Тыге ойла «Шочмо йылмым да литературым эн сайын туныктышо» V всероссийский профессионал мастарлык конкурсын лауреатше Диана Фёдорова.
7-11 сентябрьыште Липецкыште Российын 87 регионжо гыч 131 педагог – 85 туныктышо ден йочасадын 46 воспитательже – профессионал мастарлык конкурсышто усталыкым ончыктен. Марий Элын чапшым Советский районысо Солнечный школ гыч Ирина Сидорова ден Параньга посёлкысо 5-ше №-ан «Ласточка» йочасадын воспитательже Диана Фёдорова араленыт. Вич кече нуно туныктымо йӧнышт, шонымашышт да паша лектышышт дене палдареныт, занятийым эртарыме мастарлыкым ончыктеныт.
Диана Фёдорова Российын шочмо йылмым эн сайын туныктышо 15 педагог-влак радамыш пурталтын да лауреат лӱмым сеҥен налын. Уста педагогым Марий Элым вуйлатыше Юрий Зайцев саламлен да пашажлан, профессийлан ӱшанле улмыжлан тауштен.
Ме уло кумылын Диана Викторовнам сеҥымашыж дене саламлена да уста педагог дене вашмутланымашым лудаш темлена.
– Диана Викторовна, шке нергенда палдарыза, пожалуйста: кушто да могай ешыште шочын-кушкында, кушто тунемында…
– Мый Марий Турек районысо Марий Нольдӱр ялыште шочынам. Ешна кугу да икоян лийын: ачам ден авам, кок акам да шольым. Йоча годым авамлан сурт-оралте кӧргысӧ сомылкам ышташ полшаш моткоч йӧратенам: арулыкым кучаш, пакчасе йыраҥлаш вӱдым шаваш, сурткайыкым пукшаш… Тидак изинек пашам аклаш да ответственный лияш туныктен. Эше пӧртна воктенысе чодыраште емыж-саскам погаш, кайык-влакын мурымыштым колышташ чот келшен.
Индеш классым Параньга районысо Олор кыдалаш школышто тунемынам. Ешыштына туныктышо-влак лийын огытыл гынат, йоча годымак мемнан школысо туныктышо-шамыч гай лийме шуын. Сандене эше тунамак «школла модмаш» йӧратыме модышыш савырнен. Индешымше класс деч вара тӱҥалтыш класслаште туныктымаш направлений дене Глушков лӱмеш Оршанкысе шуко профилян колледжыш тунемаш пуренам да отличий дене тунем пытаренам.
Школышто кок ийым пашам ыштымеке, профессийым вашталташ шонымаш шочын, сандене Марий кугыжаныш университын «дошкольный образованийын психологийже да педагогикыже» специальность дене заочно тунемаш тӱҥалынам да тыгак отличиян диплом дене тунем лектынам. Параньга посёлкысо 5-ше №-ан «Ласточка» йочасадыште воспитательлан кумшо ий пашам ыштем. Кызыт группыштем 16 йоча уло.
– Воспитательын профессийже Тыланда мо дене келша? Йочасадыште пашам ышташ мо кумылаҥда, вий-куатым пуа?
– Воспитатель лияш мыланем тыглай паша гына огыл, тиде чынжымак, рушла каласаш гын, призваний. Мый моткочак йоча-влакым йӧратем да нуным куанышым, шке вийыштлан ӱшанышым, ончыкыжым илышыште шке верым муын кертын моштышым да пиаланым ужнем. Мыйын тӱҥ пашам – шинчымаш тӱняш корным почаш, шуко палаш да у шинчымашым налаш тыршымыштлан кумылаҥдаш. Тыгодымак нуно писе да шонен моштышо уш-акылан гына огыл, тыгак поро шӱм-чонан лийышт манын шонен, пашам ыштем. Кажне йочан ойыртемалтше улмыжым умылаш да тиде ойыртемжым вияҥдаш полшышаш улам. Тек воспитанникем-влак ваш-ваш пагалыше, умылышо, келшен илыше да икте-весылан полшаш ямде улшо кушкыт. Ӱшанем, тыгай виян негыз – илышыште сеҥымашыш шуаш сравоч.
