22 ноябрьыште Марий Элын калык артистше Светлана Сандакова «Бавай» спектакль дене бенефисым эртара. Тудым актрисе 50 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклен.
Книгам чот лудын
Морко район Шеҥше селан ӱдыржӧ изинекак чолга, пашам йӧратыше да усталык шӱлышан кушкын. Ешыште ик йоча лийын гынат, тудлан кугу тӱткышым ойырен огытыл. Ача-аваже эр гыч кас марте да каныш годымат пашаште лийыныт. Ачаже – автомеханик, аваже верысе совхозышто тӱрлӧ пашаш коштын.
– Шуко пален налаш тыршенам, садлан книгам шуко лудынам, вуй корштымешке. Шкенан библиотекыште пуйто книга ситен огыл, пошкудо ялысышкат коштынам. Йомакым лудаш поснак келшен, – йоча пагытшым шарналтыш Светлана. – Йоча-влак дене уремыште концертым чӱчкыдынак ончыктенна. Тудын дене оксам ыштен налаш манын, пошкудо ялыш автобус дене кудалынна. Чемоданышкына чийышаш вургемым, кагаз гыч пӱчкедыме пеледышым монь пыштенна. Водительлан тӱлаш окса лийын огыл да, корно воктене погымо пеледыш аршашым кучыктенна. Тат-Чодыраял остановкеш волен кодмеке, клубшымат муын огынал да мӧҥгеш йолын ошкылынна. Нойымо дене саде чемоданым селаш пурымаште, шӱгарла воктеке, кудалтен коденна.
Велосипед дене кудалыштынна, скакалке дене тӧрштылынна, кевытче семын ала-мом ужалкаленна, шун гыч «когыльым» кӱэштынна.
Ме ПМК тураште иленна, садлан тудын кумдыкыштыжо улшо кугу трактор, тӱрлӧ автомашина йыр куржталыштынна. Туштак мемнан модыш пӧртна лийын.
Кӧ гына лийнеже улмаш?!
Школышто тунеммыж годым Светлана туныктышо лияш шонен, тыгак воспитательын, врачын, прокурорын пашашт оҥайын чучын. Кушташ йӧратымыжлан кӧра Йошкар-Оласе культпросветучилищыш тунемаш пураш толын, но налын огытыл. Ӱдыр мӧҥгыжӧ пӧртылын, Моркышто ургызылан тунемаш пурен. Ты паша шканже пеш келшен да… Чонжылан ала-мо ситыдымыла чучын. Тыге тудо уэш культпросветучилищыш толын. Очыни, пӱрымаш корныж дене ӱдыр ошкылын: лӱмлӧ режиссёр Олег Иркабаев тунам актёр курсыш ӱдыр-рвезе-влакым лач чумырен. Шинчаш вик перныше йошкар ӱпан, моткочак чулым ӱдырлан тушто тунемаш пеш келшен. Эше кокымшо курсышто режиссёр «Пӧртыл, ӱдырем» спектакльыште тӱҥ рольым, Олям, модаш ӱшанен. Самырык актрисе режиссёрын ӱшанжым тӱрыс шуктен. Светлана эреак ала-мом кычалын да, умбакыже ты корно денак кушкаш манын, эше кокымшо курсышто тунеммыж годымак М.Щепкин лӱмеш кӱшыл театр училищыш тунемаш пурен. Тыге тудым россий вузын вигак кокымшо курсышкыжо налыныт.
Кумло наре ий
Светлана – ойыртемалтше да шкешотан актрисе. М.Щепкин лӱмеш кӱшыл театр училище деч вара М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драме театрыш толмекыже, икымше гана «Ачийжат-авийжат» спектакльыште Орикым модын. Мастарлыкше дене чыла шотыштат келшен, тиддеч вара ик роль почеш весым пуаш тӱҥалыныт.
Кумло наре ий жапыште кудло рольым модын: драмыштат, комедийыштат да йоча йомакыштат образыш келгын пура. Тӱрлӧ постановко актрисым у шӧрын гыч почеш.
Кажне героиньыжым тудо йӧрата, умыла да молан лачшымак тыгай улмыжым умылтарен кертеш. Эчан вате («Салика»), Овокля («Морко сем»), Ирма («Илена -йӱлена»), Унавий («Нӧнчык патыр»), Вувер кува (Ший Пампалче»), Анна Андреевна («Тергыше»), Оксина кува («Микулан – презе, Якулан – ӱдыр») але Колумбын аваже («Колумб») … – кажне рольжым калык лӱмым сулышо артист чонжо вошт колтен модеш веле огыл, геройжын илышыж дене пӱтынек ила.
– Йоча годым кӧ лияш шоненам, чыла нине рольым кызыт тӱрлӧ спектакльыште модам, – чонжым почеш актрисе. – Южо спектакль деч вара героинем чаманен шортам! Поснак илыш дене кылдалтше сӱрет чоныш витенак-вита, да шинчатат кумданрак «почылтеш», кумылетат тодылалтеш.
Огеш йокроклане
Роль деч посна Сандакова нигунам кодын огыл. Артистак лияш Юмо тудлан мотор капкылымат, сылне чурийвылышымат, шӱшпык гай яндар йӱкымат пуэн. Кужу да йошкар-кӱреналге ӱпан ӱдырлан режиссёр-влак эреак рольым муыт. Режиссёр, театрын художественный вуйлатышыжлан ятыр ий тыршыше Василий Александрович Пектеев ӱпшын тӱсшым кече дене таҥастарен.
