Советский районлан – 90 ий
ИП Смирнов Л.В.
«Кумдаҥдаш да пойдараш»
Советский посёлко гоч автотрассе дене кудал эртыме годым тиде кевыт шинчалан перныде ок керт – «Тракторлык шапашужаш» манын возымо тушто. Но лӱмжылан веле огыл, чаткалыкшылан кӧрат. Жапше годым тудын озаже Владимир Леонидович Смирнов эреак порын вашлиеш ыле, ынде эргыже Леонид Владимирович ачажлак кумылан улмыжым ончыктыш, вет тудын пашажым шуйыш.
– Леонид Владимирович, ачада дене пеш сай кыл ыле. Но ик ий ончыч ӱмыржӧ кенета кӱрльӧ. Мо лийын кайыш?
– Таза айдеме ыле. Но малаш возын да помыжалтын огыл – шӱмжӧ кырымым чарнен, тромб (вӱрчуҥга) кӱрылтын. Тудлан улыжат 64 ий лийын. Вучыдымын кайымыж деч вара ик жап шкетын ыштенам гын, пеш неле ыле. Документлам пужен ышташ да бизнесым шке ӱмбаке кусараш логале. Но вара полышкалышым муым. Тудо, Дмитрий Вячеславович Казанцев, Советский посёлко гычак. Тылеч ончыч икмыняр жап Советский водоканалыште тӱҥ инженерлан ыштен. Мемнан профиль дене огыл гынат, промышленность дене кылдалтше кок кӱшыл образованиян, техникым пала.
– Те вет шкежат строитель образованиян улыда?
– Да, 2001 ийыште ачамын ты кевытым почмыж годым мый МарГТУ-н (кызыт ПГТУ) промышленно-граждан чоҥымаш отделенийышкыже тунемаш пурышым, строитель лияш шонышым. Но тунем пытарен, армийыш миен толмеке ужым: мастер-влакын пашадарышт изи ыле, тидыже мыйым ыш савыре. Самырык лийынам гын, шкемым бизнесыште ужмем шуо да ачам деке пашаш ушнышым. 2009 ий гыч тӱҥалын, ме эреак сатунам пойдарен, а кевытнам уэмден толна.
– Шарнем, тӱҥалтыште кевыт зданийда тошто да пу дене ыштыме ыле.
– Тунам посёлкышто шапашужашым ужалыше кок кевыт лийын: мемнан да ола гыч конкурент-влакын. Нуно вияҥ толыныт, ме ик жап окса деч посна шинченна. Банк гыч 70 тӱжем теҥге кредитым налмына шӱкалтышым ыштыш. Лачак кормам ямдылыме пагыт ыле. Ту жаплан кӱлшӧ шапашужашым конден да сайын ужален, ме ончыко тошкална. Тыге пашана вияҥ кайыш. А у кевытым иканаште огыл, икмыняр ий чоҥышна. Тидым ышташ шулдын ыш шу. Адакат кредитым налме да кужун тӱлымӧ. Ончыч пу зданийын ик ужашыжым рончымо да паша кокла гычак кермыч дене нӧлтымӧ. Тудым пашаш колтымеке, вес ужашыжым пужымо да тугак кермыч дене чоҥымо. Вара кодшыжым пужен ыштыме.
– Эше У Торъял посёлкышто тареш налме торгайыме верыште кевытым почда, но вара ала-молан петырышда.
– Тушто шольым, Алексей Владимирович, районысо Вечын аграрно-строительный техникумышто механиклан тунем лекме деч вара кужун ыштыш. Но ешыж дене Советский посёлкыштак иленыт гын, кажне кечын У Торъялыш кудалыштмыже ыш шу, векат, чарныш. Ачамлан петырашыже логале. А шольым «Акашево» сурткайык фабрикыш пашаш пурыш, но ала-можо ыш келше, кайыш. Вес пашалан кумылаҥе – университетыште экономистлан тунемаш тӱҥале. Сандене вес вере кевытым почаш шонымаш уке – шукташ ок лий. Лучо тиде кевытымак кумдаҥдаш да ассортиментым пойдараш – тыгай шонымашке тольым. Вет мылам эше 40 ий веле, вияҥаш кӱлеш, шонем.
– Ачада ойлен ыле, те МТЗ тракторлан шапашужашым ужалыме гыч тӱҥалында.
