Шочмо элым аралышын кечын ме эн тале, эн лӱддымӧ, эн ӱшанле пӧръеҥ-влаклан тауштена, чон гыч лекше поро мутнам ойлена.
Вет нуно воктеннак улыт – ачана, иза-шольына, пелашна, эргына, йолташна. Аралат кажне кечын ешым, суртым, шочмо элым! Лийын тыге эре, да лиеш умбакыжат. Кӱлеш гын, шуко тӱрлӧ калык илыман Россий кугыжанышна шке мландыжым веле огыл, йотэлыште кугу нелылыкыш логалше-влакымат утарымашке куатшым виктара.
Марий кундемыште шочын-кушшо эрге-влак тӱрлӧ сарыште эреак ик эн ончылно лийыныт. Тыл гыч фронтлан полышым пуымо денат. Тачат тыгак. Специальный военный операций тӱҥалмылан 24 февральыште ныл ий лиеш. Талешкына-влак тыныс илыш верч кредалыт, а шочмо кундемысе родо-шочшо, пошкудо-шамыч гуманитар полышым ямдылен поген колтат.
Землякна-влак кокла гыч ятырынже СВО-н ветеранже радамыште улыт. Шукыштлан полыш кӱлеш. Адакше шкештат шочмо кундемлан полшаш ямде улмыштым ончыктат. Юмылан тау, республикыштына тидын шотышто кучемын еҥже-влакат, мер организаций-шамычат чолган тыршат.
Роман Возняк 1986 ий 21 октябрьыште Килемар район Шорокундыш ялыште шочын. Верысе школ деч вара райрӱдысӧ кыдалаш школышто тунемын. Донецкысе национальный университетыште «Юриспруденций» специализацийым налын. Военный службышто – 2014 ий гыч. «Мужество» орденын ныл гана кавалерже, «За отвагу» медальже – кумыт. Чылаже кандаш элын кугыжаныш наградыж дене палемдалтын. Ешан. Лу ияш эргыже уло.
«Тушто лийшашак улам!»
Ромам аваже, Нина Павловна, тудым шым ияшыж гычак шкетын ончен куштен. Рвезе математикым, физкультурым йӧратен, чыла предмет денат сайын тунемын, изинекак ответственный лийын, шинчымашым налманак манын шонен, капкылжым шуарен. Ялысе школышто спортын чыла тӱрлӧ видше денат таҥасымаште сай результатым ончыктен. Килемар школышто бокслан шӱмаҥын. Тренерже Алексей Дмитриевлан тауштен ила: боевой действий годым тренировкышто налме мастарлык шуко гана эҥертыш лийын. Роман республик кӱкшытыштӧ юниор-влак коклаште, Козьмодемьянскыште эртаралтше Совет Ушем Герой Криворотовым шарныме лӱмеш всероссийский таҥасымашлаште сеҥыше лийын.
2004 ийыште, чоҥымо паша дене кылдалтше специальностьым налаш шонен, МарГТУ-ш пурен. Но тӱлен тунемме жапыште «Уке, авай, тыге огыл, оксам ситарымекем, шке тӱлаш тӱҥалам…», – манын, тӱрлӧ вере пашам шуктен.
2014 ийыште Украинысе пуламырым тудат эскерен. Одессыште, Профсоюз-влак пӧртыштӧ, лийше событий (илышынек витле наре еҥым йӱлалтеныт) деч вара, кокытеланыде, «Мый тушто лийшашак улам! Элемым аралаш жап толын шуын!» манын шканже.
Чоҥышо компанийыште изи огыл должностьышто лийше, сай пашадарым налше рвезе Донбассыш тарвана. Вуйлатышыжын «Тушто вашке чыла лыплана…» манын чараш тыршымыжат Ромам чарен шогалтен огыл.
ДНР гыч военный илышыже тӱҥалын. Ополчений деч вара СОБР-ышто, частный военный компанийыште служитлен. Возняк эреак ончылно, передовойышто лияш йӧратен, манмыла, тушто, кушто у задачым шындат.
Вуйлатыме подразделенийже дене 2015 ий февральыште Дебальцевский котелым петыреныт. Тунам возвод командирыштын ӱмыржӧ кӱрылтын, да Романлан ӱшаным ыштеныт. Авдеевкысе промзоным штурмоватлымаштат талын кредалын.
«Рама»
Йотэлыш икымше командировкыжо 2017 ийыште лийын. Сирийыш каяш темлымышт годым лу боец гыч Роман Возняк да Марий Эл гычак эше ик рвезе Андрей Овечкин (Параньга район Марий Кошпай ял гыч) дене коктын гына чыла нормативым вигак сдатлен кертыныт. Тиде эл тудлан фильмлаште ончыктымо Афганистаным ушештарен. Шке жапыштыже аважын, Тойсола ялыште шочын-кушшо ӱдырын, телефонист-радистлан курсышто тунеммыж деч вара лачак ты элыш контракт почеш каяш кумылжо лектын, но логалынже тудо Германийыш. Туштак Романын ачаже, самырык офицер, дене палыме лийын.
Донбасс гычак пырля служитлыше боевой йолташ-землякше дене Роман кугешнен да тунамак чаманен ойла: «Моткоч преданный воин ыле. СВО тӱҥалме икымше кечылаштак Мариупольышто штурмовой группо дене тушманын трофейный бронетехникыжым сеҥен налыныт. Ты бойышто Андреят (позывнойжо «Мариец») лийын». Варажым тиде машинам Марий Элыш конденыт.
Йотэлысе командировко гыч поснак Дейр-эз-Зорым штурмоватлыме операций чӱчкыдынак ушышкыжо пура. Ефрат эҥерым форсироватлымышт годым ты акретле кугу вӱдым кученак ончымыжо мом шога.
