Морко район Шордӱр ялыште шочын-кушшо, а кызыт Йошкар-Олаште илыше амалкалче Лидия Федотова 27 январьыште 65 ияш лӱмгечыжым палемден.
Кугу ешыште
Моткочак ура чонан ӱдырамаш, кок шочшан ава, кум уныкан кова Лидия Константиновна поро кумылым ончыктымо акцийыш чӱчкыдынак ушна. Теве кодшо гана шочмо кундемже гыч спецоперацийыш кайыше да отпускыш толшо рвезылан кочкыш-йӧрварым оптен колтыш. Мер пашашкат чолган ушна. Йошкар-Олаште Морко вел ушемын еҥже-влак дене иктаж-кушко миен толаш кӱлмӧ годым, шке автомашинаж дене корныш тарвана.
– Ача-авам изинекак поро пашалан кумылаҥденыт, еҥ дене келшен, икте-весылан эҥертен, полшен илаш туныктеныт. Ешыште куд икшыве кушкынна: Лида, Таня, Нина, Володя, Эльза да Эмма. Мый – эн кугуракше. Шӱжарем-влак, шольым да уло родо-тукымем дене келшен илена, кажне пайремлан пырля погынена, – мут ярымжым ронча юбиляр. – Адакшым шке поро лият гын веле тый декетат тыгаяк кумылым ончыктат. Тидымат ужын да шижын моштыман.
Самырык пагыт
Шордӱр школышто тунеммыж годым ӱдыр спорт дене кылым кучен. Тӱрлӧ таҥасымаште лиймыж нерген оҥайын да кужун каласкален кертеш. Школ деч вара Лидия Озаҥ оласе вузыш юристлан тунемаш пураш шонен, но шонымашкыже шуын кертын огыл. Тушечын толмекыже, «Киров» колхозышто бригадирлан кужу жап тыршыше аважлан полшен.
– Сентябрьыште йолташ-шамыч ялыш толыныт, да конюх пӧртыштӧ погыненна, вет тунам клуб лийын огыл, – самырык пагытшым шарналта Лидия. – Тӱрлӧ нерген мутланенна. Нунын ӱжмышт почешак Морко СПТУ-ш шофёр-трактористлан тунемаш каенам. Стипендийым 96 теҥгем тӱленыт, а тунам эсогыл бухгалтер пашадарлан 81 теҥгем веле налын. Лу тылзе тунеммеке, Татарстан Республикысе Бугульма олаш производствылан туныктышо мастерлан тунемаш каенам. Корно моткоч тора чучын, олажат келшен огыл, да мӧҥгеш пӧртылынам. Варажым Йошкар-Оласе совхоз-техникумыш техник-механиклан тунемаш пуренам.
Пӧръеҥ специальностьым ойырен налмыжлан Лидия Константиновна нигунам чаманен огыл, вет техникумышто ончыкылык пелаш, Виктор, дене палыме лийын. Морко район Шӱргӧ ялын рвезыже чулым да пашаче улмыж дене ӱдырлан вик келшен.
1982 ийыште ешым чумырымеке, самырык еш Пиясирыш илаш куснен, самырык озавате верысе колхозышто диспетчерлан тыршен.
– Вич ий гыч пошкудо семын илыше кум еш Коми Республикысе Воркута олаш пашам ышташ каенна, вет тунам самырык-влак кокла гыч шукынжо вес кундемыш кугу оксан пашам кычалын каеныт. Молан? Кевытлаште наледаш нимо уке ыле, лийын гынат, талон дене гына пуэденыт, – ойла тудо.
Мӱндыр кундемыште Федотовмыт 2007 ий марте иленыт: Лидия диспетчерлан тыршен, а Виктор сварщик лийын.
– Йӧратыме пелашем, кок эргым, тыгак шӱжарем-влак пеленем лийыныт гынат, чот йокрокланенам. Кажне ийын отпусклан мӧҥгӧ велыш толынна гынат, чонем садак шочмо кундемыш шупшын, – кумыл нӧлтын каласыш волгыдо шинчаончалтышан ӱдырамаш.
Амалкалче
Лидия Константиновнам шукынжо амалкалче семын сайын палат. Пачерым кӱчык жаплан айлыме да тушко илаш пуртымо пашам Воркута гыч пӧртылмекыже шукташ тӱҥалын.
– Эн ончыч шке пачерышкем илаш пурташ тӱҥальым, а вара эше кок пачерым айлышым, – чонжым почеш чолга ӱдырамаш. – 2010 ийыште амалкалче семын пашам ышташ тӱҥальым. Идалык наре гыч Йошкар-Олаштак арендыш пуаш коттеджым нална. Шийвундым изишак погымек, йырже тӱзатышна да уэмден, ешарен чоҥышна. Юмылан тау, пелашем чыла пашам мастарын да арун ыштен.