– Россий кӱкшытан профессионал мастарлык конкурсышто лауреат лӱмым сеҥен налаш да элнан 15 эн уста педагог радамыште лияш – кугу сеҥымаш. Шижмашда могайрак?
– Тиде мылам – кугу чап да туныктымо пашаште кӱлешан ошкыл. Мутат уке, Российын 15 эн уста-влак радамыште лияш манын, шуко пашам ышташ да моштымашым пышташ кӱлын. Тиде уло командынан пырля да ик ой дене пашам ыштымын лектышыже. «Шочмо йылмым эн сайын туныктышо» конкурс тиде профессионал мастарлыкым ончыктымаш гына огыл, тиде икгай шонымашан еҥ-влакым вашлияш да пырля йоча-шамычлан шочмо йылмым лишылым да шергаканым ышташ йӧн. Шочмо йылме – мут-шамыч да правил гына огыл, тудо – калыкын чонжо.
– Профессионал мастарлыкдам конкурсын «Лучшие практики развития родной речи детей дошкольного возраста» номинацийыште ончыктенда. Тидын нерген кумданрак палдарыза. Тендан шонымаште, йочасадыште шочмо йылмым вияҥдаш манын, воспитатель эн ончычак могай пашалан кугу тӱткышым ойырышаш?
– Конкурсышто мый марий тӱрым тунемме гоч йоча-влакын мутланыме йылмыштым лывырташ, нуным марий тӱвыралан шӱмаҥдыме дене кылдалтше практике пашам ончыктенам. Вет марий тӱр – сӧрастарыш гына огыл, тудо кугезына-влак деч курымла гоч аралалт толшо поянлык. Тиде йылме, кудо шып, но тыгодымак моткоч шуко ойла. Марий тӱрын кажне тамгаже мом-гынат ончыкта да умылтара.
Шочмо йылмым туныктымо пашаште мыланем тӱҥжӧ – йочам чын йӱкым ойлаш але шомак-влакым тыглай гына туныкташ огыл, йылмым икте-весе дене мутланыме годым кучылтын мошташ, весын ойлымыжым умылаш, шке шонымашым, шижмашым да шинчымашым почын пуаш. Вет шочмо йылме – мут-шамыч да правил гына огыл, тудо – калыкын чонжо.
– Йочасадыште воспитательын пашаже ача-ава-влак дене чак кылдалтын. Нунын дене сай вашкыл лийже манын…
– … икте-весылан ӱшаныман, ваш-ваш умылыман.
– Диана Викторовна, кызытсе воспитатель могай лийшаш?
– Мыйын шонымаште, мемнан пашан негызыштыже теве мо лийшаш: эн ончычак йоча-влакым чынжымак йӧратыман да нунын илышышт верч чынжымак тургыжланыман. Воспитатель эре тунемшаш, тудо шинчымашым келгемдышаш, моштымашым вияҥдышаш. Чытышан да умылышо лийшаш, молан манаш гын кажне йочан шке ойыртемже, сандене тудлан мо кӱлешым пален налаш да нелылыкым сеҥен лекташ полшаш чытыш кӱлеш. Воспитатель ача-ава-влак дене вашкылым ыштен кертшаш. Тудо вес айдемын умылен да тудым шижын моштышаш. Шкеж денат, йырым-йыр улшо еҥ-влак денат чын да чын верч шогышо, сайлан ӱшаныше лийшаш.
– Яра жапыште Тыланда мом ышташ келша?
– Мый ешем, йочам-влак дене пырля лияш йӧратем. Мылам кидпашам ышташ келша.
– Россий кӱкшытан профессионал мастарлык конкурсын ончыкылык участникше-влаклан тыланымашда могайрак?
– Тыгай конкурслан ямдылалтме годым чот тургыжланымым сайын умылем! Шке методикылан ӱшаныза да палыза: лач шке практике, тыгак шочмо йылмым да йоча-влакым йӧратымаш тӱҥ улыт.
Г.Кожевникова
Фотом еш альбом гыч налме
