Звенигово район Какшамарий кундемын ӱдыржӧ Екатерина Орлова Москосо «Тумывий» мурышо да куштышо ансамбльыште кӱслем шокта.
Ты коллективыш тудо кузе логалын, да паша корныжо могайрак? Нине да моло нерген мутланымашнам лудаш лиеш.
– Екатерина, кӱслем шокташ кушто тунемынат?
– Изинекак муро йӱкеш, авамын гармонь семешыже кушкынам, садлан мыят тыгаяк кумылан лийынам. Ныл ияшем годым фортепианом шокташ тунеммем шуын, тидын нерген авамлан ойленам. Какшамарий школышто музык дене икымше туныктышем Надежда Петровна Акрееван фортепианом шоктымыжо моткоч келшен, да мыят изишак темдышташ тӧченам. Тидым ужын, авам пырля тунемме йолташыже, Национальный президент интернат-школышто туныктышо Елизавета Ивановна Васютина дене мутланен. Тыге мый кокымшо класс гыч ты школышто тунемаш да мастарлыкым шуараш тӱҥалынам. Фортепианым, а вараракше кӱслем шокташ туныктымо занятийлаш куанен коштынам. Школ деч вара 2003 ийыште Йошкар-Оласе музыкальный училищын дирижёр-хор пӧлкаштыже, Александра Яковлевна Гинзбургын классыштыже, усталыкем вияҥденам. Кӱшыл шинчымашым Яковлев лӱмеш Чуваш педагогический университетыште налынам, музык туныктышылан заочно тунемын лектынам.
– Паша корнет кушеч тӱҥалын?
– Вуз деч вара Москваш каенам. Налме специальность дене пашам ыштен омыл, общепитыште тыршенам да караоке клубышто бэк-вокалист лийынам.
Ик жап Орёл олаште иленам, частный йочасадыште да частный школышто музыкым туныктенам. Тыгак оласе тӱвыра пӧртыштӧ эстраде мурышо студийыште тыршенам, ансамбльым вуйлатенам. Варажым Москош пӧртылмекат, частный йочасадыште музыкым туныктенам.
– «Тумывий» ансамбльыш кузе логалынат?
– Эргымлан кум ий теммеке, интернат-школышто пырля тунемме йолташем, «Тумывий» ансамбль вуйлатыше Элина Кольцова деке йыҥгыртышым. Ӱжмыж почеш ты коллективыш ушнышым, тудо шукертак кӱслезым кычалын улмаш. Марий шӱлышан еҥ-влак дене вашлияш да шочмо йылмына дене мутланаш, музык культурым пырля вияҥдаш – моткоч кугу куан. Пел ийыште элнан рӱдолаштыже пеш шуко мероприятийыште участвоватлыме, марий калыкым чапландарыме.
– Шкендын кӱслет уло мо? Кунам кушто налынат?
– Авам ден кресавам 2010 ийыште мылам пӧлекленыт. Семӱзгарым Юлъялыште илыше кидмастар Роберт Венедиктович Кашутин ыштен. Мастарлыкем мондаш огыл манын, 35 струнан семӱзгарым йоча дене шинчыме жапыштат коклан шоктенам.
31 майыште, ансамбльнан кум ияш пашажым иктешлен, спектакльым ямдылыме, тушто мый кӱслем шоктенам. Пеледыш пайремыштат тошто марий куштымашым ты семӱзгар сем денак сӧрастаренам. Ончыкыжымат ансамбльын репертуаржым пойдараш шонена.
– Тӱрлӧ мастер-классыш ушнет докан. Марий семӱзгар молын деч мо дене ойыртемалтеш?
– Кӱсле – республикнан официальнын пеҥгыдемдыме национальный поянлыкше. Тудо калыкнан тӱвыра поянлыкшым келгынрак почын пуаш полша. Марий кӱсле моло калыкын деч ойыртемалтеш, мутлан, кугытшо дене, шоктымо техникыж дене, кылын (струна) чотшо дене… Кодшо гана руш кӱслем шоктышо деке, тыгайышт Москваште ятырын улыт, мастер-классыш лӱмынак миенам ыле, шокталтенат онченам. Марий кӱслен семже утларак чоныш возеш. Тидыж денак, очыни, тудо мылам лишыл да шерге.
