Шкетын пелештыме кумалтыш мут
Эрдене кынелмеке:
«Поро Ош Кугу Юмо, кугу тау Тылат, сай-тыныс кумыл дене малтен кынелтыметлан. Ончыкыжымат мылам полшен шого, ешемлан, родо- шочшемлан яндар уш-акыл дене, поро шоныш дене, поро кумыл дене илаш йӧным ыштен шого.
Ош Кугу Юмо, мыйым, ача-авамым, коча-ковамым, пелашемым, икшыве-шамычым (лӱмышт дене каласыман), пошкудемым, марий калыкемым йоҥылыш деч утаре, шем шӱлыш деч сакле, осал вий деч арале, илыш корнышто корнан ыште, пашаште эре кумыл дене тыршаш ылыжтаре, порым гына шонен, порын тӱҥалме поро сомылым куштылгын ворандараш йӧным ыште.
Ош Кугу Юмо, йӱлатым тӱрыс шукташ тыршем. Ойлымо оем порышко колто. Аралыме йӱлатым, пуымо мутемым шукташ полшо».
«Марий сугынь» книга (2005 ий) гыч налме.
Йӱла
Акрет годсек марий-шамыч шке сурт-оралтыштышт куэ кумыжым кучылтыныт. Йоча модышым, тӱрлӧ арверым ыштеныт, эсогыл пӧртым чоҥымаште пайдаланеныт. Туйыс нергенже ойлыманат огыл, тӱрлӧ кугытан атышӧрым ыштеныт. Кумыж атым термос семын кучылтыныт манаш лиеш. Кумыжшо бактерий деч арала. Тыгай атылаште нӧрымӧ деч шинчалым араленыт. Моло йӧрварат туйысышто кужу жап локтылалтын огыл. Шинчалтыме пакчасаскат сай тамым налеш манын ойленыт. Ӱй, шӧр, торык огыт шопо. Туйысыш мӱйымат, тӱрлӧ йӱышымат темкаленыт. Йӱштӧ годым шокшо йӱышыжӧ кужу жап ок йӱкшӧ, а шокшышто вашке ок ыре.
Кидмастар-шамыч туйысым тыге ышташ тунемыныт –пундашыж гыч нимот ок його. Пурамат тыгай атыштак кученыт.
Кугурак туйысышто тӱрлӧ шӱрашым, ложашым, эсогыл пакчасаскам араленыт. Чодыра емыжлан, поҥгылан эшеат кугурак туйыс але комдо дене коштыныт. Шот дене ыштыме кумыж ате кужу жап чыта.
Снимкыште: кызытат марий кумалтыш йӱлам шуктымо годымат туйыс атым кучылтыт.
Светлана Носован фотожо.
Калыкмут
Еҥ шинчавӱд арам ок його.
Шинчымашет уке гын, пашаштат ӱшан уке.
Ужшо-колшо йолым пидеш, шинчыдыме коҥгамбалне кия.
Орава нигунамат шеҥгек ок пӧрд.
Чын эре кече гаяк: эркын лектеш.
Чоя мут вашке шула.
Чер кумылым ок ончо.
Кечым чараклен от шогалте.
А.Е.Китиковын «Калыкмут» книгаж гыч налме, 1981 ий.
Черке йӱла почеш:
28 ноябрь – 6 январь – Рошто вашеш кучымо пӱтӧ пагыт.
4 декабрь – Юмым Шочыктышо Эн Святой Ӱдырым храмыш пуртымо кече.
6 декабрь – Cвятой кугу князь Александр Невскийын кечыже.
7 декабрь – Чот орланыше Екатеринан кечыже.
10 декабрь – Юмын Аван «Знамение» юмоҥажын кечыже.
Калык пале
Декабрь ден январьыште теле толын огыл гын, 10 февраль марте тудо огешат тол.
Декабрьыште мардеж йӱдвел гыч пуаш тӱҥалеш гын, чатлама йӱштӧ толеш.
Телылан шемгорак кодын гын, теле леве лиеш.
Ӧрш декабрьыште чоҥештен толеш – теле йӱштӧ лиеш.
1 декабрьыште игече сай – шошо эр лиеш.
Мераҥын ужгаже ошо огыл, а тамган-тамган гын, теле леве лиеш.
Тылзе йыр кок йошкаргырак оҥго коеш гын, вашке чот йӱкшемда.
Лум толмо деч ончыч шӱдыр-влак иземмыла койыт.
Умырым илен эртарышын каҥашыже:
Простан иле да молылан тыгак илаш йӧным ыште.
Йӧратымаш посна еҥын илышыжым кӱчыкемда гынат, айдеме тукымын илышыжым шуяш полша.
Светлана Носова ямдылен.
