Поэтессе Алевтина Сенькова, ила гын, Олма Илян годым (19 августышто)шочмо кечыжым палемда ыле.
Тиде материалым мыланна Провой кундемысе Какшамарий школышто туныктышо Русиния Абрамовна Ласточкина колтен. Алевтина Сенькован илыш корныжо да творчествыж нерген шукертсек материалым пога, туныктымо пашаштыже кучылтеш. «Адак тудын дене тыгай ойго лиймыже шӱмем тарватен», – ешара Русиния Абрамовна. Да, Алевтинам неле чер авалтен, тудо Советский районысо Кундыштӱр интернат-пӧртыштӧ илен, илыш денат туштак чеверласен.
«А тиде почеламут-влакым краевед Галина Леонидовна Сорокиналан Алян аваже пуэн, а тудыжо, ӱдыржын почеламутшо-влак ош тӱням ужышт манын, мыланем печатлыкташ ӱшанен», – рашемда Русиния Абрамовна.
Редакций деч. Алевтина Сенькован почеламутшо-влакым тиде лаштыкыште чылажымак кучылташ ыш лий. Молыж дене лудшо-влакым йӧн лийме семын палдарена.
Алевтина Сенькован каласкален кодымыж гыч:
«Шочынам Звенигово районысо кӱкшака верыште шинчыше изи гына чодыран ялеш. Ялна изи гынат, тудым кум семын лӱмдат: Йомбылак, Ош Иван, Иванбеляк. 1973 ийыште Какшамарий школым Почётан грамот дене тунем пытаренам, но моло семын университетышале институтыш пураш ыш логал. Вигак Чебоксар олашке пашам ышташ каенам. Тушто ик ий гына илен кертынам. Чонем эре шочмо ялышке толаш ӱжын. Толкыналтше шурно коклаште турий мурым колышташ, мотор вургеман чодыраште шӱшпык, ӱжӱвӱр семлан йывырташ, шырчык йӱк дене шошым вашлияш.
Кызыт шке ялыштемак клубышто пашам ыштем. Ончыкыла тунемаш да ончыкыла поэзий корно дене ошкылаш шонем.
– Почеламутым кунам возаш тӱҥалын улыда?
– Икымше почеламутым лу ияш улмем годым возенам. Но тунам эше кӱлеш семын возен моштен омыл. Почеламут чонемын чӱчкымыжым почын пуэн гынат, технике шотышто окшаклен. «Ямде лий» газет редакцийыш колтенам, тушеч Валентин Исенековын кумылаҥдыме вашмутшо тольо. Тудо почеламутым кузе возаш кӱлмӧ нерген моткоч сайын умылтарен.
Илен-толын, почеламутым лудаш, шымлаш кумыл лектын. Библиотекыш куржталынам, Миклай Казаковын, Геннадий Матюковскийын, Михаил Якимовын, Валентин Колумбын, Семён Николаевын возымыштым чон вургыж лудынам. Нунын семын кӱкшын возымо шуын, тунамак шке ялемын моторлыкшым ончен, мардеж почеш лӱҥгалтше оҥгырвуйым ужын, почеламут-влак шочыныт. Утларакше пӱртӱс, илыш да йӧратымаш нерген возем. Почеламутемым школышто, концертыште лудаш тӱҥалынам. Ончышо-колыштшо-влак эре шокшын вашлийыныт.
– «Ончыко» журналыште кок йомак-поэмыда печатлалтын. Нунын нерген икмыняр мутым каласыза.
– Туге, «Ончыко» журналыште «Вӱдӱдыр» ден «Маюк ден Ольош» йомак-поэмем-влак 1979 да 1980 ийлаште лектыныт. Тиддеч вара эше кок йомакым возенам. Нуным мый 14–16 ийготан лудшо-влаклан пӧлекленам. Тиде ийготышто кажне еҥын тӱням изиш романтик чон дене шижмашыже палдырна. Чон кугу да яндар йӧратымашым кычалеш, ончыкылык корным мунеже. Тиде ийготыштак кажне ӱдыр-рвезын илыш ончалтышыже пеҥгыдем шуэш. Варажым тудо вурс семын тапталтеш але кӱртньӧ пудала рӱдаҥаш тӱҥалеш.