– Москошто кӱслем шоктымо мастарлыклан тунемаш кумылан-влак улыт?
– Тӱрлӧ концерт, пайрем деч вара семӱзгарым савыркален ончышо да ойыртемалтше йӱкан улмыж нерген ойлышо эреак улыт. «Тумывий» ансамбльын изирак участникше шокташ пеш тунемнеже… Лишыл жапыште кумылжо утларак лектеш, шонем.
Кызыт мый частный йоча рӱдерыште пашам ыштем, тушто ныл ияш эрге йочам кӱслем шокташ туныктем. Кушечын тудо марий кӱсле нерген пален налын? Мый кеч-кушто пашам ыштем гынат, икымше занятийлаштак марий музыкальный культур, семӱзгар-влак нерген каласкалем. Тиде эргын аважланат кӱсле келшен, сандене эргыжым туныкташ шонен пыштен.
– Кӱсле, тудын семже тылат мо?
– Кӱсле семым колам да шочмо Какшамарий кундемем, республикнан рӱдолаштыже талантан йоча-влакым ушышо школышто тунемме пагытем порын шарналтем. Кӱслезе-влак ансамбль дене Российын тӱрлӧ олаштыже: Ижевскыште, Екатеринбургышто, Чебоксарыште, Нижний Новгород – лийме, тӱрлӧ конкурсышто, фестивальыште мастарлыкым ончыктымо волгыдо шарнымашым коден.
Кӱслем шокталтем, да ю шӱлышан семже шӱм-чонем лыпландара, йыр ласкалыкым шара, вий-куатым ешара. Сем йоҥгалтме годым шкешотан аралтышым шижам, уш-акылат пуйто яндарештеш.
Кӱсле сем кум ийым эрталтыше чолга эргымланат пеш келша, кылжым чывыштылаш тӧча, семынже пуйто мура. Кушкын шумекыже, тудат аваж семын калыкнан ойыртемалтше семӱзгарже дене шокташ тӱҥалеш манын ӱшанымем шуэш.
– Екатерина, шочмо Марий кундемышкет чӱчкыдынак толын коштат?
– Жап лийме семын толын каяшак тыршем. Шочмо кундемын пӱртӱсшӧ да кугезе тӱвыра ден йӱлам аралыше, тудым тукым гыч тукымыш шуен толшо калыкем эн шерге улыт, вет Какшамарий – марий музыкальный культурым вияҥдымашке негызым пыштыше Палантай, Эшпай тукым-влакын шочмо кундемышт. Тыште мыйын эн весела да сылне йоча пагытем эртен, тыштак мый марий муро ден семлан шӱмаҥынам. Тудын деч тораште улам гынат, марий калыкна нерген кумда тӱняште палдараш, тудын музыкальный культурыжым вияҥдаш, чапландараш тыршем.
Мо оҥайже: Алексей изам ден коктын ме Якутийыште шочынна. Кодшо курымын 80-ше ийла кыдалне ача-авам Йӱдвел кундемыш пашам ышташ каеныт. А 90-ше ийлаште, элыштына пуламыр тӱҥалмеке, авам кум икшыве дене Какшамарий кундемыш пӧртылын.
– Палыме мурызо, семодеятельный семмастар Любовь Орлован ӱдыржӧ улат. Ават семын баяным, гармоньым шокташ кумылет лийын огыл?
– Авам талантан мурызо, кӧргӧ вий-куатан ӱдырамаш. Репертуарыштыже ятыр мурыжо уло. Икмыняр ий ончыч муро сборникшым савыктен луктын. Мурыжо-влакым ното кагазыш возаш мыят полшенам. Авамын возымо мурсаскажым марий эстраде аланыште шукын йоҥгалтарат.
Домр, баян, гитар дене шоктен моштем, но кӱсле ден фортепиано ик эн тӱҥ йолташем улыт. Весат куандара: Кугурак изамын, Валерийын, Елизавета ӱдыржӧ мыйын семынак Национальный искусство гимназийыште кӱслем шокташ тунемеш. Тудланат ты семӱзгарын семже чот келша.
– Тау, йодышем-влаклан вашештыметлан, Екатерина. Тек чылажат шонымет семын лиеш.
– Кугу тау. Тенданат чыла сай лийже.
Алевтина БАЙКОВА
Фотом еш альбом гыч налме
