Казаков лудмаш
Кӱсле да шиялтыш йӱк дене
Морко посёлкысо М.Н.Янтемир лӱмеш сылнымут-этнографий тоштерыште «Миклай Казаков лудмаш – 2026» сылнымут пайрем эртыш.
Тудым эртараш тӱҥалмылан тений 30 ий теме. Николай Иванович Казаковын шочмо Кӱчыкэҥер ялыштыже лӱмешыже сылнымут-краеведений тоштерым 1995 ийыште почмо деч вара вес ийынже икымше гана тыгай лудмаш лие. Тушко верысе Эҥерсола тӱҥ школышто тунемше-влакым чумырымо. Вара пошкудо Кожлаер тӱҥ да Коркатово кыдалаш школ-влакым ушымо. А 2008 ий гыч тудо район кӱкшытаныш савырныш. Мутат уке, теле рӱдыштӧ, йӱштӧ да кугу луман пагытыште, кугорно деч тора ялыш да тудын мучко корным шӱкаш куштылго лийын огыл, адакше уло район гыч йоча-влакым кылмыктен коштыкташ логалын. Сандене тудым 2018 ий деч вара районысо рӱдӧ тоштерыш кусарыме.
Лудмашлан Н.И.Казаков лӱмеш сылнымут-краеведений тоштерым вуйлатыше Галина Сошина тӱҥалтышым пыштен да кызытат тушко шке чон куатшым ушен шога. Тидын нерген ушештарышыжла, Морко район тоштер директор Марина Александрова тудым эше 55 ийым темымыж дене саламлыш, тыгаяк чолга да уста лийын кодаш тыланыш, пеледыш аршашым кучыктыш.
Икоян улмо да шочмо йылме
Тенийысе район кӱкшытан лудмаш Россий калык-влакын икоян улмо идалыклан пӧлеклалтын, рашемдыш Морко район администрацийын тӱвыра, спорт да туризм пӧлкажым вуйлатыше Марина Осипова да ты келшымашым чапландараш кӱлмым палемдыш. Элна калыкнан икоян улмыж дене виян, ешарышым мыят. Мыняр пуламыр да сар гоч нелылыкым сеҥен лекташ логалын. Манаш веле, «Марий Эл» газетыштына ыштыше 35 еҥ (!) Кугу Отечественный сарын тулан корныжым эртен, тидын шотыштак – Миклай Казаковат. Нуно чылан элланна ӱшанле лийыныт да тидым шке творчествышт дене чапландареныт. Кызытат СВО вашпижмаште, Касвел ваштареш шогымаште, тидак мыланна вийым пуа.
Адакше ты лудмаш Шочмо йылмын тӱнямбал кечыж вашеш эртыш. Тидын нерген ушештарышыла, пайремын ик организаторжо семын Галина Сошина чоныш логалтенак каласыш:
– Миклай Казаков шочмо марий йылме дене чон пыштен возышо, шке калыкшым моктен мурышо, марий йӱлам аклен моштышо, кундемнам да пӱртӱсым пагалыше лийын. Сандене Николай Ивановичым эре лишнак шижына. Теле рӱдын кажне лудмашке мардеж дене, йӱштӧ дене, почеламут корно дене толеш. Тудо эре мемнан дене пырля. Ме мыняре шарнена, тунаре тудо ила.
Шкежак мемнам эскера
Тыгай мут деч вара Марий Элын икымше калык поэтшын возымыжым начарын лудаш тоштат мо? Адакше тышке начарын лудшыжо огешат логал, вет тидлан ончыч школ кӱкшытыштӧ тергымашым эрташ кӱлын. Сандене эн изи гычак тӱҥалын эн кугу марте ала-могай кӱкшыт шижалте.
Эн изи коклаште Коркатово лицей пеленысе йочасад гыч Анита Иванова ӧрыктарыш – «Маска» почеламут гоч маска койышымак ончыктен моштыш. 7 гыч 11 ияш марте коклаште Унчо кыдалаш школ гыч Варвара Григорьева почеламут дене кумылым савырыш гын, Нурӱмбал кыдалаш школ гыч Анна Огурцова – прозо дене. 12 гыч 16 ияш марте коклаште кок номинацийыштыжат Эҥерсола тӱҥ школын тунемшыже-влак мастаррак ыльыч. Дарья Зорина калык поэтын «Эх, Ивукшат» книгаж гыч тичмаш ойлымашым нимыняр тӱкныде каласкален пуымыж дене илышысылак ӱшандарен сеҥыш гын, Мария Николаева «Туныктышем» почеламутым чылт артисткылак келыштарымыж дене кажнын чонышкыжо шуктыш. А шке возымым лудшо-влак коклаште Морко посёлкысо 2-шо номеран кыдалаш школ гыч Регина Григорьева «Морко мланде» почеламутшо дене ончыкылан сай шонымашым шочыктыш.
Сугынь мут шукталте
Конкурсыш ушнышо-влак ийгот да номинаций шот дене кум тӱшкалан шелалт аклалтыч. Иктыжын жюри еҥже, Морко район администрацийын образований пӧлкажын методике рӱдержым вуйлатыше Светлана Александрова тӱҥалтыште тыгай сугынь мутым каласыш: «Те кузе шижаш тӱҥалыда Миклай Казаковым, меат тугак шижшаш улына. Чыла моштымыдам, кертмыдам жюри да лудшо-влак ончылно таче ончыктышаш улыда». А мо, сугынь мут чынжымак шукталте. Тидын годымак вес тӱшкан жюри еҥже, Морко калык театрын режиссёржо Анна Якушева иктешлыме годым тыланыде ыш керт: «Почеламутым лудаш те тунем шуктенда, а прозым колыштшо да ончышо деке намиен шукташ мемнан театрын пашаеҥже-влакланат эҥерташ уто ок лий».
Чыла сеҥышылан вер шот дене дипломым пуымо. Тыгак посна лудшо-влаклан «Марий Эл», «Ямде лий», «Морко мланде» газет редакцийла деч приз лие. Рӱдӧ марий газет лӱм дене книга пӧлекым эн ойыртемалтше-влак Мария Николаевалан, Дарья Зориналан да Регина Григорьевалан кучыктышна.
Лудмашым почмо годым Кӱчыкэҥер ялысе тӱвыра пӧртын художественный вуйлатышыже Наталья Павлован вуйлатыме «Изи шӱдыр» ансамбль кӱсле да шиялтыш йӱк дене кумылым нӧлтале гын, иктешлыме годым тӱвыра да тоштер пашаеҥ-влак Сергей Викторов, Евгений Губернов да Альберт Архипов тӱмыр-шӱвыр йӱк дене ончыкылан ӱшаным ылыжтышт.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: Марина Александрова ден Галина Сошина; «Изи шӱдыр» ансамбль ден Наталья Павлова; Дарья Зорина, Мария Николаева да Регина Григорьева.
Юрий Исаковын фотожо.
