ЛӰМГЕЧЕ

«Вес вере эше кушто тыге, уло чонем пыштен, пашам ыштем ыле…»

 

2 мартыште «Марий Эл» газетын пашаеҥже, Марий Элын сулло журналистше Любовь Камалетдинова 50 ияш лӱмгечыжым палемда. Кеч тудын тӱжвал сынжым, койышыжым ончен, тынар ийым йӧршеш от пу. Тудлан 18 деч утларак манаш келшен толеш, молыжо – стажет. Люба моткоч чолга, эре уым пален налаш, шонымым, вуйлатышын кӱштымымат пеш писын шукташ, чыла вере шуаш тыршыше, мыскарам умылен да тудым ыштен, илышлан куанен, шкем арален налын моштышо айдеме. Тудын дене редакцийыш кече почела пашаш толынна. А тиде 1995 ий февральыште лийын. Ик кабинетыш шынденыт, сандене 27 ий кажне кечын, шинчаваш ончен шинчен, пашам ыштена.  Еш пелаш-влак дене тынар жапым огына эртаре, очыни…

Люба Кужэҥер район Мари-Олма ялыште шочын. Кугу Лаждӱр  кандашияш школ деч вара Йӱледӱр кыдалаш школышто тунемын. Тылеч вара Марий кугыжаныш университетын историй да филологий факультетшын «Марий йылме да литератур, руш йылме да литератур» отделенийыштыже кӱшыл шинчымашым налын. Тӱҥалтыште самырык ӱдыр экологий да пӱртӱс дене пайдаланыме йодыш шотышто редактор лийын, а вара тудо жапыште чапланыше «СТИП», «Тошкалтыш» мужыр, «Чарша шойыч» лаштыклам луктын. Кызыт Любовь Алексеевна еш да икшыве-влак йодыш шотышто редактор. «Ӱдырамаш корно», «Ю тӱня» лаштыклам ямдыла, МВД, УФСИН, суд пристав-влак дене кылдалтше шуко материалым воза.

27 ий жапыште сеҥымаш шагал огыл лийын. «СТИП» мужыр лаштыкыш пурышо материал-влакым чумырен, «Йӧратымаш муро» книгам луктын. Тыгак «Олма вӱдет – ший вӱдет» книган кум авторжо кокла гыч иктыже. Тудо Россий Журналист ушемын членже. Коллегынан чон кумылжо, илыш умылымашыже нерген кумданрак почын пуаш манын, лӱмгечыж вашеш тудын деч икмыняр йодышлан вашешташ йодна.

Изи годым кӧ лияш шоненат?

– Икымше класс гычак туныктышо лияш шоненам. Тыгай кумылым тунам туныктышына Вера Тойбулатовна Тойбахтина луктын. (Кийыме мландыже пушкыдо лийже). Тудо кужу ош ӱпан, сӧрал капкылан, мотор ӱдыр ыле. Туныктышынам тунар чот йӧратенна – эре мом-гынат пуаш тыршена. Тунам ялыш «Автолавке» машина толеш да тушто авам, мутлан, мыйым куандараш шонен,  шоколадым налын. А мый, изи йоча, шкемынат  кочмем шуын гынат, чытен, тудлан нумал каенам!

Тудынак тетрадьыштыже «Урокын цельже», «Урокын задачыже» манын возымым ужын, мыят посна тетрадьым ыштенам, тыгак серенам да пырля тунемше ӱдыр-шамычым урок деч вара туныктенам. Нуныжат келшеныт вет! Кокымшо классыште тунеммем годым кугурак изам ватыж дене канышлан пырля толыныт ыле. Еҥгай каласкала: университетыште студент – тыге, студент – туге… Ойлымыж гыч иктым умылышым: тиде – ала-могай пеш чолга, чулым айдеме. Тунам шканем каласышым: «Кӧ тугай студент – рашыже ом пале, но мыят студент лиям да университетыште тунемаш тӱҥалам!» Шонымем Юмо колын, витне: тыгак лектын. Марий кугыжаныш университетым тунем лектым. Кеч туныктышыланже ик кечат пашам ыштен омыл, лач практике годым Йошкар-Оласе ик лицейыште туныктен онченам. Такшым кумшо курс деч вара пеҥгыде койыш-шоктышем ом ончыкто да, идалыкаш академический отпуск деч вара тунемаш ом пӧртыл гын, кызытат Татарстаныште туныктышылан ыштем ыле докан. Юмылан тау, чылажат вес семын савырнен…

Изи годым мом ышташ шонымет гыч мом илышыш шыҥдарен шуктенат?