– Да, но ик тӱрлӧ тракторланак тунар шуко шапашужаш кӱлеш! Ме чылажымат ситараш тыршенна. Кызытат МТЗ-лан 98 процент шапашужашна уло. Кевытын кокымшо ужашыжым пужен чоҥымеке, моло кугу тракторланат кондаш тӱҥална. Ачам тушто УАЗ автомобиль дене кылдалтше отделым почнеже ыле. Мый маньым: «Трактор дене тӱҥалынна гын, лучо тудымак шуяш, но кугурак куатанланат мо кӱлшӧ лийшаш». Ынде моло трактор денат ассортиментым кугемден толына. Эсогыл вес эл гыч кондымыланат.
– А могай пагытыште шапашужашым утларак налыт?
– Ага тургым деч ончыч. Тений, мутлан, мартыште утларак йодаш тӱҥальыч. Куралме да ӱдымӧ деч вара корма тургымлан ямдылалташ пижыч. Вара уржа-сорла, шыже ага паша вучат. Сезон жапыште йодмаш кугу, а вара эркышна. Но шотан оза телымак ага тургымлан техникым ямдылаш тӱҥалеш, поснак – кугурак озанлыклаште. Тиде йӱла эше кодын.
— Сатудам тӱҥ налшыже могай озанлыкла гыч улыт?
– Шкенан кундем гыч «У илыш» СПК колхоз, Станислав Михайловын КФХ-же, «Молочный родник» ООО, вес кундемла гыч Кужэҥер район «Тумьюмучаш» ООО, У Торъял район «Первый Май» колхоз дене кылна пеҥгыде. Адакше ме республик покшелне, федерал трассе эртыме корно воктене улына гын, моло район гычат эртен кайышыла пурат але лӱмын толыт. Чынжым ойлаш гын, кевытна – йӧнан верыште.
– Шарнем, ачада ойла ыле: «Тургым жапыште паша кечына утларак шуйна, каныш кечынат ыштена».
– Да, озанлыклаште техникышт пудырген шогалеш гын, нур гычат йыҥгыртат да кудал толыт. Ме нуным умылаш тыршена, кучалтына. Каныш годымат пашаш лектынна. Но нунат умылышаш улыт: ме каныде ыштен огына керт. Эше ачам илыме годымак ойленам: «Айда, паша графикым туге келыштарена, кеч рушарнянже канена». Ачам ты ой дене пешыжак келшен огыл. Но теве шкеж дене кузе лийын кайыш: организмым утыждене толаштарыме ок кӱл. Технике пудырга гын, шапашужашым вашталтен кертат, а шӱм шогалеш гын, нимом от ыште. Сандене, кеч рушарнян каналтыман манын, вӱд воктеке кол кучаш миен толаш тыршем.
– Предпринимательын ешыже кузерак ила?
– Пелашем Советский райбольницын хирургий отделенийыштыже операционный медсестралан ышта. Кажне кугарнян паша деч вара, кевытыш толын, пӧлемлам эрыкта, кӱварым мушкеш. Шымше да нылымше класслаште тунемше кок эргым уло. Кеҥеж каныш годым, мый денем пырля пашаш толын, сатум ойыркалат, яра полшат. Мый нуным изинек пашалан кумылаҥдаш тыршем. Ачам умылен, вет тӱҥалме бизнесым кунам-гынат ала-кӧлан кодаш кӱлеш. Санденак кок эргыжымат шке пашашкыже ушен. Тудо ойлен: «Колымем деч вара кевыт ынже петырналт, шонем». Мый пашажым шуяш мутым пуэнам. Илыш корныш шогалаш полшымыжлан, туныктымыжлан таум ыштем. Кийыме верже пушкыдо лийже, манам.
– Те умбакыже кушкаш шонымо нерген ойлышда. Мо шотышто?
– Тракторлан шапашужашым ситараш шагал огыл ыштена. А ялозанлык агрегатлан – культиваторлан, пареҥгым шындыме да лукмо механизмлан, комбайнлан – ужашна шагалрак. Ты шотыштат ассортиментнам пойдарыман, а тидлан кевытнам кумдаҥдыман. Тыгай планна ончыкылан.
– Шонымашда шукталтше!
– Тау!
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: предприниматель Леонид Смирнов; бизнесым тӱҥалше Владимир Смирнов; кевыт озан полышкалышыже Денис Казанцев да сату налше, «Молочный родник» ООО-н водительже Сергей Булыгин; сату налше, «Куженерский» ООО-н тӱҥ инженерже Виталий Мамаев.
Авторын фотожо.
