14 март — Одоким кече (тиде кече могай шога, шошымсо пӱртӱсын вийже тугай).
Марий кумалтышын чинче тушыжо:
«О поро Мланде Ава, мамыкан комбетым, шорыкетым, кугу перкеле киндетым, ӱян немыретым, шоҥан шорватым, йымач налме лемым, ужар ший шагетым да мемнан кумалмынам йӧратен нал, кӱрылтдымӧ шӱм погынлан, айдеме погынлан кужу илышым, кугу вийым пӱрӧ. Мланде ӱмбалне улшо порылыкетым, саскатым поген шого».
«Марий сугынь» книга гыч налме. Йошкар-Ола, 2005 ий.
Черке йӱла почеш
9 март – Христос ончыч Толшо да Тудым Тынеш пуртышо пеш чапле Иоанн пророкын вуйгоҥгыражым икымше да кокымшо гана мумаш.
14март – тоштыеҥым уштымо кече.
15март – Юмын Аван «Державный» юмоҥажын кечыже.
Калык пале
Одоким кечым ончен, ожно ончыкылык нерген тогдаяш тыршеныт:
Одоким кече ояр – шошо леве лиеш.
Одоким кечын корно гоч ӱштеш – шошо неле лиеш.
Одоким кечын чывылан йӱаш ситыше вӱд йога – чулым шошылан.
Одоким кечын пӧртӧнчыл мучаште кайык йӱшаш вӱд лиеш – мӱкшлан, игечылан келша.
Одоким кечын шолап гыч вӱд чӱчалтеш – йытын кужу лиеш, пакчасаска тӱвыргын шочеш. (Садлан ты вӱдым погат да росоташ шыжыктат).
Одоким кече шуо – ӱмбалге-йымалге шулыкта.
Корак Одоким кече деч ондак толеш – шошо эр толеш.
А.Е.Китиковын «Марла календарь. Март» статьяж гыч налме.
Биологий шанче кандидат, кушкылым шымлыше, нунын нерген шуко книган авторжо Лидия Несторовна Суринан каҥашыже:
– Эше Авиценна ойлен, кочкышыш теҥызысе шинчалым кучылтман. Тушто 64 микроэлемент уло, 58-же мемнан дене икгай (йод, шӧртьнӧ, калий. кальций, кадмий да молат). Теҥыз шинчалым Францийыште, Швецийыште, Норвегийыште, Голландийыште, Германийыште, Болгарийыште кучылтыт. Кушто тудым налаш? Кеч-могай аптекыш пурыза да ванныйлык шинчалым налза: эн сурракшым, эн шулдыракшым, но тушто календула, лаванде гай нарынче ма, ужар тӱсан ешартыш лийшаш огыл. Сур тӱсан тыглай шинчал эн пайдале, тушто кремний шуко. Тыгай шинчал дене шӱрым, пучымышым шолтыза, консервантымат ыштен кертыда. А йодан шинчалым налаш нимолан. Молан манаш гын тыгай шинчал пачкым почыда, шинчалым тачак кучылтман, эрлалан тушто йод огеш лий.
Ӱмырым илен эртарышын каҥашыже:
«Илышыште амал деч посна нимат ок лий: тендан илышыш толшо кажне еҥ але чытышдам тергаш, але пӧлек шотеш, але тендам мут кучыкташ толеш».
Йӱла
23 февраль-11 апрель – православный-влакын Кугече деч ончыч кугу пӱтым кучымо пагыт кая. 48 кече тудо шуйна. Шылым, шыл кочкышым, шӧрым, ӱмбалым, торыкым, сырым, ушкал ӱйым, муным кочкаш, аракам йӱаш ок темлалт. Пӱтӧ годым колым кок гана гына кочкаш лиеш: Шертне рушарнян (5 апрель) да Благовещенийлан (7 апрель).
Мом кочкаш лиеш: пакчасаскам, емыжым, фруктым, вӱдыштӧ шолтымо пучымышым, коштымо фруктым, вареньым, кочо шоколадым, нӧшмӱйым.
Чоткыдо пӱтым мӱшкыран але азам пукшышо ӱдырамашлан, неле пашам ыштышылан, илалше, спортсмен да хронический чер дене орланыше еҥ-шамычлан кучыман огыл.
Но пӱтым кочкыш шотышто веле огыл кучыман, шкем койышымат эскерыман: весым обижатлаш, тамакым шупшаш, пайрем мероприятийлаш кошташ ок темлалт.
18 февраль гыч 19 март марте мусульман-шамычат пӱтым кучат. Тиде пагытше Рамадан тылзе маналтеш. Кечылан кок гана веле кочкаш лиеш: кече лекме деч ончыч да кече шичме деч вара. Тудым тыгак мӱшкыран але азам пукшышо ӱдырамаш, корнышто улшо да хронический черан еҥ-влак огыт эскере гынат, лиеш. Айдеме пӱтым физически кучен огеш керт гын, тудо кажне кечылан фидийым – милостыньым – тӱлышаш.
Кок религийыштыжат еҥ-влак ты пагытыште шуко жапым кумалаш, илыш нерген шонкалаш, шкалан кушкаш, еҥ-шамычлан полшаш ойырышаш улыт.
Снимкыште: кодшо кечылаште регион вуйлатыше Юрий Зайцев Килемар районышто лиймыж годым Святой пророк Ильян храмжылан святой Андрей Невскийын юмоҥажым тудын настоятельже протоиерей Андрей Романовлан пӧлеклен.
Денис Речкинын фотожо
