✍️ Геннадий Сабанцев
Марий сылнымут илыш ожнысыла тичмаш эҥер йогын гай огыл гынат, памаш семынже йыргыктенак йыргыкта.
Ты шотышто мый поснак поэтессе-влак Алёна Яковлева ден Надежда Моисееван, уста мутмастарна Альбертина Иванован тыршымыштым палемдынем. Альбертина Петровна, мутлан, Алёна ден Надеждан шонымашышт дене чумырымо «Чонволгалтыш» семинар-лабораторийын пашажым вораҥдарен шога. Тушко погынышо-влак почеламутым, прозым лончылат, возымо мастарлыкыштым вияҥдат.Альбертина Петровнан шотан, келге каҥашыже нунылан шерге акан. Пытартыш жапыште пашашкышт у йӧнымат шыҥдарат.
– Чылажат «Сылнымут унагудо» гыч тӱҥалын, – палемдат Алёна ден Надежда. – Сылнымутым возышо-влак дене унагудо йӧн дене пашам ыштымаш элна мучкат шарлен. Кертшыже-влак тиде пашалан грант оксамат налыт. А мемнан сылнымут унагудына моло деч ойыртемалтше. Ме отчётлан огыл, а шке кумылын, чон йодмо почеш погынена. Тиде моткоч сай паша. Но варажым каныме сынан, поэзий дене кылдалтше мероприятийымат эртарыме шуын колтыш. Паша деч вара иквереш чумырген, вашла почеламутым лудын, каналтен, чайым подылын, ласкан мутланен шинчылтме кызытсе илышыште ок сите гай чучын. Сандене ик ий ончыч тыгай сынан мероприятий нерген шонаш тӱҥална. Вара, Калык-влак культур пӧртыштӧ верым муын, чумыргаш кутырен келшышна.Икымше вашлиймашна моткоч сайын, ик шӱлыш дене эртен. Тунам лӱмлӧ поэт-влакат ушненыт да шке почеламутыштым лудыныт. Тыгай погынымашнам шке коклаштына «квартирник» манынна.Лач ик ситыдымаш лийын: официальный манме формат деч тӱрыснек кораҥын кертме огыл. А шукерте огыл Марий самырык театрыште погынен(Надежда Моисеева тыште сылнымут ужашым вуйлатышылан ышта; погынаш верым ойыраш йодмылан театр мелын лийын.– Г.С.), вигак кутырен келшышна: ме тышке почеламутым лудаш да колышташ толына, сандене нимогай текстым лончылымаш але иктешлымаш лийшаш огыл. Куанен каласыман, шонымашкына шуын кертна. Тӱҥалтыште ӧрмалгенрак лудна гын, вараже почеламут-влак икте почеш весе эҥер вӱдла йогаш тӱҥальыч. Каласен кодыман, мероприятийыште могай почеламут йоҥгалтшаш – нигӧ ончылгоч ямдылен огыл, чылажат шке семынже каен. Мутлан, икте ял нерген лудаш тӱҥалын гын, вес поэт тиде темымак умбакыже шуен.Иктыже воштылаш таратен гын, весыже шинчавӱдымат луктын. Кажне почеламут – шкешотан, ойыртемалтше, тӱрлӧ образлан поян, эсогыл элнан тӱрлӧ кундемжылан келшыше.
Кодшо кечылаште, ончылгоч палемдыме почеш, тыгай поэзий ӱстелтӧрыш адакат чумыргеныт. Тушко мыйымат ӱжыныт ыле, тидлан уло кумылын келшышым. Возышо еҥлан шкендын ныл пырдыжет коклаште гына шинчыман огыл, илышын тургымжо дене илыман. Тиде гана шукынак погынен огытыл ыле гынат, мыланем гын поэзий ӱстелтӧр йыр чумыргымаш пеш келшыш. Людмила Семёнова ден Ольга Антропова шке почеламутыштым лудыч. Икымше авторын, Марий Турек район Сардаял школышто ончычсо туныктышын, возымыжым ондак «Ончыко» журналыште лудынам, моштымашыжым шкаланем палемденам ыле. Тиде шонымашем тыште адакат пеҥгыдемдалте.
Вес авторын лӱмжӧ у ыле. Ольга Антропова Советский район, Кугунур ялыште шочын, Роҥго кыдалаш школым пытарен, пединститутым тунем лектын. Школышто тунеммыж годсекак изин-изин почеламутым возен шога.
