20 март – Тӱня Юмын кечысавыртышыже – кече ден йӱд ик кужытан.
Марий кумалтышын чинче тушыжо:
«О Ош Кугу Юмо, Мланде-Ава, Сурткугыза, шольын (шӱжарын) ешыжлан тӱрлӧ ойго деч аралтышым йодына, пурен лекме оралтыжлан, сурткӧргӧ ешыжлан, вӱта кӧргӧ вольыкшылан, сад-тошкем кӧргӧ мӱкшыжлан перкем пу; вуй, шинча, пылыш, кид-йол, шӱм-мокш, пагар-верге, пӱй, шодо корштымаш дечын, могыр удыртыш дечын, неле еҥ чер дечын, тӱнямбалне коштшо чер дечынат араленак шогыза!»
«Марий сугынь» книга гыч налме. Йошкар-Ола, 2005 ий.
Черке йӱла почеш
21 март – Тоштыеҥым уштымо кече.
22 март – Севастийысе ерыште орланыше 40 святойын кечыже.
Калык пале
Агытан чӱчкыдын мура – игече начарештеш.
Пӧрткайык-влак леведыш йымаке погынат, пыстылыштым эрыктат гын, сай игече толеш.
Шемгорак-влак тошто пыжашышкыштак пӧртылыныт гын, шошо вӱдшор пагыт рӱжге эрта.
Корак-шамыч иканаште шукын карат гын, игече начарештеш.
Чодыраште шиште перкалыме йӱк шокта гын, йӱштӧ эше кужунак шога.
Шертне укшым тодылын, вӱдыш шындаш гын, тудо сурт гыч осалым покта да ешыш пиалым конда.
22 мартыште леве игече шога гын, 40 кече тыгаяк лиеш, а йӱштӧ гын – йӱштӧ.
Биологий шанче кандидат, кушкылым шымлыше, нунын нерген шуко книган авторжо Лидия Несторовна Суринан каҥашыже:
Наполеон шке сарзыже-шамычлан эре йодым пуэн, щитовидный тум тергыктен. А тудо начар пашам ышта гын, кретинизм (уш начарлык) вияҥеш. Йод – уш-акыллан эм. Тудо эн чот йоча-шамычлан кӱлеш. Йод ок сите гын, школышто тунемашышт неле. Мемнан элыште 35 % калык йод ситыдымылык дене орлана, но тидын нерген шкешт огыт пале. Айдемын йодшо ок сите гын, сырыше лиеш, кумылжо уке, монда, тӱткылыкшӧ иземеш, вуйжо чӱчкыдын коршта, кылме чер дене чӱчкыдын черлана, гемоглобинже иземеш. Йод йошкарушмен лышташыште да лазыра шудышто (мокрица) шуко уло.
Калыкмут
Пушеҥге парчаж дене мотор, айдеме – чонжо дене.
Пӱркытат вигак шулдыран ок шоч.
Пӱрымӧ кинде-шинчал пӱйым пудыртен пура.
Пылыш вуй деч кугу (кӱшнӧ) ок лий.
Рвезе кумыл – пушкыдо шыште: удыралат гын, кыша кодеш.
Сай тӱҥалтыш – пел паша.
А.Е.Китиковын «Марий калыкмут мутерже» гыч налме.
Ӱмырым илен эртарышын каҥашыже:
Кӧ огеш вашталт, тудо ончыко огеш кае.
Илышым йӧратыза. Тудо угыч ок тол.
Светлана Носован фотожо