– Кужу ӱп пеш мотор, но вуй нойымо шижалтеш. Ик жап кӱчык ӱпанат лийын онченам. Ты шотышто Василий Александрович койдаренат ойлен, но кызытсе илышыште парик сайын полша. Бенефисем деч вара уэш ты шотышто сайынак шоналтыман, – ешарыш тудо.
Пашам ыштыме кокла гыч «Шӱмсем пӧлек» телепередачыште вӱдышылан ик жап тыршен. Садлан Светланам уремыште калык пален.
Пӱрымашыже пеленак
Театр – Светланан пӱрымашыже. Артистлан тунеммыж годымак ончыкылык пелашыже Алексей дене палыме лийын.– Мален коштшо, ӱҥышӧ рвезе кӧлан келша? Алексей йоргарак улмыж дене шинчаш пернен. Кампет-аршаш пагытна Москошто веле огыл, тунемын толмекат, тыште эртен. Эше вич ий пашам ыштымеке, марлан лекташ йодын, – ойла актрисе. – Диплом спектакльыште тудо Пагулым модын, мыйын героем, Оринам, йӧратен коштын. Илыштат тыге савырна манын, кӧ пален? Алексей эреак пелен лийын, артистын пашаж нергенат чыла пален да умылен. Тидыж денат тудо мылам лишыл чучын.
Светлана ден Алексей ынде 22 ий эрдене пашаш пырля вашкат, а кастене але южгунамже йӱдымат мӧҥгышт пырля каят. Гастроль дене пырля эртыме корныштат ятыр да кужу лийын.
Кужэҥер район Чашкаял ялын эргыжат артистлан тунемын, кызыт тудат театрын палыме артистше.
Сурт кӧргыштат чыла пашам икте-весе дене каҥашен ыштат.
– Пашам огына ойыркале. Районыш лекме годым Алексей мӧҥгӧ ондакрак толеш гын, кочкаш шолта. А пӧръеҥын ямдылымыже, ме шкат палена, моткоч тутло! – воштылеш пиалан ӱдырамаш. – Йоча дене урокым ыштыме годым Алёш математике дене, а мый руш йылме дене полшем.
Ача-аван куанже
Сандаковмыт кум йочам ончен куштат. Актрисе йоча дене канышыште ик ганат кужун шинчен огыл. Кумшылан мӱшкыран улмыж годым Озаҥ олаште «Салика» спектакльыште Эчан ватын рольжым модмыжым тачат шыргыжалын шарналта.
– Валерия ден Элавий мемнан семынак артист илышым шижын онченыт: коктынат «Каче-влак» постановкышто изи ӱдырын рольжым модыныт. Аксар спектакльым ончаш куанен коштеш, – ойла кум шочшан ава.
Вес шӧрын гыч почылтын
Сандаковмыт каныш жапым еш дене эртарат. Шукыж годым теҥыз воктене, вес олаште гын, пытартыш кум ийыште Йошкар-Ола воктенысе ялыште канат. Каныме семынак нуно сурт-оралтым чоҥат да тудым тӱзатат.
– Мланде пелен лийме шуын. Вер кумда, йоҥгыдо. Ялыште са-ай, чонлан ласка. Пӧрт йыр тӱрлӧ-тӱрлӧ пеледышым шынденам, нунышт, мланде почылтмо гыч тӱҥалын лум вочмешке, чоннам куандарат, – ешарыш озавате. – Пӧртым чоҥымо жапыште Алексей мылам вес шӧрын гычат эше почылто: пӧръеҥ кидпашам ыштен мошта улмаш. Такшым пандемий жапыштат тидыже изиш палдырнен ыле: теҥгылым, пеледыш кӧршӧкым, тыгак эше, кӱртньым варитлен, ӱстембалым, мангалым, парникым да моло кӱлеш арверым ыштен.
Жапше лийме семын ӱдырамашат пеленжак лияш тырша. Пӧрт кӱварым пырля шареныт, омсам вераҥденыт, обойымат пижыктеныт…
– Пырля ыштыме паша ик ойыш шуаш полша. Южгунамже мӧҥгыштат артист улмо дене пайдаланаш перна, – воштылеш Светлана. – Садлан пашаштат, мӧҥгыштат, икманаш, сутка мучко могай-гынат рольым модына.
«Чылажат мылам шерге»
Айдемылан пиалан лияш шуко кӱлеш мо?! Ача-ава илыме годым кажне еҥ кок шулдыран кайыклан шкенжым шотла, йӧратыме еш, ӱшанле йолташ-влак, чонлан лишыл паша вер… Светланан чыла тиде уло, садлан шкенжым пиаланлан шотла да чылажымат арален кодаш манын шона.
– Йоча годсо шонымашем шукталтеш гын, эшеат чот куанем ыле. Индийыш миен толнем! Тидын шотышто шӱжарем дене эше шукертак ӱчашенна, – радамла актрисе. – Эше модаш шонен коштмо ролемат уло: тугай илалше ӱдырамашым моднем, куштыжо ончышо чаманыже, ала-могай койышыжлан воштылжо да тыгодымак вурсыжо. Но тыгай пьесым кызытеш муын омыл, садлан эше ыштышаш пашам ятыр.
Тек чыла шонымашда шукталтеш, да Юмо Тыланда да лишыл еҥда-влаклан тазалыкым пуа!
Алевтина БАЙКОВА
Валерий Тумбаевын фотожо
