Альбертина Иванова, Марий Эл искусствын сулло деятельже, поэтессе
45 ий ожно, 1981 ий 10–15 мартыште, Москваште Марий АССР-ын сылнымут да искусство кечыже-влак эртеныт.
Оркестр дене ужатеныт
Тиде пайремышке ушнаш мыламат пиал логалын.
СССР-ын тӱвыра илышыштыже ты пайрем вучыдымо лийын огыл. Тылеч ончыч моло республик-влакат посна палемдыме паша радам почеш шке уста еҥышт-влак дене элнан рӱдӧ олашкыже миен коштыныт, икте-весыштым ойыртемалтше койыш-шоктышышт, усталыкышт дене палдареныт. Тиде моткочак кӱлешанлан шотлалтын, вет весын сеҥымашыже молымат у кӱкшытлан таратен шога.Ойлымо мероприятият марий тӱвыран, сылнымутын, искусствын саскаштымМоско калыклан ончыктен, тымарте палыдыме-влакым марий калык дене палдарен, а палыше-влакын чоныштышт куан ден кугешныме кумылым ылыжтен.
Нине кече-влакМарий АССР-ын 60 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтыныт, сандененуно кугу элнан кугыжаныш политикыжымат иктешленыт. Тылеч вара элнан рӱдолаштыже республикланна пӧлеклалтше тыгай кӱкшытан кӱдыратле пайрем лиймым ом шарне. Ала садлан, 45 ий эртен гынат, тунам мом ужмо-колмо, могай кумылым шижме – чоныштем тӱрлӧ чиян ямже денак тачат ила.
Манаш веле, Марий мланде Йошкар-Оласе кӱртньӧ корно вокзалыштыже тиде кечын 500 наре еҥым ужатен! Нунын коклаште профессиональный ден самодеятельный артист-влак, музыкант, композитор, художник, поэт-писатель-влак лийыныт. Сылнымут делегацийым Марий писатель ушемвуйна Василий Юксерн вуйлатен, Миклай Рыбаков МАССР Верховный Совет председатель семын правительствын делегацийыштыже лийын. Семён Вишневский, Семён Николаев, Василий Горохов, Александр Селин – тыгай лӱмлӧ сылнымут мастар-влак коклаште мый шкемым моткоч ласкан шижынам гынат, шӱм тургыжланен: кертам мо кугу ӱшаным сулен? Мемнам чыланнам вокзалыште оркестр дене ужатеныт, пӧртылмекат оркестр дене вашлийыныт. Кызыт шыргыжалде ок лий: тетла тыгай кумылан вашлийын-ужатымым пален огынал!
Пайрем тӱҥалтыш
Москва кумылын вашлийын. «Россия» гостиницыште вераҥмеке, вигак пайрем программыш ушненна. А тудо моткоч поян лийын: эн ончычак МАССР делегаций В.И.Ленинын Мавзолейже воктеке пеледыш аршашым пагален пыштен. Вара РСФСР Культур министерствыште пресс-конференций эртен. Кастене Кугыжаныш рӱдӧ концертзалыште кугу концерт лийын. Концерт деч ончыч Марий АССР Министр-влак совет председательын алмаштышыже Алевтина Ильинична Шорниковашочмо кундемнан историйже, тачысе илышыже нерген каласкален, лӱмлӧ еҥ-влак дене палдарен. Ушешем кодын сцене гыч тунам Марий АССР-ын сулло артисткыже Светлана Сушкинан муралтымыже. Кузе сылнын тудын куатле йӱкшӧ йоҥгалтын тунам! «Тыгай мурызо Москваштат шке вержым муын кертеш!» – мокталтен марий писатель-влак пелен эреак лийше Моско поэт Алексей Смольников. «Тудо мыланнат, Марий Элыштынат, моткоч кӱлеш!» –шыргыжал манмемлан поэтат келшышын вашешем шыргыжале: «Один из самых замечательных концертов.Празднично, красочно, великолепно составленная программа! Рад был, что мне довелось всё это увидеть».
А вара РСФСР художник ушемын выставке залыштыже «Марий мландыште» лӱман ончер почылтын, Марийкугыжаныш музыкальный театрын симфонический оркестрже концертым ончыктен, тушко РСФСР искусствын сулло деятельже Ян Френкель ден СССР Кугыжаныш премийын лауреатше Андрей Эшпай музыкант-влакым саламлаш миеныт.
Сылнымутат сылнын йоҥген
Серызе делегацийым кок тӱшкалан шелын, лудшо-влак дене вашлиймашке наҥгаеныт. Мутлан, ик тӱшка 1-ше шагат заводын пашазыже-влак дене вашлийын гын, мемнам: Василий Юксерным, Семён Вишневскийым, Василий Гороховым, Александр Селиным да мыйым – Моско поэт-влак Сергей Поделков ден Алексей Смольников дене пырля Монино оласе Юрий Гагарин лӱмеш военно-воздушный академийышнамиен коштыктеныт. Кӧ тиде кӱшыл сарзе тунемме заведенийыште шинчымашым пога, ме паленна. Шонет гын, мо дене нунын кумылыштым налаш лиеш?! Но мемнам моткоч шокшын вашлийыныт, зал гыч тӱрлӧ йодыш йоҥгалтын, чоным почшат лийын: южышт шкештат почеламутым возат улмаш, лудын пуашат ӧрмалген огытыл.