– Ойлатыс: кажне айдеме илышыштыже пушеҥгым шындышаш, йочам ыштышаш, пӧртым чоҥышаш. Пушеҥгым ятыр шынденам. Йочам ыштенам. Пӧртым чоҥымо олмеш пачерым налынам. Сандене чыла шуктенам, лектеш.

Шке пашатым йӧратет?

– Шке пашамым моткоч йӧратем! Тидын нерген эре ойлем! Йӧратем тӱрлӧ оҥай, кидмастар, ойыртемалтше пӱрымашан еҥ-влак дене палыме лияш.  Йӧратем тӱрлӧ кундемысе яллаште лияш, сӧрал вер-шӧрым ужын кошташ. Командировкыш лекме годым мом гына уым пален от нал?! Южо дене мутланыме, южо кундемыште, мероприятийыште лийме ӱмыр мучкылан шарналт кодеш. Пашалан кӧрак мыняр у йолташым муынам?! Мыняр кумдан палыме Российысе мурызо дене вашлийынам, мутланенам?! Кодшо курымын 80-шо ийла мучаштыже моткочак чапланыше «Модерн токинг» группын ик солистше Томас Андерс денат. Тудыж деч иктаж-кунам эсогыл интервьюм налам, пырля фотографироватлалтам манын, школышто 8-9 класслаште тунемме да шкенан ялысе изи пу клубышто дискотекыште тиде группын мурыж почеш куштымем годым шоналтенат кертын омыл! Пашамым ом йӧрате гын, тынар ий ыштенжат ом керт ыле дыр. Теве коллективышкына журналистлан мыняр еҥ толын да мӧҥгеш каен?! Сандене кызыт редакцийыштына ик эн кугу патриот-влак гына кодынна манам гынат, иктат тореш огеш каласе, шонем.

Журналистикыште икымше кугу сеҥымашетым шарнет?

– Пашам ышташ гына тӱҥалмекем, очыни, идалык але кокыт гычак, республикысе журналист-влак коклаште эртаралтше конкурсышто икшыве-влак нерген эн сайын возышо семын сеҥышыш лекмемлан моткоч куаненам ыле. Шарнем, тунам марий телевиденийыш сюжетым сниматлаш толыныт да куан шижмашем умылтараш мутымат пыкше муын кертынам!

Илышыште, пашаште ушан ойым пуышо лишыл еҥет-влак улыт?

– Юмылан тау, улыт. Да шагалын огыл. Пашаште ик эн кугу эҥертышем Эрик ден Саша изам-влак улыт. Такшым нунак «Марий Эл» газетыш мыйым ӧкымеш манме гаяк конденыт. Вет журналист лияш шкеже нигунам шонен омыл. «Мылам паша верым муын пуыза! Иктаж-кушко пашашке пуртыза!» манынат ик ганат йодын омыл. А кызыт когыньыштланат тидлан моткочак тауштем!

Илышыште неле годым, чонлан южгунамже чотак йӧсӧ лийме жапыште келшен толшо мутым муын лыпландараш, ой-каҥаш дене полшаш тыршыше-влакат ятырын лийыныт да кӱлеш годым кызытат улыт. Илыш корнышкем нуным колтымылан кажныжлан тауштем!

Журналистикыште критик-шамычат уке огытыл. Нунын шылталенрак-туныктенрак каласымыштым кузе вашлият?

