У ий деч ончыч Регионым виктарыме рӱдерыште ялозанлык да кочкыш сату министр Павел Раевский лийын, еҥ-влак деч пурышо йодыш-влаклан вашештен.
Павел Валентиновичым министрлан кодшо ий октябрьыште пеҥгыдемденыт. АПК-ште ятыр ий тырша, республикнан ялозанлыкшын ойыртемжым сайын пала.
Лектыш куандарен
Тенийсе пашам иктешлышыжла, министр палемден: чумыржо клатыш поген пыштыме нелыт дене шотлымаште 375 тӱжем тонн шурным поген налме, гектар еда кокла лектыш коло шым центнерыш шуын. Пареҥгым 230 тӱжем тонным лукмо, тышечын 75 тӱжем тоннжым тӱшка ден фермер озанлык-влак погеныт. Пакчасаска лектышат чапле лийын, 143 тӱжем тонным погымо. Шыжым игече йӱран шоген, сандене качестве шотышто кокытеланымаш лийын. Но хранилищылашке пыштыме чыла саска кызыт сайын аралалтеш, Роспотребнадзор шинча ончылныжо куча.
Курго лектыш сай лийын, чылаже 870 тӱжем тонн нӧрӧ да чоштыра кормам шапашлыме. Кок кумшо ужаш парыш вольык озанлык деч пура, сандене тиде отрасльлан поснак кугу тӱткыш ойыралтеш. Ятыр кочкыш сатум вес кундемлашке, тыгак йот эллашке колтена.
Кугу полыш ойыралтеш
Озанлык-влаклан кугыжаныш могырым федерал да республикын бюджетлаж гыч кугу полыш ойыралтеш. Техникылан, оборудованийлан, тыгак шӧрлан, сай урлык вольыкым налме годым, молыланат озанлык-шамычлан субсидийым пуат. Ялозанлык пашаеҥ-влак тыгай полышым кугемдаш йодыт, могай техникым налаш шонымышт нерген министерствыш увертарат, вара специалист-влак шымлат, иктешлымашым ыштат. Тӱрлӧ техникылан субсидий тӱрлӧ, сандене тиде йодышлан кугурак тӱткышым ойыраш темлат. Мутлан, тракторлан ойырымо субсидий кумло наре процентыш шуэш. Полышым тыгак льготан лизинг, кредит, грант семынат пуат.
Сатуна кевыт марте шуэш мо?
Тыгай йодышым тарватыме: сай лектышан пареҥгым, пакчасаскам поген налына, тыгодымак еҥ-влак лишыл кевытлаште тудым шонымо семын налын огыт керт. Ты шотышто министрын вашмутшо тыгайрак лие. Кызыт кугу предприятий-влакын, мутлан, «Йола» агрохолдингын шыл, «Шернур сыр завод» ЗАО-н шӧр кочкышыштым ужалыше федерал сеть-влакын кевытлаштын полкыштышт ужаш лиеш. Пакчасаска, пареҥге шотышто сӱрет весырак. Кевытлашке миен шумешкышт, икмыняр кече эрта. Вет кужу жап аралалтше сатум шеледыше рӱдерла гоч пошкудо регионлашке гына огыл, Российын чыла луклашкыже колтат. Республик кӱкшытан ужалыше кевытлаште шкенан сатум ужаш да налаш куштылгырак. Тыште кооператив-влакат чулымлыкым ончыктат. Тыгай тӱҥ задаче шога – сатум налше деке шуктымешке, коклазе-влакым палынак шагалемдаш.
Коклазе-влак деч посна сатум ужалыме ик тӱҥ йӧн – фермер-влакын сатуштым вигак налаш. Ты шотышто республикыштына шагал огыл ыштыме. Каныш кече ярмиҥга Чарла кремльыште, тыгак Ленин площадьыште эртаралтеш. Районлаштат график почеш тыгай йӧнланак эҥертат. Ялозанлык да кочкыш сату министерствын оралтыштыже «Тамле кугарня» ярмиҥгаште фермер-шамыч шке сатуштым темлат. Но тыште шыгыррак, налшыжат шуко огыл. Телым уремыште ужалаш нелырак, йӱштӧ. Сандене вес йӧным муыныт: «ЭССЕН» ужалыше кугу рӱдерыште «Марий Элыште ыштыме» фермер ярмиҥгам эртарыме. Ты кундемыште транспортлан шогалаш йӧнан, кеч вер шагалрак гынат, шокшо, волгыдо, эшеже калыкым концерт программе дене куандареныт. Налше еҥ ужалыше деч сату нерген пален налын кертын. Тыгай ярмиҥгам ончыкыжымат эртараш палемдыме. Тыге калык шкенан сату деке лишкырак лиеш.
