Сад-пакчазылан август – лектышым поген налме жап гына огыл, тыгак южо пакчасаскам, йӧр шудым, сидератым да пеледышым угыч ӱдымӧ да шындыме тылзе.
Чыла пашам тылзе календарь дене келшышын шукташ гын, кушкыл писынрак шытен лектеш да сайын атыланаш тӱҥалеш, палемдат опытан сад-пакчазе-влак. Но эксперт-шамыч чапле лектыш агротехнике да игече дене чак кылдалтын маныт. Кудыжым колышташ – шке паледа.
Тенийысе август катлыше Тылзе дене толеш. Вара у Тылзе шочеш, кушкеш, тылзе мучаште темеш да угыч катыкемаш тӱҥалеш.
Пакчазылан тиде йӧнан: катлыше Тылзыште вожсаска дене кылдалтше пашам шукта, мландым шотыш конда, шӱкшудым кӱреш, кушшо Тылзыште лектышым мланде ӱмбалне пуышо кушкылым ӱда. Катлыше тылзе шоганан пеледышым шындаш, мландыш ӱяҥдышым ешараш, южо вожсаскам лукташ келшен толеш.
У ден тичмаш Тылзе – кушкылым шындаш але кусарен шындаш келшыдыме жап, сандене нине кечылаште лучо йыраҥым сомылаш, саскан вондер ден пушеҥгым эрыктен да эмлен пӱчкедаш але вредительым пытараш.
Росотам шындаш, кушкылым кусарен шындаш, шукияш пеледышым шеледаш палемденда гын, тидым у ден тичмаш Тылзе воктенысе кечылаште ида ыште.
Кызытсе тылзе календарь агротехникым нигузеат огеш тӱкӧ, а кушкылын пӱртӱс циклжым шотыш налын, пашам икшырымын радамлаш полша. Тудым эҥертыш семын кучылташ темлалтеш: ончыч мландын состоянийжым аклыза, игечым шотыш налза, вара веле кушкылым ӱдаш да шындаш келшен толшо кечым ойырыза.
Тенийысе августышто кушкылым ӱдаш да шындаш келшыше жаплан тылзе тӱҥалтыш, кыдал да мучаш шотлалтеш.
Тиде пагытыште тыгак шукияш шоганым шеледаш да шындаш йӧнан. (Икымше лектышыжым шыжымак налаш лиеш).
Эр шушо сорт редисым, дайконым, ревым, кочушменым, пекин да кольраби сорт ковыштам, йошкарушменым, киярым, салатым, шпинатым, рукколам, укропым, петрушкым, моло йӧр шудым шуэнрак ӱдаш, мландын вӱдыжгылыкшым эскераш (тудо ны утыждене кукшо, ны ночко лийшаш огыл), йыраҥым йӱдлан леведаш гын, йӱштӧ толмешке, чапле саскам кушташ лиеш.
Мут толмашеш, лышташан да тутло таман (пушан) пакчасаска пыланрак, изиш юалгырак игечыште сайын кушкеш, но уто вӱдым ок чыте.
Сад-пакчазе-влак августышто саскалан лийын шуаш полшат: кӱкшӧ кушкылын вуйжым, пеледышлыкшым да ӱлыл лышташыжым пӱчкын кораҥдат. Вожсаскам урат, мландын утыждене кошкымыжо да шелышталтмыж деч йыраҥыш вӱдым шават, вет тиде тылзын шуэн огыл кукшо игече шога. Пушеҥге гыч шӱйшӧ але шӱяш тӱҥалше саскам кораҥдат, мландыш йогышыжым поген налыт.
Кушкыл деч ярсыше йыраҥыш сидератым ӱдаш пайдале, тудо шӱкшудылан кушкаш чаракым ышта, мландын структуржым саемда да «ужар» ӱяҥдыш семын пойдара.
Южо сорт снегым лачшымак августын кокымшо пелыштыже шындыман – росота вожаҥын да телылан ямдылалтын шукта.
Кугымӧрым шындыме годым уто ӧрышым, тошто да черле лышташым кораҥдыман, мландым мульчироватлыман да йыраҥыш жапын-жапын вӱдым шавыман. Тиде кушкыл утыждене вӱдыжтарымым огеш йӧрате, вет тидлан кӧра поҥго чер дене авалталтын кертеш.
Августышто люпиным, колокольчикым, гвоздикым, кандывуйым, виолым, маргариткым, незабудкым да тыгыде шоганан пеледышым: пролескым, мускарим, крокусым ӱдаш лиеш.
Кеҥеж мучашке лишемеш гынат, кушкыл йыраҥыште, саскан вондер ден пушеҥге йырысе кумдыкышто шӱкшудым кӱрман, мландым пушкыдемдыман, вӱдым шавыман, ӱяҥдышым ешарыман, вредитель деч обработкым эртарыман.
Поҥго чер авалтыме деч илыше микроорганизман биопрепаратым кучылтман, фитофтороз деч – вӱргене-шовын эмульсийым.
Тылзын фазыже:
1-11 август – катлыше Тылзе
12 август – у Тылзе
13-27 август – кушшо Тылзе
28 август – тичмаш Тылзе
29-31 август – катлыше Тылзе
Эн сай кече: 18, 19, 25.
Эн неле кече: 12, 29.
Кушкылым ӱдаш келшыше кече:
• салат ден йӧр шудым (укропым, петрушкым, рукколам, кинзам да молым): 1, 2, 5, 6, 9, 10, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25;
• редисым, дайконым, ревым, кочушменым: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 30, 31;
• киярым: 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25;
• пурсам: 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25;
• пекин да кольраби ковыштам: 2, 6, 7, 10, 18, 19, 20, 23, 24, 25;
• шоганым (ужаргылан да шукияш сортым): 6, 7, 10, 15, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25.
Кушкылым ӱдаш келшыдыме кече: 11, 13, 27, 29.
Икияш, кокияш да шукияш пеледышым шындаш келшыше кече: 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25.
Шоганан да вожан пеледышым шындаш келшыше кече: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 30, 31.
Пеледышым шындаш келшыдыме кече: 11, 13, 27, 29.
Сад-пакча пашам шукташ келшыше кече:
• йыраҥым сомылаш, кушкылым шуэмдаш: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 29, 30, 31;
• ӱяҥдышым ешараш: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 28, 29, 30, 31;
• шоҥгемше, черланыше, одарым нугыдемдыше укш ден вондым пӱчкедаш: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 29, 30, 31;
• чер да вредитель ваштареш кучедалаш: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 28, 29, 30, 31;
• пушеҥге ден вондерыш прививкым ышташ: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 29, 30, 31;
• кушкыл вондым вожаҥдаш: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 29, 30, 31;
• кушкылым ураш, вож воктенысе мландым пушкыдемдаш, кӱнчаш, культивироватлаш: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 29, 30, 31;
• сидератым: горчицым, фацелийым, уржам, викам – ӱдаш: тылзе мучко, но поснак сайлан икымше кок декаде шотлалтыт.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Авторын фотожо.