Теве тыгай шонымашым мый «Вӱдӱдыр» поэмем дене лудшемлан ойлен пуынем ыле. Илышыште пеш шуко сымыстарыше корно уло. Мутлан, оксам поген, автомобильым налат, поян пӧртым чоҥет. Но тылеч посна весат уло: шкендым волгыдо, яндар, кугу куаным кондышоискусствым умылаш туныкташ, элын мотор вершӧрлажым шымлаш але, моло-влак дене ушнен, шке йӱкетым, мутетым калыкыште кодаш, тудын дене пырля кугу цельышке ошкылаш. Ошкылаш веле огыл, вӱдашат кӱлеш.
Поэмем-влак утларакше йӧратымаш тул ден авалтыныт. Чыным ойлаш гын, «йӧратымаш» мут дене илышна сылнешт шога, тудын деч посна тылзыдыме йӱд гай пычкемыш лиеш. Йӧратымаш вошт эрташ –илышыште тиде эн кугу тергымаш. Йӧратымаш теменигунамат ок шоҥгем. Поэт-влак, уло чоныштым почын, уло тургыжланымыштым пыштен, йӧратымаш нерген эртак возаш тӱҥалыт.
Почеламутем-влак йӧратымаш нерген возалтыныт гынат, мыйын илыме ялемын моторлыкшымат, ойгырымыжымат, тургыжланымыжымат почын пуат. Илышым мокташ, тудым сӧрастарен сӱретлаш куштылгырак, а ситыдымашым кораҥдаш вийым пыштыман. Южгунам пел тазалыкым пуаш логалеш. Мый шкеже поэтын але писательын эн тӱҥ задачыжым йыр илышым моторракым ыштышаш верч кучедалмаште ужам. А тидлан верч эн ончычак шкаланет кӱкшӧ Айдеме лӱмым нумалаш кӱлеш».
Печатлалтдыме почеламут-влак
Алевтина Сенькова
* * *
Чодыраште, тораште,
Мӧр пеледыш верлаште,
Кушто шӱшпык, шӱшкалын,
Колта омым пелйӱдым,
Тувырвочшым ӧндалын,
Колыштеш пӱртӱс мурым
Шкет вӱдӱдыр, шогалын,
Кужу ӱпшым лупшалын.
Тушто емыж пеш тамле,
Тушто илыш пеш ямле.
Чылажат, воштылалын,
Савалта тылат вуйым,
Чылажат, кугешналын,
Каласа поро ойым.
Йӱштӧ йӱржӧ– ший гае,
Шонанпыл – тасма гае.
Аркамбаке кӱзалын,
Йырымваш ончалат гын,
Пуйто шулдыр, кид огыл,
Нӧлта тыйым кавашке.
Мый гына пален омыл:
Тышеч кажне ок вашке.
«Тыш вола суксо шкетак
Южгунам», – маныт еҥ-влак.
Мый гына шинчен омыл:
Тушто купышто омыж
Шурга лӱмын турнялан;
А куку шотла ийым,
Шуко пеш ала-кӧлан…
Тиде верышке мыйым
Шупшеш чот магнит семын…
Кӧ пала шӱмын семым?
Лектам уремыш
Лектам уремыш гыдыр-годыр ошкылал.
Ший вӱдведра мура, мый семынем мурем.
Мый кечыгут куаныше улам.
Пий оптымо, йоча йӱк ден темеш урем.
Эҥер вӱд дек ладыра куэ укш лывырга…
—————————————————-
«Могай улат полдалге да моткоч йорга», –
Авай ойла, кунам у тувырым чием.
Воштончышыш ончалын, ӱпемат шерам.
Мылам у кечыжат – лач весела пайрем.
Чурий мӧр гае, семынем мый воштылам.
Йолгорно дене эҥыжым тамлаш каем.
Мый кушталтем да лывыла мурен пӧрдам.
Ойлат еҥ-влак, ончен: «Чылт латкандаш ияш!..»
Ораде койыш пытен огыл да адак
Моткочак самырык ой деноҥай лияш.
Молан гын мый тыгай куаныше улам?
Келша мылам чот койышан сӧрал мутет.
Уда моткоч нигӧ нерген шонаш кунам.
Илаш моткоч сай, ондакак палем: вучет.
Лаштыкым Геннадий Сабанцев ямдылен.
Снимкыште: Поэтессе Алевтина Сенькова самырык жапыште да Кундыштӱр интернат-пӧртышгтӧ илымыж годым.
Фото-влакым Русиния Ласточкина колтен.