Вияҥме корно
Ончыкылык нерген каласкалымыж годым, Павел Валентинович эн ондак продукцийын шке акшым шулдештараш кӱлмӧ йодышым тарватыш. Вет лач тидын денак кочкыш сатун акше, тыгак ялозанлык предприятий-влакын доходышт кылдалтын. Шӧр озанлык вияҥме дене пырляк республикысе перерабатыватлыше предприятий-влакын куатыштым тичмашынрак кучылтман, лукмо сатун ассортиментшым ешарыман. Цифровизаций йӧнлан кумданрак эҥертыман. Тыгай йӧн ынде ончыл верыш лектын.
Экспорт куатым утларак кумдаҥдаш палемдыме, йот эллашке шукырак сатум колташ ешартыш йӧнат уке огыл. Мутлан, республикыштына мӱкшызӧ-влак чапле качестван шуко мӱйым кӱзат. Ты продукцийымат йот эллашке колтымо йодышым ӧрдыжеш кодымо огыл. Шукияш шудо нӧшмым, тыгак гранулироватлыме кургым колтен кертына. Вет мемнан дене ямдылыме чыла продукций экологий могырым яндарлан шотлалтеш.
Йӧным ыштет – калык куана
АПК-лан кадрым ямдылыме, пашадарым кугемдыме йодыш кугу тӱткышым йодеш. Тыгай йодышым рашемдыде, озанлык пашам вияҥдаш ок лий. Ты шотышто шагал огыл ыштыме. Ятыр у техникым налмылан кӧра механизатор-влакын кокла ийготышт самырыкештын. Нунын, тыгак ушкалым машина дене лӱштышӧ оператор-влакын пашадарышт жаплан келшыше. Районлаште агрокласс-влак почылтыныт, нуно тений ятырлан ешаралтшаш улыт.
Ялозанлык сатум шукырак ыштен налме дене пырляк ялыште социальный илыш саемеш. Вет ялыште йочасад, школ, ФАП, сай корно, газ уке гын, калык тыште илаш огеш тӱҥал. «Ялым чыла могырымат вияҥдымаш» федерал программе корным, йоча площадкым, тротуарым ыштыме, уремым волгалтарыме да моло пашам вияҥден колташ чот полша. Тышкыже верысе ялозанлык предприятий-влакат ушнышаш улыт да тыгак ыштат. Вет ты кундемыште илыше-влак лачак нунын дене пашам ыштат. Мутлан, Волжский районышто Карай ял гыч сурткайык фабрике марте, тыгак Советский районысо Изи Руясола ден Кугу Руясола ялла кокласе корным лачак тыгай программе почеш ыштыме. Тидлан ял калык куанен.
Яра кийыше пасу шагалемеш
Регионым виктарыме рӱдерыш тыгай йодыш пурен: Ялозанлык да кочкыш сату министерстве яра кийыше мландым уэш пасушко савырыме шотышто мом ышта?
Яра кийыше, пушеҥге да вондер кушшо пасулам уэш шурнывечыш савырышашлан озанлык-влак гербицидым шават, уто кушкылым куклат да ялозанлык культурым ончен куштат. Министерстве кугыжаныш полышым пуа. Пытартыш вич ийыште оборотыш 20 тӱжем гектарым пуртымо. Кодшо ийын 8,4 тӱжем гектар кумдыкышто кадастр пашам шуктымо, 7,5 тӱжем гектарыште чекым палемдыме. Верысе кучем-влаклан полдыраным пытараш тыгак кугыжаныш полыш ойыралтеш. Тиде осал шӱкшудым пытарышашлан ий еда 500 гектар кумдыкыш гербицидым шават.
Фотом Ялозанлык да кочкыш сату министерствын сайтше гыч налме.
