Марий Эл Кугыжаныш Погынын социальный политике, тазалык аралтыш да ветеран-влакын пашашт шотышто комитетыштыже тазалык аралтыш аланыште кадрым ситарыме йодышым онченыт.
Заседанийыште регионын тазалык аралтыш министржын алмаштышыже Юлиана Зейтулаева ден ведомствын кугыжаныш граждан службо да кадр паша пӧлкажын начальникше Елена Рокина лийыныт.
Эше шукын кӱлыт
Профильный министерстве гыч толшо-шамычын палдарымышт почеш, кызыт отрасльыште 2138 врач ден 5586 кокла медицине пашаеҥ тыршат. Пытартыш ийлаште кадрым ситарыме сӱрет саемын толеш гынат, тиде йодыш поснак олалаште эше пӱсын шога. Тачысе кечылан республикнан медицине тӧнежлаштыже 319 врач ден 437 кокла медицине пашаеҥ кӱлыт.
Регионысо медорганизацийлаште улшо вакансий-влак нерген уверым Калыклан паша верым ситарыме рӱдерлашке колтат, медорганизаций ден Тазалык аралтыш министерствын официальный сайтлашкышт шындат, «Работа в России» порталыш вераҥдат.
Школ гычак кумылаҥдат
Министерствын еҥже-влак регионысо медицине организацийлашке специалист-влакым кумылаҥден кондымо йӧнышт нергенат каласкаленыт. Мутышт гыч, тиде паша школысо парт кокла гычак тӱҥалеш: ӱдыр-рвезе-шамычлан профессийым ойырен налаш полшымо мероприятий, медицине профилян образовательный организацийлашке тунемаш пураш шонышо-влаклан почмо омса кече эртаралтыт, медицине класс-влакым угыч почаш тӱҥалме (кызыт куд тыгай класс уло), регионысо ден Казаньысе вуз-шамыч коклаште пеҥгыде кыл ышталтеш, Марий кугыжаныш университетын медицине институтыштыжо специалист-влакым ямдылыме направлений-шамыч ешаралтыт.
Ойпидыш «пидеш»
Кокла звенон специалистше-влакым ямдылыме пашашке моткоч кугу надырым Йошкар-Оласе медицине колледж пышта. Тушко тений абитуриент-шамычым ӱмашсе деч шукырак налме.
Специалист-шамычым шкенан республикысе да элнан моло регионысо вузлаштыже целевой направлений дене ямдылыме йӧным арален кодымо, но ойпидыш почеш тунемаш каяш кумылан еҥ-шамычын чотышт идалык еда шагалемын толеш. Тений 69 ойпидышым специалитет, 44 ойпидышым ординатур шотышто ыштыме. Чаманен палемдыман, вийыште улшо законодательстве кокла профессионал шинчымашым налме тӧнежлашке целевой направлений дене тунемаш колташ йӧным ок ыште. Медколледжын кызытсе выпускникше-шамыч чӱчкыдынжӧ медорганизацийлашке огыл, а услугым ыштыме сферлашке каят. Туге гынат, нуным тазалык аралтыш тӧнежлашке кумылаҥден кондымо паша удан огыл шукталтеш.
Стипендий дене куандарат
Медицине вузлаште целевой направлений дене тунемше студент ден ординатор-влаклан республикын бюджетше гыч Марий Элым вуйлатышын стипендийжым тӱлат, медицине организаций-шамычат шке стипендийыштым ойырат. Йошкар-Оласе медицине колледжын эн сай студентше-шамычлан медицине организаций-влак кӱшеш лӱман стипендийлам палемдат.
Ончыкылык медик-влак практикым регионысо медорганизацийлаште эртат. Пытартыш курсышто да ординатурышто тунемше-шамыч пашашке официально пурен, изирак да кокла медперсоналын, тыгак врач да врач-стажёрын должностьлаштышт шергакан опытым поген кертыт.
Тӱрлӧ семын полшат
У пашаеҥлан наставникым пеҥгыдемдаш лиеш. Кызыт республикыштына 58 наставник уло, нунын пашаштлан республикын бюджетше гыч тылзе еда 5 тӱжем теҥге дене ешарен тӱлат.