– Мый Кугунур тӱҥалтыш школышто туныктышем Римма ВикторовнаИванова ден Роҥго кыдалаш школышто марий йылмым да литературым туныктышо Людмила ВладимировнаАлександровалан таум каласем, – манеш Ольга. – Людмила Владимировнан вуйлатыме кружокыш коштынам. Тудо мыланна эреак сочиненийым возыктен, марла шонкалаш туныктен.
Ольган пытартыш ойжо мыйын тӱҥ илыш умылымашемлан,марий возышо семын, пеш келшыше: шочмо йылме дене шонкалаш лачак школ туныкта, шочмо йылме дене шонен моштымаш гычак усталык куат пеҥгыдемеш.
Палыме шуо: почеламутым возышо семын, Ольган чонжым могай теме утларак авалта?
– Кызыт рвезе-влак СВО-ш шукын каеныт. Нунын верч кумылем тодылалтеш, лӱмешышт почеламут-шамыч шочыт. Рвезе-влаклан полыш семын лийышт, шонем.
Ольга Антропован тиде темылан возымо ик почеламутшо тыгай:
Онарын эргыже улат, марий салтак, –
Тый иле тидым кечынак шарналын.
Чыла осалым тый сеҥет садак:
Капет йоча годсекак шуаралтын.
Эрден кынел, ужат: кава алал –
Суксет эреак воктенетак лийже.
Кумда кавашке шыматен ончал:
Ӱшаным шыҥдара пӱртӱсын вийже.
Арале шкендым тые йот пасушто,
Таза толметым мӧҥгыштӧ вучат.
Родет-влакетше шочмо суртышто,
Пиалым йодын, шнуй сортам чӱктат.
Маска гай патыр лий, марий полмезе,
Кӱртньӧ коҥга гай тушманлан чарак.
Вашке чыла пыта, ӱшане, патыр рвезе,
Уржа пасу шыркам колта адак.
Ӱдыр-влак тиде почеламут деч вара рашемдышт:
– Ольган «Онарын эргыже улат» ойжо тений «Чонволгалтыш» семинар-лабораторийнан чумырен лукмо изирак книгалан лӱмым пуэн. Книга изирак гынат, мом тушто возымыжо серыпле, шонена. СВО тӱҥалын гына ыле, тунамак, чон йӱлен, вий шутымо ала-могай полыш нерген шонкалаш тӱҥалме. Ик могырым, кумылымат луштарыме шуын, вес могырым, рвезе-влаклан кеч тыге, кертмына семын, ме пырля улына манын ойлымат шуын.
Тунам ӱдыр-влак видеороликым сниматлаш да интернетыш луктедаш тӱҥалыныт. Кажне автор почеламутшо гыч ныл корным лудын, нуно салтак дене вашла кутырымо сынан лийыныт. Тиде «Чонволгалтыш» лабораторийын тӱшка пашаже ыле. Интернетыште шыҥдарыме деч посна ролик-влакым сӧй кайыме кундемлаш палымыштлан колтеденыт. А вара, жап эртыме дене, спонсор-влак лектыныт – Алексей Инородцев, Александр Павлов да Антон Трудинов.Тудо, видеоматериал негызеш да уэш возымым погымеке, «Онарын эргыже улат» книгам савыктен лукташ полшен.
Тиде книга – марий возышо-влакын сеҥымашым лишемдаш полшымашке пыштыме изирак надырышт. Но кеч-могай кугу паша тыгай изи гычак чумырга, сандене кугун аклалтеш. Тиде книга нерген мут лекме годым мый эше Альбертина Иванован ик ойлымыжым колынам ыле. Почеламут пого тар пушан тул лоҥгаште кредалше марий салтакын кидышкыжат логалын. Да тудо икана рвезе салтакым капше вошт лекшаш осколко деч арален коден. Ала тиде сӧрал легенде гына, но вет тыгеат лийын кертын. Сар годым тыге лиедымым ме шуко колын улына. Кеч-мо гынат, марий автор-влакын книгашт пагытын кӱштымыжлан вашештыше сай пӧлек лийын.
Пытартышлан иктым гына тыланыме шуэш: «Чонволгалтышын» поэзий ӱстелтӧржӧ кужу ӱмыран лийже.
Снимкыште: Ольга Антропован почеламутшо-влакым колыштына.
Фотом Геннадий Сабанцевын архивше гыч налме.