Вес тунемме заведенийыште, Николай Бауман лӱмеш МВТУ-што, вашлиймаш поснак ушеш кодын. Ончаш толшо-влаклан мом ойленна, кузе койынна – кызыт тидым раш ом шарне; очыни, моло вере гаяк икшырымын, такыртыме корно дене кайыме. Но икте але мартеат ок мондалт. Тунам кенета мемнам вашлийше тусо пашаеҥ мый дечем йодо: «Тендан дене ик самырык еҥ, студентна, палыме лийнеже. Мом каласеда?» Мыскараче писательна-влак шыргыжал колтышт, а мый манам: «Уло кумылын!» Воктекем йӧршын самырык, нарашта рвезе вожылалынрак лишеме. «Мый Йошкар-Ола гыч улам, – манеш. – Икымше курсышто тунемам». Мутланымаш тарваныш. Ужам: рвезе моткоч йокроклана; витне,икымше гана ешыж деч ойырлен, торалан але тунем шуын огыл. Мыйым, Йошкар-Олаште илышым, очыни, лишыл еҥже семынак кызыт шижеш. Садланак рвезым акаж семын ӧндал колтымем моткочак шуын;шкеат палемыс, мо тыгай ача-ава деч посна ӧрдыжтӧ илаш! Лектын кайымешкына, тудо пеленна кошто. Лӱмжымат паленам,но чаманем, мондалтын, уке гын, кызытсе йӧным кучылтын, умылкалаш пижам ыле: мо лийын тиде рвезе дене, кузе илыш корныжо савырнен?
А эн куанле, чонло вашлиймашна ЦДЛ-ыште, Писатель-влакын рӱдӧ пӧртыштышт, эртен. «Марий сылнымут кас» – тыге лӱмденыт тиде вашлиймашнам. Касым кумдан палыме уста поэт Николай Доризо вӱден. Ме, сценыште шинчыше-влак, трибуно деке лектын, шке шонымашнам чон почын ойленна, почеламутнам лудынна. Калык залыш шыҥ-шыҥ погынен. Кенета тушеч открыткым вӱдышылан пуышт, тудыжо мылам шуялтыш, тунамак лудын лектын, открыткым нӧлталын залыш ончалын, келшем маншыла, вуем савалтышым. Тиде самырык бурят поэтессе деч саламлыме шомак да икте-весе дене палыме лийме шотышто темлымаш лийын.
Марий сылнымут кас тунам мемнам, тӱрлӧ йылман серызе-влакым, икте-весе деке лишемден, сылнымут палымашнам пойдарен, лишылыш, ваш-ваш умылен моштышыш савырен.
Вож келге лийшаш
Кызыт, 45 ий тора гыч, чыла тидым шарналтен, йодышым пуымо шуэш: уло мо тыгай мероприятийын калыклан пайдалыкше? Вашмутем икте – мутат уке, уло! Вашлияш кӱлеш – Москваштат, родо-тукым-влакын республикыштыштат, пошкудо кундемлаштат, шкенан декат ӱжын, чон-почын мутланыман, мо улына-укена нерген ойлыман. Икте-весе дене йыгыре лийме мемнам чыланнамат пойдара, утларак вияным ышта.
Ончылно – кугу сомыл. Тидлан Россий калык-влакын икоян улмо идалыкат тӱҥалтышым ышта. Кодшо курымысо икоянлык поянлыкнан вожшо келге лийшаш.
Снимкыште: Москваште, Писатель-влакын рӱдӧ пӧртыштышт, вашлиймаш. Ончыл радамыште шола гыч пурлашке: кокымшо Миклай Рыбаков, Альбертина Иванова, Моско мутмастар-влак Николай Доризо, Валерий Поволяев, Алексей Смольников.
Фотом Альбертина Иванован еш альбомжо гыч налме.
Леонид Лашманов, Совет Армийын полковникше:
Тольым, ончышым, колыштым да пуйто уло шӱм-чонем, уло кӧргем волгалт кайыш. Моткоч сай! Кок шагат шуйнышо концерт мылам пеш кӱчыкла чучо, тыгайым эше да эше ончымо шуэш.
«Ой, луй модеш, луй модеш» марий калык куштымаш мылам поснак шергын, лишылын чучо. Вокальный ансамбль тыгаяк лӱман мурым мура, а куштышо группо йол таган йымач сескемым шыжыктышашла кушта. Мурын шомакшым мыйын ачам – поэт Пӧтыр Ланов возен.
Викшым ойлаш гын, мылам пӱтынь концерт, тыште улшо куанле пайрем шӱлыш моткоч келшышт. Пуйто мый ачамын шочмо ялышкыже, шкемын тунем илыме Йошкар-Олашке миен тольым. Тидлан кӧра таче мый пеш пиалан улам.
