МЭТР телеканал Морко район Унчо кундемыште войзымо «Парым» фильмым вашке калыклан аклаш луктеш.
Художественный кинолан сценарийым Унчо кундемын чолга эргыже, СССР-ын сулло связистше, мер пашаеҥ, поэт да писатель Валерий Апакаевын ойлымашыже-влак негызеш драматург, журналист, Марий Эл Кугыжаныш да Самырык-влаклан Олык Ипай лӱмеш премий-влакын лауреатше Володя Матвеев возен.
– МЭТР телекомпаний вуйлатышына Ирина Алексеевна Фоминых марий сериалым ямдылаш кӱлмӧ нерген мутым ятыр гана тарватен. Мый дечемат шонымашем чӱчкыдынак йодын, но нимо трукышто ушыш пурен огыл. Ик кечын паша верышкына Марий Эл Кугыжаныш Погынын депутатше, Морко район Унчо кундемысе «Передовик» ялозанлык артель вуйлатыше Юрий Арсентьевич Игнатьев ден предприниматель Борис Валерьянович Апакаев толыныт. Борис ачажын шочмыжлан 85 ий темме лӱмеш тудын тӱрлӧ ийлаште возымо произведенийже-влакым чумырен савыктен лукмо «Волгалтше эртыме корнем» книгажым ончыктен. Тунамак нунын деч иктаж ойлымаш, мутлан, «Парым», «Найн, фашист», негызеш фильмым войзаш лиеш манме шонымаш йоҥгалтын. Эше свежа чия пушан кӱжгӱрак книгам пӱтынек лудын лектым. Нине ойлымаш-влак негызеш вич серийлан сценарийым возаш пижым, – радамла сценарийын авторжо.
Кок ойлымашыште кок тӱрлӧ сӱрет почылтеш, но Володя Матвеев нуным иктеш кылден.
– Пашам тӱҥалмеке, вуйге манме гай тушко пуреҥгайышым. Ойлымаш-влак кӱчык улыт гынат, моткоч виян, келге шонымашышт дене чоным тарватеныт. Кузе тидым образ, мутланымаш гоч почын пуаш? Тыге Арсений Яковлевичын, Тарля куван образышт шочыч. Варажым сценарийым фильмлан келыштараш тӱҥална: мурым возет, семым келыштарет… Икмыняр вариантым ямдыленам, вет визымше серийлан мучашым пӱтынек шке гыч возаш логалын. Тудым кызытсе жаплан келыштаренам. Кузерак? Тидым кином ончымеке, пален налына, – ешарыш Володя.
«Парым» фильм Кугу Отечественный сар деч варасе 1946 ийыш пӧртылта. Тушто ял калыкын илышыже, колхоз паша нерген ойлалтеш. Изинекак пашам ышташ туныктымо, ача-ава да икшыве кокласе кыл, шочмо калыкым йӧратыме, порылык теме кугу верым айла. Кино ончышына-влаклан эше ик гана теве мо нерген ушештара: еҥын осалжылан сай дене вашештыман, кӱчен коштшылан торжан пелештыме олмеш кинде курикам шуялтыман, кеч-кунамат айдеме улмым мондыман огыл.
Володя Матвеев съёмкым тӱҥалме икымше кече гычак кугу усталык команде дене пырля лийын. Дубляжым, монтажым ыштыме, йӱкым пыштыме, семым возымо да моло паша шукталтмым эскерен.
Фильмыште М.Шкетан лӱмеш Марий национальный, Г.Константинов лӱмеш руш академический драме театр-влакын артистышт, Национальный сымыктыш гимназийын да Унчо школын тунемшыже, Унчо да Шлань ялыште илыше-влак рольым модыт.
– Тичмаш ончалаш гын, кино чынжымак чоныш логалеш, шинчавӱдымат луктеш. Действийым да образ-влакым келгын почын пуаш уста композиторын возымо семже полша. Шлань тӱвыра пӧртын «Эр кече» ансамбльжын йоҥгалтарыме калык муро-влак гоч илышын шере-кочыжым шижат, – каласыш Володя Матвеев.
Ойлымаш негызеш сценарийым возымо паша куштылгыжак огыл. Тидын шотышто уло чоным пыштен пашам ыштыше автор Володя Матвеев тыгерак вашештыш:
– Икымше: у паша – кугу опыт. Валерий Апакаев ойлымаш-влакым шке илышыж гыч налын серен. Нуно кӱчык улыт, образым почын пуымо огыл, мутлан, Арсений Яковлевич, Тарля кува могайрак лийыныт, койышышт дене кузерак койыныт? Мый тидым чылажымат калык деч рашемдем гын, документальный фильмыш савырна ыле, шонем. Садлан киношто пелыже чын илыш сӱретлалтеш, а пелыже – художественный вымысел.
Кокымшо – ойлымаш-влак почеш келге шонымашан материалым возаш кӱлын. Пеш кугу ответственностьым шижынам. Теве мом шотыш налынам: автор Валерий Апакаевын лӱмнержым волтыман огыл; сар деч варасе илыш сӱретлалтеш, тунамсе калык ончылно намысыш пураш огыл манын, сайын ышташ тыршенам; Унчо калыкын ойыртемжым, йӱлажым, мурсем поянлыкшым арален кодаш кӱлешанлан шотленам.
Фильмым ончыкыжым Йошкар-Олаште да республик мучко ончыкташ палемдыме.
ВСТАВКЕ:
Фильмын режиссёржо – Фёдор Волкониден, режиссер-постановщикше – М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драме театрын художественный вуйлатышыже, режиссёр Роман Алексеев.
ВИЯШ ОЙ:
Борис Апакаев, Валерий Апакаевын эргыже:
– Ӱмаште ачамын шочмыжлан 85 ий теммылан книгажым савыктен лукна. Варажым сылне Янык памаш воктене «Апакай лудмаш» сылнымут-сылнысем фестивальым эртарышна. А теве вашке «Парым» фильмым ончаш тӱҥалына. Тыге ачамын поэт, писатель лӱмжым пеҥгыдемдена. Шарнем, изиэм годым чӱчкыдынак ушем пудыратенам: мыйынат ачам почеламут, ойлымаш-влакым воза, а лӱмжӧ пелен поэт але писатель манын молан огыт ончыкто? Молан тудын произведенийже-влакым книгаште огыт печатле?
Алевтина БАЙКОВА
Авторын фотожо
