ШИНЧЫМАШ КУГОРНЫШТО

Калыкын ойыртемжым вургемжат ончыкта

Марий Элыште Марий калык вургемын кечыжым палемдаш темленыт.

Тидын нерген 22-23 октябрьыште Йошкар-Олаште эртыше «Марий Эл Республикыште этнологий шымлымаш: эртыше жап да у йӧн-влак» шанче- практик конференций годым увертарышт.

Шанче форумым калык-влакын тӱвыраштым, илыш-йӱлаштым, ыштыш-кучышыштым шымлыше-влак веле огыл, кунар марий вургемым ыштыше мастар-влакат вученыт. «Тау тыланда, тыгай йодышым тарватымыланда, мыланна тиде моткоч кӱлын», – каласыш форум иктешлалтме годым Курыкмарий рӱдӧ клуб системын методистше, кидмастар Тамара Петрова. Юл эҥерын пурла серыштыже калык вургемым ыштыме, ты пашам ылыжтен колтымо йодыш пӱсын шога. Тыгай кидмастаржат иктын-коктын веле улыт. Тошто тӱран вургемжымат муаш неле, палемдат шкешт. Санденак тудо вел гыч мероприятийыш икмынярын кумылын ушненыт. Эсогыл Санкт-Петербург гыч Курыкмарий велне шочын-кушшо кидмастар Юрий Брутов толын. Тудо ятыр ий тошто пайрем вургемым шымла, тошерлаште кычал муын уэмда.  

Форум «Финн-угор транзит» сымыктыш да калык усталык тӱнямбал фестиваль кышкарыште эртен да лӱмлӧ этнограф Тамара Лаврентьевна Молотован шочмыжлан 70 ий теммылан пӧлеклалтын. Тӱҥ шонымашыже  – кундемыштына этнологий шымлымаш дене кылдалтше пӱсӧ йодыш-влакым каҥашаш, эртыше жапыште шуктымо пашам иктешлаш да ончыкылан тӱҥ корно-влакым палемдаш.

 Конференцийым Марий Элын Тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министерствыжын полшымыж дене Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше В.М.Васильев лӱмеш марий институт, Т.Евсеев лӱмеш калыкле тоштер, республикысе Калык усталык пӧрт да РФ-ысе Финн-угровед-влак комитетын Марий пӧлкаже эртареныт.

Участник-влакым институтын икымше пачашысе фойештыже «пӧлек» вучен. Тушто Марий Эл Республикын калык кидмастарже Лидия Веткина шке паша ончерже дене куандарен. Тудын нерген лишкырак вес номерыште палдарена.

Пленар заседаний республикын Тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министерствыжын конференц-залыштыже эртен. Тудым тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министрын алмаштышыже Николай Любимов вӱден. Участник-шамычлан шуко саламлымаш йоҥгалтын, видеойӧн дене Н.Н.Миклухо-Маклай лӱмеш Россий Науко академийын Этнологий да антропологий институтшын директоржо Алексей Загребин ушнен.

Икымше лийын

Тамара Лаврентьевна Молотова 40 ий утла МарНИИЯЛИ-ште ыштен. Калыкнан  этнографийжым шымлыше да кандидат диссертацийым аралыше икымше ӱдырамаш-шанчызе семын тудын нерген коллегыже-влак ойлат. Марий калык вургем, куымо паша, йоча-влак, йӱла кочкыш нерген шымлымашыже-влак Юл-Чолман кундемысе шанчызе-шамычлан кугу полыш семын аклалтеш.  

Пленар заседанийыште Тамара Лаврентьевнан илыш корныжо да пашаже дене историй науко кандидат Сергей Свечников палдарен. Оласе кумдыкым калык этографийлан эҥертен пойдарыме сӱретым Самара гыч профессор Екатерина Ягафова почын пуэн. Уфа гыч историй шанче доктор Ранус Садиков, Тамара Молотовам шарналтен, Пошкырт ден Свердловск кундемлаште марий-влакын этнографийыштым шымлыме паша нерген каласкален.

«Тамара Молотова марий шанче тӱням кажне гана тӱнямбал кӱкшытыштӧ ончыктен, «Финно-угроведение» журналын ответственный секретарьже семынат коллегыже-влак коклаште пагалымашым сулен. Тудо шке илышыжым шымлымаш пашалан пӧлеклен. Моткоч тӱрло шӧрынан айдеме лийын», – палемдыш конференцийым почмаште Марий Эл Кугыжаныш Погынын председательже Михаил Васютин.

Форумышто самырык-влакын ятыр докладышт йоҥгалтмым тудо куанен палемден. «Тугеже шанче йӱла тукым гыч тукымыш куснен толеш. Тек тачсе конференций шанчыеҥ-влак коклаште ваш келшен да пырля пашам ыштыме кӱварыш савырна», – ешарен  тудо.

Кидмастар-шамычлан лач нуно полшат 

Конференций Москва, Санкт-Петербург, Уфа, Озаҥ, Набережные Челны, Чебоксар, Самара, Саранск, Ташкент олала, Удмуртий, Урал, Угарман, Пошкырт кундемла гыч шанчызе-влакым ушен. Тиде финн-угор калык-влакын тӱвыра поянлыкышт нерген республик деч ӧрдыжтат пален налаш шонышо-влакын улмышт нерген ойла огыл мо. Шанчызе-влак калык йӱлам шымлат да возен кодат гын, кидмастар-шамыч, нунылан эҥертен, шке пашаштым ворандарат, шочшыштым тидлан туныктат… Сандене тарватыме йодышын кӱлешлыкшым палемдыманак.

Форум шке пашажым институтышто кум секцийыште шуен. Икымшыште Юл-Чолман кундемысе калык-влакын илыш-йӱлашт да тӱвырашт дене кылдалтше доклад-влак йоҥгалтыныт: вургемышт, кочкыш-йӱышышт, йӱлашт нерген лийыныт. Угарман кундемысе «Град Китеж» тоштер  заповедникын пашаеҥже Екатерина Соркинан шке велысе курыкмарий-влакын йӱла вургемыштым шымлаш кумылаҥмыже куандарыш. Чуваш, татар-влакын калык вургемышт нерген икмыняр доклад йоҥгалтын.

Кокымшо секцийыште шанчызе-шамыч тӱрлӧ кундемысе калык йӱла: кумалме, икшывым ончен куштымо, кӱтучо-влакын, марий ӱдырамашын, модмо да моло – шымлымаш дене палдареныт. Южо йӱлажым таҥастарен иктешлымашат йоҥген. 

Кумшо секцийысе икымше доклад Тамара Молотован этнологий шымлымаш пашаже-влакым шергалмылан пӧлеклалтын.

Конференцийым иктешлыме годым МарНИИЯЛИ-н пашаеҥже, компьютер  лингвист Андрей Чемышев марий этно-тӱвыра дене палдарыше, тудым ончыкыжымат пойдарен толаш йӧным пуышо цифран у платформым пашаш колтымо проект дене палдарен.

Участник-влак Тамара Молотовам шарныме лӱмеш тыгай конференцийым кажне ийын эртараш темленыт. Суапшым шарнен, тудын шочмо кечынже , 16 майыште, республикыште Марий калык вургем кечыым  эртараш шонат.

Светлана Носова.

Михаил Скобелевын фотожо.

Добавить комментарий