–  Самырыкрак годым, ом шылте, ӧпкелалтынам. А кызыт, критике чын гын, шотыш налам да таум каласем. Тугеже вет ончыкыжым йоҥылышым ыштымым чарнем. А тидыже мыламак сайыс.

– «Ю тӱням» луктат. Шкеже иктаж-могай сверхестественный виян лияш ыле манын шонымашет лийын огыл?

– Ондак лиймыла чучеш. Молан манаш гын илышыште ончылно мо вучымым, мо лийшашым моткочак палыме шуэшыс! «Эх, тыге лийшашым палем гын, олымым шаралтем ыле!» манме ой яра верыште шочын огыл, очыни. Но жап эртыме семын тыгай кумылем йомын. Поснак «Ю тӱня» лаштыкым лукташ да у деч у мужедше, мастар, шинчанужшо дене палыме лиймекем. Мыняр нуным колыштынам, тунар семынем шоненам: «Ой, Юмо утарыже нунын гай лийме деч!» Тиде вет тыгай кугу вий, тыгай кугу нелыт, шинчымаш, ответственность!

Ӱдырамаш семын «Ӱдырамаш корно» мужыр лаштыкым ямдылаш кузерак?

– Моткоч келша! Тудын тӱҥ героиньыжлан мый эреак лудшылан мо дене гынат сай пример лийын кертше ӱдырамашым ойырен налаш тыршем. Южгунамже шкеат нунын деч иктаж-молан тунемам, иктаж ой-савыртышыштым ушышкем пыштем. Иктыштын сеҥымашыштлан пырля куанем, весыштын ойгыштлан пырля ойганем, эсогыл южгунамже пырля шортына…

Яра жапым, канышым кузе эртарет?

– Ончыч яра жапыште тӱрлаш, спице але крючок дене пидаш чот йӧратем ыле. Телевизорымат тыглай гына ончен шинчен омыл – эре мом-гынат ыштенам. Вараже парням пеҥаш тӱҥалын – тунар кидпаша дене шинчылтынам, коеш. Санденак кызыт коклан гына иктаж-мом пидам.

Кочкаш шолташ, тӱрлӧ когыльым кӱэшташ, тортым ышташ йӧратем. Ялыш мийыме годым мелнамат кумылын кӱэштам. Тау, авам ден ковам туныктеныт. Шарнем, авам ойлен ыле: «Ӱдырем, кышылет тӧр, чатка лийже манын, мелнам икгай кугытаным кӱэшташ тырше. Тунам вожылмашыш от пуро». Тидым кызыт шукташак тӧчем. «Сурт-пече» газетыште вӱдымӧ «Озавате» мужыр лаштыкыште лудшо-влаклан могай у рецептым темлем, шукыжым шкеат мӧҥгыштӧ ыштен ончем. Але южгунамже шке ямдылен ончалам, келша гын, вара лудшо-влаклан темлем.

Яра жапыште лудаш йӧратем. Поснак психологий нерген, тӱня, илыш нерген уым, ушан еҥ-шамычын ойыштым пален налаш тыршем. Мо поснак оҥайын чучеш гын, тидым весе-влакат палышт да уланрак илаш тӱҥалышт, пиаланрак лийышт манын шонен, «Ю тӱня» але «Ӱдырамаш корно» лаштыклашке пурташ тыршем.

 «Марий Эл» газет редакций деч посна вес вере эше кушто тыге, уло чонем пыштен, пашам ыштем ыле – каласашат ӧрам, вет тиде мыйын – йӧратыме пашам веле огыл, эше чон кумыл сомылем», – каласыш Любовь Камалетдинова. А ме тудын дене пырля пашам ыштыше-влак Любам мотор лӱмгечыж дене саламлена да пеҥгыде тазалыкым, улан илышым, пиалым кондышо шуко куан татым, пашаште кӱкшӧ лектышым, ӱшанле йолташ-влакым, чон дене эре самырык лийын кодаш тыланена да чыла шонымашет шукталт толжо, тидлан виет шутыжо манын тыланена.

Светлана Носова

Снимкыште: Любовь Камалетдинова

Фотом еш альбом гыч налме

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий