Тӱшка вий дене
Шканышт ыштыме семын
Ял воктене пасун вондерла дене кушкын шогалмыжым ужатат, ялын пытен толмыжым шижат. Но кунам тушко самырык вий пӧртылеш да, вондерлам куклен, пасум уэш ылыжта, пакчасаскам кушташ тӱҥалеш, тунам тудын ончыкылыкшылан ӱшан лектеш.
Но шагалжын тидлан чолгалыкше сита. Волжский кундем Учимсолан эргыже Андрей Пушкинат, Марий пединститутын технологий-экономике факультетшым тунем пытарымеке, вигак мӧҥгыжӧ пӧртылын огыл, кум ий Йошкар-Оласе чоҥышо фирмыште ыштен. Но 2008 ийысе кризислан да дефолтлан кӧра олаштат чыла вере паша шагалемын, да рвезе мӧҥгыжӧ толын. Ситартышыжлан «Ӱжара» колхозышто техник-строительлан ыштыше ачажат, Владимир Васильевич, паша укелан кӧрак пашаеҥым утыктарен лукмашке логалын. Тунам ача ден эрге моло кундемысе семын пакчасаскам куштымо пашалан пижаш кутырен келшеныт.
– Пошкудо деч 40 сотык мландым арендыш нална. Тудым еҥын трактор дене куралме, ковыштам кид дене шындыме… Тыршымына арам ыш лий, саска сайын шочо. Техникым налашат ситыш. Тылеч вара пасу кумдыкым ий гыч ийыш шарен толна – пушеҥге да вондер дене кушкын шогалше верым эрыктен, 20 гектар марте шуктышна. Чыла тиде пашам еш вий дене ыштыме. Пареҥге ден моло саскам кушташ ешартыш 23 гектарым ямдылен шуктымеке гына еҥ-влакым тарлаш тӱҥална, – каласен ыле кум ий ончыч Андрей Владимирович.
Тынар кумдыкышто ончен куштымо пакчасаскам иканаште ужален колташ ок лий, аралыме складат, техникым шогалтыме верат, молат кӱлыныт. Тыгай шонымаш денак озанлык оралтылан верым ямдылаш пижме да тидланат вондерым куклымо. Печен налме ты кумдыкышто кызыт кум склад, ныл теплице, кугу подвал улыт. Куралын ӱдымӧ да шындыме мландат, верысе калыклан паша верат палынак ешаралтыныт. Лач тунам тудо «Овощная лагуна» кооперативым ыштен. Калык чолга предприниматель Андрей Пушкинлан ӱшанен, район депутатлан сайлен. Ик жап районысо депутат-влак погынымаш вуйлатышын алмаштышыже лийын, ынде жаплан погынымаш вуйлатышын пашажым шукта.
А кооперативым кызыт Андрей Владимировичын пелашыже Наталья Геннадьевна вуйлата. Кум ий ончыч тудо теплицылаште тӱҥ сомылым шукта ыле, ынде чумыр пашалан мутым куча.
– Кызыт ме пареҥгым 45, пакчасаскам 34, пырчым 70 гектарыште куштена. Кодшо ийын кугымӧрым гектар чолырак шынденна да тений шагал огыл саскам погенна, рынке гоч ужаленна. Да такшымат ончыч чыла саскам шке ужалыме. Вара Андрей Владимирович заказчик-влакым чумырен. Кызыт нуно палемдыме жаплан шке кудал толыт. Тӱҥ продукцийнаже – ковышта, пареҥге, кияр, йошкарушмен. Эр шушо ковыштам июль мучаштак колташ тӱҥалме. Ынде – кокла жапыштырак шушым. Тудым утларакше Казаньыш наҥгаят. Шукерте огыл Москва кундемыш колтышна, – каласыш Наталья Геннадьевна.
Кияржым теплицыштат, чараштат куштат. Мийыме жаплан тудым 5 тонн наре колтымо ыле. Мо ок ужалалт, вигак вочкеш шинчалтат да кӱлмӧ семын пластмасс атеш оптен колтат. Заказ почеш 10-15 тонн тыгай продукцийым ямдылышаш улыт. А ковыштам телым шинчалташ тӱҥалыт. Пырчым тӱрыс поген налме гын, пареҥгым эше лукташ тӱҥалме огыл ыле. Кооператив вуйлатышын ойлымыж почеш, ӱмаште пареҥгым 700 тонн, ковыштам 1200 тонн, киярым 15 тонн наре погымо. Теният тидын деч шагал огыл лийшаш.
Наталья Геннадьевна кечываллан пасу гыч тольо веле, столовыйыш пурыде, моло дене пырля вигак складыш, фургоныш пакчасаскам грузитлымашке, кайыш. Тыге тудлан кечыгут пӧрдашыже перна. Йӧра, ача лийшыже, пашам виктарыше Владимир Васильевич тольо, да лыпланыш. Тыге нуно икте-весыштлан эҥертат. Еш – ешак. Ава лийшыжат Лидия Евдокимовна пашаеҥ-влаклан столовыйышто кочкаш шолта. Шочшыштат кеҥеж мучко кертмышт семын пашаште полшат. Полина ӱдырышт индешымше классыште шинчымашым шуя гын, Максим эргышт Пӧтъял кыдалаш школ деч вара Йошкар-Оласе агроколледжыш тунемаш пурен. Тыште ты школынат да Андрей Владимировичын шкенжынат надырышт изи огыл.
– Пӧтъял школ дене пырля ӱмаште агроклассым почынна. Тусо ӱдыр-рвезе-влак мемнан деке практикыш коштыныт, ялозанлык техникым вӱдаш, овощевод пашалан тунемыныт. Школышто паша дене шуарен куштымылан угыч тӱткышым ойыраш тӱҥалмым саламлаш гына кодеш. Тенийысе выпускник-влак тушеч тӱҥ образований деч посна эше сварщик ден тракторист специальностьым налын лектыныт, – рашемдыш Андрей Владимирович.
Теният Пӧтъял ден Сотнур школ-влакын тунемшышт кооперативлан пакчасаскам ончен куштымаште кертмышт семын полшеныт. Мутат уке, яра огыл, тидлан нуно оксам налыныт. Адакше кугыеҥ-влак дене пырля пашалан тунемыныт.
– Мемнан деке Учимсола гыч веле огыл, Сотнур ден Карай кундемла гычат пашаш коштыт. Мый нуным шке газель дене кондем да наҥгаем. Сезон жапыште кугурак ийготанышт кече еда лучко дене лийыт гын, йочаже – лу дене. Пареҥгым лукмо годым нылле-витльышкат погынат. Мемнан деке коштын тунемше-влак вес вере огыт кай, тыштак кумылын ыштат, вет шке шындат, шке ончен куштат, шке погат – шканышт ыштыме семын чон йӱлен тыршат, – каласыш пашам виктарыше Владимир Васильевич. Теве тӱҥжӧ.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: Наталья Пушкина (покшелне) Сотнур школ гыч тунемше-влак Ксения Гаврилова да Надежда Павлова дене пырля – теплицыште; складыште колтышаш ковыштам оптат; Владимир Пушкин – кавуным куштымо верыште; пашаеҥ-влак киярым погат.
Юрий Исаковын фотожо.
