Валерий Бакетов,
Свердловск область Арти район Изи Тавра села.
2022 ий февральыште Украиныште тӱҥалме сарзе спецопераций Российыште волонтёр пашалан кугу шӱкалтышым ыштыш. Ойлат, пытартыш ийыште гына тиде поро кумылан толкыныш ушнышо еҥ-влак кок пачаш ешаралтыныт. Но эн тӱҥжӧ – волонтёр организаций-влакын пашашт кӧргӧ гычак вашталтеш – нуно писын, у тӱҥалтышым шыҥдарен, сай лектыш дене тыршат. Тиде толкыныш у шонымаш дене шолшо, шотан да уста еҥ-влак толыныт. Нуно умылат: «Ме огыл гын, кӧ?»
«Мый уло чонем дене Российын интересше верч кучедалше мемнан рвезе-влакын йодмыштлан, фронтын йодмыжлан тыге чон йӱлен да шӱм пыштен вашештыше гражданна-влаклан тауштынем», – тыге Россий президент Владимир Путин «Идалыкын лектышыже» вашлиймаште волонтёр-влак деке мелын лийын. Волонтёр – тиде порылыкым шке кумылын ыштыше айдеме, тидлан оксам ок йод, шкаланже пайдам ок кычал, лачак калык ончылно мут кучымыжым гына шижын шога.
Изи Тавра ден Пакшал ялысе кугыеҥ-влак жапыштышт Аркадий Гайдарын «Тимур да тудын командыже» повестьше почеш шуаралт кушкыныт. Школышто тунемше тимуровец-влак шоҥгыеҥ, Кугу Отечественный сарын ветеранже, шкет ӱдырамаш-влаклан чолган полшен шогеныт. Да тиде койыш – молылан пайдале лияш – нуным нигунам коден огыл.
СВО-н кужун шуйнаш тӱҥалмыжым нигӧ пален огыл. Но еҥ-влак тӱҥалтыш гычак, кугезына-влакын кугу сар годым Шочмо элым аралаш рӱж кынелмышт семынак, фронтлан полшаш пижыныт. Изи Тавра школын туныктышыжо-влак тӱрлӧ гуманитар полышым, оксам погаш тӱҥалыныт да райрӱдыш колтеныт. Завуч Галина Геннадиевна ден тӱҥалтыш класслаште туныктышо Валентина Ивановна Николаевамыт блиндаж кӧргым ырыкташ да волгалтараш сортам ышташ консерве банке-влакым погаш ӱжмаш дене лектыныт. Но тидын дене гына чарнен огытыл. Валентина Ивановна селасе Культур пӧрт директор Алексей Михайлович Мулюковым вапшым (сеткым) пидаш станокым йӧнештараш йодын. Тидлан материалым «Дружба» ООО директор Константин Николаевич Иванов пуэн. Станокым ышташ школ пашаеҥ-влак – афган сарын ветеранже, «За отвагу» медаль дене палемдалтше Олег Камисов ден Радим Дмитриев, тыгак «Водоканалыште» тыршыше Юрий Ильмикеев, Андрей Камаевын вуйлатыме пожарный депон пожарныйже-влак полшеныт.
Тыге 2024 ий январь гыч маскироватлыше вапшым пидаш тӱҥалме. Тӱҥалтышлан нуным «Народная сеть Арти» пидме рӱдер гыч мастар-влак туныкташ толыныт ыле. Мемнан дене почылтшо пидме рӱдерым эн ондакше «Келшымаш» манын лӱмденыт, вуйлатышыжлан Валентина Ивановна Николаевам ойыреныт. Но варарак тудым «Шочмо вер» манын пужен лӱмденыт.
Валентина Ивановна мылам кӱжгӧ тетрадьым ончыктыш. Тушко еҥ-влак деч, кӧ улмыштым палемден, мыняр шийвундо, тыгак могай арвер, кочкыш, консерве, медикмент да молат пурымым чаткан возен кайыме.
Теве 2024 ий 9 январьысе эн тӱҥалтыш возымаш-влак: Давлетбаева Нина – 1000, Изибаев Иван – 1000, Бакетов Валерий – 2000, Кензина Евдокия – 1000, Яшкина Нина – 2000 теҥге… Да тыгай возымаш ынде 300 утла погынен, оксам кӧ мыняр кертын, тунар пуэн. Эн шуко вате-марий Иванкинмыт, Евгений Ильич ден Валентина Андреевна пыштеныт: 65 тӱжем теҥге. Палемдаш кӱлеш: Евгений Ильич Изи Тавра села гыч Кугу Отечественный сарыште кредалше-влак нерген Шарнымаш книгам ямдылен луктын.