Медпашаеҥ-шамычлан полшымо мере-влакым: служебный илыме верым пуаш, арендыш налме илыме верлан, тыгак илыме-коммунал услугылан окса компенсацийым, ял кумдыкышто да тора илемыште пашам ыштыше специалистлан ешартыш выплатым тӱлаш, селасе да посёлкыласе йочасадлаште верым ойыраш – ыштыме.
Марий Элым вуйлатыше Юрий Зайцевын кӱштымыж почеш медицине пашаеҥлан илыме условийым саемдаш 3 миллион теҥге кугытан выплате ик гана ойыралтеш. Ӱмаште тиде йӧн дене 4 врач пайдаланен, тений – 10.
Ялысе-влак шукырак налыт
Депутат-влак отрасльыште кокла пашадарын кугытшым рашемденыт: тений январь-июльышто врач ден кӱшыл шинчымашан специалист-шамычын кокла пашадарышт 97 тӱжем теҥгеш шуын да ӱмашсе тыгаяк пагыт деч 12,7 процентлан кугемын, кокла медицине пашаеҥ 48 тӱжем теҥге наре (+12,7%) налеш, изирак медперсонал – 41 тӱжем теҥгем (+13,4%).
Первичный звеношто, районысо больницылаште да вашкеполыш станцийлаште пашам ыштыше медик-влаклан Социальный фонд специальный выплатым тӱла: врач-шамычлан – 11,5 гыч 50 тӱжем теҥге марте, кокла медперсоналлан – 6,5 гыч 30 тӱжем теҥге марте. Специалист-влакын шонымышт почеш, полшымо тиде мере ялысе медорганизацийлаште кадрым ситараш мыняр-гынат полша, но тыгодым медик-шамычлан оласе медтӧнежла гыч каяш амалым ышта.
Пайда уке гаяк
«Ялысе доктор» ден «Ялысе фельдшер» программе-влак ончычсо гай куандарыше огытыл: илыме верын шергештмыжлан да илен лекташ лийме окса кугытын вашталтмыжлан кӧра выплате деч пайда уке гаяк. Тылеч посна, программе почеш толшо 278 еҥ гыч таче ойпидыш почеш 41 медик веле шке верыштыжак пашам ышта. Туге гынат, тений 6 врач ден 2 фельдшер программе-влакын кышкарыштышт пашам ышташ тӱҥалыныт.
Амал мо дене кылдалтын?
Республикыштына медицине пашаеҥ-влакым ситарымашке виктаралтше мере шагал огыл, но нуно кадр дефицитым тичмашнек кораҥдаш эше огыт сите, иктешленыт парламентарий-шамыч.
Заседанийыште кадр дефицитын амалжымат рашемденыт:
- самырык специалист-шамыч Российын экономике велым утларак виян регионлашкыже каят;
- кокла профессионал шинчымашым налме программе дене целевой приём уке;
- служебный илыме вер ок сите;
- социальный выплатлан кӧра олалаште да яллаште медицине пашаеҥ-влакым комплектоватлыме ойыртем уло;
- профессийын престижшым ӱлыкшемдыме;
- калык тазалык аралтыш отрасль шотышто уда уверым шаркала, медпашаеҥын профессийжым шемемда;
- пациент-шамыч шуэн огыл уда койышым ончыктат;
- медикым мут кучаш шогалтен кертме кугу лӱдыкшӧ уло.
Куснылшо бригадым – районлашке
Участник-влак тыгак республикыштына сурдолог ден медицине психолог-шамычын ситыдымыштым палемденыт, СВО-н ветеранже-влаклан медицине велым полшымо йодышым онченыт, тазалык аралтыш аланыште цифровизацийым шыҥдарыме нерген мутланеныт, спецоперацийын демобилизоватлыме участникше-влаклан районлаште диспансеризацийым эртараш куснылшо бригадылам чумыраш кӱлмӧ йодышым нӧлталыныт.
Маргарита ИВАНОВА
Марий Эл Кугыжаныш Погынын фотожо.