Суртышто ма пашаште пелашыже ик эн тӱҥ полышкалышыже лийын, вет кеч-кунамат воктенет пеҥгыде туп-ваче, ӱшанле эҥертыш уло гын веле шонымашке шуат. Виктор пелашыжат чыла сомылым ворандарен колтен.
– Чаманаш кодеш, вич ий ончыч тудо вес тӱняш кайыш. Пуйто шулдырем тодылалте, шоналтымем еда логарыш кочо комыля кӱза, южат ситыдымыла чучеш. Но кызытсе саманыште ойгылан вуйым пуыман огыл, вет калыкат тӱрлӧ: южышт тыйын ойгетлан куанат, куанетлан кӧранат. Но поро еҥ тӱняште садак шукырак улыт, – вӱдыжгышӧ шинчажым ӱштылын, умбакыже мутшым пеҥгыдын шуйыш. – Юмылан тау, воктенем лишыл йолташем, шерге родо-тукымем, пагалыме кумем улыт. Ойго гыч лекташ Юмылан кумалмат, псалтырьым лудмат полшеныт. Пеленем лийше уныкам-влакат вий-куатым пуэныт. А психологын полшымыж дене уло илышым вес шинча дене ончалаш тунемынам, тудат ончыко ӱшанлын каяш алым ешарен.
Канашат мондыман огыл
Паша – паша дене, каналташат мондыман огыл, маныт калыкыште. Тидын шотышто Лидия Федотова психологын ойлымыж деч вара веле умылен. Уке гын тудат эрже-касше манме гай тӱрлӧ пашаште «пӧрдын», эргыже да уныкаже-влак верч тургыжланен.
– Шуктымо пашам Лёва эргымлан пуэнам, а мый ынде тудын полышкалышыже улам, – чонжым почеш юбилярна. – Кызыт утларак жапым шканем ойырем: йолташем, палымем-влак дене чӱчкыдынак вашлийына, театрыш, тӱрлӧ концертыш коштына, поро пашашке ушнена.
Чурийвылыш дене самырык койыда. Могай секретда уло? – йодде шым чыте.
– Чонлан келшыше, еҥым да шкем куандарыше сомыл эреак лийшаш, тунам веле кумылет эреак нӧлталтше лиеш, да кеч-могай пашамат куржталын-куржталын ыштет. Чурийлан, уло капкыллан массажым, маскым ыштылам, тыге вий-куатым пуышо каналым «почам». Пӱртӱсым, мончам чот йӧратем. Телым мончаш пурымо годым лумыш йӱштылаш лектам. Чонлан йокрок годым Морко кундемышкем миен толам. Шочмо вер, тусо юж вий-куатым пуат, шулдырем куштат. Шочмо суртна шукертак уке, садлан ялна воктенысе чоҥгаште лияш йӧратем. Отышкат пурен лектам, Конюх курык декат миен толам. Нине верлаште чонемлан ласка.
Унчо кундемышкат миен толаш келша: пелашемын ялже воктенысе пӱртӱс чот мотор. Тудат кумылем нӧлта, Виктыр дене пырля лийме жапыш пӧртылта.
Шке кычалеш
Айдеме илыме курымыштыжо шканже кӱлешым шкеак кычалеш. Ты шотышто Лидия Константиновнат тыгаяк: чоным тургыжландарыше йодышлан вашмутым огеш му гын, ок лыплане, садлан шонымашкыже эреак шуэш!
– Пиалан илышымат шке ыштыман. Шкендым шке от куандаре гын,
тидын шотышто иктат ок тургыжлане. Эрдене кынелмекак, сай
шонымашым сандалыкыш колтыман. Арам огыл калыкыштат «Кузе
кечым тӱҥалат, тугак тудым эртарет» маныт, – радамла Лидия
Константиновна. – Садлан мый эреак пеҥгыдын ойлем: «Мый пиалан,
йӧратыме да эрыкан ӱдырамаш улам!»
Вставке:
– Предприниматель ӱдырамаш могай лийшаш?
– Чолга, шонен да еҥ дене кылым муын моштышо, лӱдде ончыко кайыше. Адакшым кеч-куштат палымет-влак лийыт гын веле куштылгырак. Тӱрлӧ койыш-шоктышан, должностян еҥ дене вашлияш перна, садлан чыла денат порын мутланен, ик ойыш шуын моштыман.
Пагалыме Лидия Константиновна, лӱмгечыда дене шокшын саламлена. Пеҥгыде тазалыкым, пиалан илышым да чыла шонымашкыда шуаш тыланена!
Алевтина БАЙКОВА
Фотом еш альбом гыч налме