Икымше кече гычак вапшым пидаш пенсионер-влак чолган ушненыт. Тиде Валентина Степановна Газетова, Валентина Елаевна Илюшкина, Клара Петровна Яшкина, Татьяна Александровна Манаева, Анастасия Прокопьевна Суянгулова, Людмила Петровна Иванкина, Лидия Степановна Ишмекеева, Светлана Валетовна Илеева, пашам ыштыше ӱдырамаш-влак: Алёна Григорьевна Шалкиева, Ольга Геннадьевна Семёнова, Людмила АркадьевнаБайрангулова. Лилия Ильина,йочасадысе повар, ӱмаште школым шӧртньӧ медаль дене пытарыше Яна ӱдыржымда аважым, Нина Стахеевнам, ты пашаш шупшылын. Волонтёр пашашке чолган Раисия Петрованова ушнен. Тудын кум эргыжат кажныже тӱрлӧ вере: Чечняште, Йӱдвел Осетийыште, вара СВО-што – сарзе пашаште лийын. Нине ӱдырамаш-влак деч почеш ок код 70 ийым темыше Любовь Алексеевна Аркадьева. Екатерина Вениминовна Мулюкова ден Анастасия Андреевна Ярышева (шольыжо СВО-што кредалеш) самырыкрак улыт, волонтёр пашаште чулымын тыршат. Але марте 100 утла вапшым, моло кӱлешан арверым ямдылен колтеныт.
Пидме деч посна ӱдырамаш-влак шуко вургемым, консервым, пакча-саскам, сусырым кылдаш да шкем йытыраяш кӱлшӧ материалым конден шогат. Йочасад пашаеҥ Марина Николаевна Илиманова чыла нине пашаеҥ-влаклан тӱрлӧ пайремым эртара, тудлан Культур пӧрт пашаеҥ-влак Маргарита Ильинична ден Виктор Афанасьевич Александровмыт полшат.
Евдокия Никитична Митькина клубыш полшаш коштын ок керт, шоҥго ачажым онча, но оксам да арверым погымаште вуйым ок шупш. Тудо носким, кыдал ӱштым пидеш, тӱрлӧ консервым, шолтышым (вареньым) конда, госпитальыште эмлалтше-влаклан чот кӱлешлык арверым колтен шога.
Изи Тавра школ Курскысо йоча-влаклан полшымашке чолган ушнен. Йоча-влак серышлам возкаленыт, сӱретленыт, пушкыдо модышым, канцеляр сатум, тамле кочкышым погеныт.
Шкевуя амалкалче Валентина Дмитриевна Мишинам посна палемдыме шуэш. Тудо пидме рӱдерлан эртак окса дене полшен шога, тыгак кевытлаште Порылык коробкам шынден, тушко еҥ-влак СВО-што кредалше-влаклан полшаш мо налмыштым шке кумылынак оптен кодат. Валентина Дмитриевна тыгак Илалше-влакын кечыштым да Сеҥымаш кечым эртараш эреак полша.
Мемнан волонтёрна-влак Изи Тавра села гыч СВО-што кредалше-влаклан: «Староверлан», «Ёжиклан», «Мариецлан», Пагшал ял гыч «Пандылан», «Пульылан» да молыланат – адресан гуманитар полышым колтен шогат. Изи Тавра кундемна гыч СВО-што чылаже 25 утла еҥ кредалын да кредалеш. Колымекышт, Мужество орден дене Пагшал ял гыч Евгений Михайлов, Изи Тавра села гыч Александр Прохоров да Рыбино ял гыч Родион Пашаев наградитлалтыныт. Изи Тавра гыч Игорь Камисов, Пагшал гыч Василий Яналин, Даниил Алиев геройла коленыт.
«Шочмо вер» лӱман пидме рӱдер Людмила Михайловна Голованован вуйлатыме «Артисе калык вапш» («Народная сеть Арти») да Юрий Александрович Семейкинын вуйлатыме «Арти – Сеҥымаш верч» («Арти за Победу») волонтёр тӱшка дене чак ушнен пашам ышта. Семейкин гочшо госпитальлашке сусыргышо-влаклан кӱлеш арверым, эмым, шкем йытырайыме наста-влакым колтат.
Тений февраль гыч май марте «Шочмо вер» волонтёр рӱдер кум ярмиҥгам эртарен. Чылаже 37 тӱжем теҥгем ыштен налыныт. Тиде шийвундым маскироватлыше вапшым ямдылаш материалым наледаш «Народная сеть Арти» тӱшкашке пуымо.
«Шочмо вер» пидме рӱдерын пашаштыже умбакыжат сай саскан лектышым тыланен кодына.
Савыкташ Геннадий Сабанцев ямдылен.
Снимкыште: Изи Тавра селан волонтёржо-влак.
Фотом Валерий Бакетовын архивше гыч налме.