«Рама» (позывнойжо) тунам икымше кугыжаныш награде – «За отвагу» медаль – дене палемдалтын. Штурм деч вара командирышт каласен: «Тиде бешеныйым – госнаградылан!»
Шолыплӱмжӧ изиж годсекак пеленже. 1992 ийысе «Гладиатор» фильм гыч Романо образ дене келшышын, йолташыже-влак тудым Рама манаш тӱҥалыныт.
– Мыланем ты награде тачат эн шерге. Коробкым почамат, медальым пӧрдыктен ончем, да мӧҥгеш пыштем… Коштам, коштам, да адак пӧртылам… – путырак вургыжын ойла талешке.
Суданыште лийме пагытышт кугу боевой действий деч посна эртен. Утларакше инструктор сомылым шуктеныт: тусо армийым кугыжанышын икымше лицаже-влакым оролаш туныктеныт, «антитеррор» группо дене пашам ыштеныт.
– Мозамбикыште гын кок машина дене кугу засадыш логалынна, тушман-влак тидлан сайынак ямдылалтыныт улмаш. Тунам командирна, штаб начальникна колыш, позывнойжо «Гранит» ыле. Варажым тыгаяк лӱман фильмым, тӱрыснек мемнан группо нерген, сниматленыт. Тудым ончаш пешыже ом йӧрате – персонажем тушто ӧрышан, а мый нигунамат ӧрышан лийын омыл, – воштылеш шкеже.
Шочмо элыш, шке кундемыш
2022 ий, февраль. Отпуск деч вара Ливийыште Мали Республикыш чоҥешташ бортым вучышыла решенийым приниматла – тетла йотэлыште служитлаш ом тӱҥал. Командиржылан каласа: шочмо элыште ойго… Адакше тудо жаплан Юлия пелашыже, Костя эргыже эше Донецкыште лийыныт.
«Мый денем пырля эше 50 наре еҥ икымше борт денак Крымскыш пӧртылынна. Тушеч автобус дене – Луганскыш, шымше штурмовой отрядыш. Тӱҥалтыштак чумыр взвод пытыш, мый сусыргышым… Але марте могай сарым ужынам гын, чылажымат иктеш ушен аклымаштат таҥастараш огеш лий – СВО-со передовойышто йӧршеш вес кредалмаш.
Роман Возняклан Москваште «Время героев» федерал программыш ушнаш темленыт, но тудо «Герои Марий Эл. Талешке-влак» регионысо кадровый программыш ушнаш кумылаҥын.
– Мыйым тиде кундем ончен куштен. Порысым пӧртылташ, тудлан пайдам кондаш жап. Моштымашем вес кӱкшытыштат кӱлеш гын, тугеже умбакыже тыршаш тӱҥалам. А, чынжым гын, илышем Марий Эл денак кылдынем, – пеҥгыдын шоктыш ойжо.
30 январьыште Роман Возняклан Марий Элысе СВО ветеран-влакын ассоциацийыштым вуйлаташ ӱшаненыт.
– Нуно шукын да тӱрлӧ улыт, ятырынже – сусыргышо, капкыл денат, чон денат… Кажныжлан посна мут, кумыл кӱлыт. СВО деч вара айдемын умылымашыже, шижмашыже чотак вашталтыт, ӱшанжат кунамже йомеш. Тушеч пӧртылшӧ-влак ондалымашым огыт чыте. Сандене нунын изи ма кугу йодышыштым решатлыде кодаш ок лий. Районласе ветеран-влак денат кылнам пеҥгыдемдена, – шылтыде каласыш вуйлатыше.
Кокытеланышаш уке, Роман Владимирович Ассоциацийыш ушнымыж деч ончычат шукыштлан полшаш йӧным муын, а кызыт тудо эшеат пеҥгыде эҥертышым шижеш.
Вуйлатыше – вуйлатыше дене
Эртыше вӱргечын Марий Эл вуйлатыше Юрий Зайцев СВО ветеран-влак ассоциацийын председательже Роман Возняк дене вашлийын. Нуно ассоциацийын 2026 ийлан паша планжым каҥашеныт.
У мер должность дене саламлышыжла, Юрий Викторович палемден:
– Паша куштылгыжак огыл. Тудым исполнительный да законодательный кучем орган-влак, «Защитники Отечества» фондын, моло ветеран-влак организаций-шамыч дене чак пашам ыштыме деч посна шукташ огеш лий. Профильный министерствына-влакат кӱлеш полышым ыштат. Тӱҥжӧ – ассоциаций гоч ветеран-влакым мер пашаш ушаш, специальный военный операцийын участникше-влаклан адаптацийым эрташ полшаш, социальный да юридический каҥашым пуаш.
Роман Возняк ӱшаным ыштымылан регион вуйлатыше Юрий Зайцевлан тауштен да организацийын пашам кузерак виктарышаш дене палдарен. «Ассоциацийыште кызытеш 126 еҥ. Ыштышаш сомылна шуко гынат, чаракым ом уж. Штабыш профессионал-влакым чумырымо», – палемден тудо.
2026 ийыште Марий Элысе СВО талешке-влак нерген шарнымаш книгам савыкташ палемдыме. Грант кӱлеш ыштышаш проект почеш 100 геройын пӱрымашыж нерген материалым чумырат.
Светлана Пехметова
Снимкыште:
Марий Элым вуйлатыше Юрий Зайцев ден «Герои Марий Эл. Талешке-влак» проектын участникше, республикысе СВО ветеран-влак ассоциацийым вуйлатыше Роман Возняк.
Денис Речкинын фотожо.
