык инспектор-влакын отрядышт профильный сменыш погынат, тушко ушнышо-влак шукем толыт. Школлаште корнысо лӱдыкшыдымылык шотышто кабинет-влак почылтыт. Ача-ава-влак дене ты темылан погынымаш-влак эртаралтыт.
– Да таклан огыл, ача-ава-влакын примерышт поснак кӱлешан, – палемдыш Валентина Гаврилова. – Ме икшывыштлан корнысо правил нерген шуко каласкален кертына, но нуно тудым кугыеҥ-влакын пудыртымыштым ужыт гын, пашана арам лиеш.
Икымше полыш
Тыгодымак регионышто икымше полышым пуымылан кугу тӱткыш ойыралтеш. 2024 ий шыжым республик вуйлатыше Юрий Зайцевын темлымыж почеш ойырымо окса дене 258 инструкторым туныктен лукмо. Тушечын 134-ше педагог улыт. Нуно азап годым икымше полышым пуаш 114000 утла еҥым туныктеныт. 2025 ий кеҥежым Госавтоинспекцийын 30 пашаеҥже ты шотышто мастарлыкым саемдыме курсым эртен.
Регионышто профилактике паша ӱдырамаш-влакын мӱшкыраҥмекыштак эртаралташ тӱҥалеш – гинекологий консультацийыште да перинатальный рӱдерыште ончыкылык ава-влакым йочам эскерен шупшыкташ туныктат. Йоча больницылаштат икшыве-влак дене занятий лиеда, ешарыш Марий Эл тазалыкым аралыме министрын алмаштышыже Татьяна Бастракова.
Кузе ме шкенам кучена?
– Мыят корнысо лӱдыкшыдымылыкым воспитатлыме дене кылдем, – ешарыш республикысе МВД пелен мер советын еҥже, журналист Михаил Винокуров. – Корно гоч вончымо кеч-могай вер деке лишемын, мый эреак шолашке да пурлашке ончалам, машина шогалмеке веле ошкылам. Мутат уке, лӱдыкшыдымӧ инфраструктурым ыштымаш, йолешке-влак вончымо верыште кудалме писылыкым иземдымаш, штраф системе – чыла тиде кӱлеш. Но лӱдыкшыдымылыкын негызше – мемнан вуйыштына, йоча годымак пышталтше умылымаште.
Чын огыл мо? Кузе ме корнышто шкенам кучена, правилым эскерена да тидлан йочанам туныктена – тидын денак кылдалтын мемнан лӱдыкшыдымылыкна. Но тидым чылан мо умылена? Ты йодышым рашемдаш манынак, пресс-конференций деч вара журналист-влакым Йошкар-Оласе Тӱвыра да каныме рӱдӧ паркыш, «Эссен» торгайыме рӱдерыш да «Ирбис» автозаправке станцийыш наҥгайышт. Тушто самырык инспектор-влак йоча, ача-ава, водитель да моло еҥ денат кутырышт, правилым кузе шуктымышт нерген йодыштыч, модыш гочат рашемдышт. Шукышт ты йодышым чын умылат, кӱлешанлан шотлат. Корнышто гына тидым шукташ ынышт мондо – теве кушто тӱҥжӧ.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: пресс-конференций годым; самырык инспектор йоча дене кутыра.
Авторын фотожо.
