Йошкар-Оласе тӱвыра да каныме рӱдӧ парк эре гаяк оласе калыкын ик йӧратыме верже лийын.
Совет жапыште тудо ик эн сайлан шотлалтын. Таче, ойлыманат огыл, регион кӱкшытыштӧ аралыме тӱвыра поянлык объект чыла шотыштат койын сылнештеш. Мотор садер, тӱрлӧ семын каналташ йӧным пуышо аттракцион, шкем шуараш спорт, йоча площадке-влак, шарныктыш мемориал, арт-объект-влак улыт. Парк мучко ынде кастенат мотор тротуар дене кошташ лӱдыкшӧ огыл, чыла пычкемыш луклаш корно уло да нуным электротул дене волгалтарыме. Олымбалат ситыше. Тыште эсогыл ур-влак илат, мотор почыштым рӱзалтен, еҥ-шамыч декат волат. Парк пашаеҥ-влаклан тауштымак шуэш, чылажат куандара.
Ынде вич ий наре парк директорын сомылжым самырык да чолга пӧръеҥ Иван Конышев шукта. Таче тудо – «Марий Эл» газетын унаже.
– Кузе, Те, энергетик, парк директор лийында?
– Мый 2016 ийыште тӱҥ энергетик семын паркыш пашаш толынам. Пел ий гыч тӱҥ инженерлан кусареныт. 2020 ий мучаште парк директорын пашажым жаплан шуктышылан шогалтеныт, а вес ий шошымжо директорын пашажым шукташ ӱшаненыт.
– Шкеже технический специальностян улыда да, санденак пытартыш жапыште паркыште технике шотышто шуко у вашталтыш пурталтеш, очыни?
– Мый шкежат, парк пашаеҥ-шамычат шинчымашыштым нӧлтышт манын тыршем. Тӱрлӧ курсыш монь тунемаш каяш йӧным ыштем. Кокымшо образованийым магистратурышто финанс шотышто налынам. А дипломым лачшымак паркын финанс да материально-технический базыштым саемдыме шотышто возенам. Тыштак пашам ыштымем тидлан сай негыз лийын. Тунем пытарыме жаплан директорын должностьшым темлышт. Санденак, вуйлатыше лиймеке, могай сай шинчымашым погымем пашаштем кучылташак тыршем. Кузе парк вияҥ кертме шотышто шуко шоненам. Мутлан, аттракционлаш логалаш карт системым пуртымо, тудын базыжымак вашталтыме, чыла гаяк площадке-влакын сыныштым, паша радамыштым вашталтыме. Тидын деч вара шуко мо вашталтын. А кызыт ме жап дене тӧр каяш тыршена. Кадр составымат пойдарыме.
– Те шукерте огыл Россий кӱкшытыштат палемдалтында вет?
– Тӱнямбал кӱкшытан «Хрустальное колесо» конкурсышто шкенам тергенна. Тиде развлечений индустрий сферыште ик эн тӱҥ событийлан шотлалтеш. Конкурслан паркыште эртарыме патриот шӱлышан мероприятийнам темленна да тӱҥ призым сеҥен налынна. А тений вес престижный всероссийский конкурсыш, «Про Парк» маналтеш, ушнаш шонена. «300 тӱжем еҥ марте илыман эн сай оласе парк» номинаций мыланна келшен толеш. Парк – рӱдоланан чурийже. Йошкар-Олана таче койын сылнештеш. Паркын сынже оланан сынжыланат келшен толшаш, почеш кодшаш огынал. Марий рӱдолаш толшо турист ден уна-шамычланат тыште йӧнан лийшаш. Тений гына ме 700 наре тӱрлӧ мероприятийым эртаренна, паркыште веле огыл, тыгак интернат-пӧртлаште, йочасадлаште, реабилитаций рӱдерлаште…
– Пытартыш жапыште паркыштыда могай у объект-влак ышталтыныт?
– Пытартыш ныл ийыште гына ме 15 у аттракционым налынна. «Кандыра парк» спортивно-развлекательный комплексым поснак ончыктыман, молан манаш гын олаштына тыгай але марте лийын огыл. Паркым тӱзатыме пашаште Тӱвыра инициативе президент фондын грантшым сеҥен налынна. Тыгак федерал проект ден конкурслаште шкенам тергена. «Оласе йырвелым тӱзатымаш» проектлан эҥертена. Тудын полшымыж денак ончыч паркын кечывалвел-касвел ужашыштыже икмыняр спорт площадкым, сай корным ыштенна, тул дене волгалтаренна. Тений угыч ты программыштак сеҥымылан кӧра паркын кечывалвел-эрвел ужашыжым тӱзатенна. Мутат уке, олаште илыше-влакын мыланна йӱкыштым пуымылан тауштыман. А шке окса дене ме тений музыкальный клумбым тӱзатенна, Президент фондын грантшым налаш изиш йӱк ситен огыл. Ленин памятник воктене асфальтым пыштенна. Кызыт тушто катокым ышташ ямдылалтына.
– Шарнымаш мемориал воктене кож-влакым кораҥдыме шотышто олаште илыше-влакын ӧпке шомакыштым колаш логалын?
– Нуным кораҥдыме шотышто ме ончыч оласе администрацийын экологий пӧлкажын специалистше-влак дене каҥашенна. Нине кож-шамыч 60 утла ияш улыт, а оласе условийыште калыклан лӱдыкшым ыштат, сандене кораҥдыде нигузе кертын огынал. Кызыт олмешышт у мотор кож-влакым шынденна.
– Паркда ончыкыжымат тугеже оласе кумдыкышто изи чодыра семын кодеш?
– Тений гына 300 наре вондер ден пушеҥге озымым шынденна. Садерым уэмденак толына. Тидын шотышто лӱмын кок специалист пашам ышта. Парк лоҥгаште еҥ-шамычлан каналташ эшеат сайрак лийшаш. Тидлан кӧрак ме паркыш ур-влакым конден колтенна. А тылеч ончыч нуно тыште иланышт манын, шымлымашым эртаренна, специалист-влак дене каҥашенна, чылажат йӧнештаренна. Тачысе кечылан 12 ур уло. Нуно огыт шагалем. Тиде мемнам веле огыл, паркыш канаш толшо-шамычымат моткоч куандара. Кочкышышт эре лийже манын тыршена. Каныше-шамычат нуным пукшен кертышт манын, лӱмын автомат-влакым вераҥденна.
– Паркыште улшо «обозрений орава» аттракцион кызыт идалык мучко пашам ышта вет?
– Кызыт ынде тыге. Эсогыл кажне пайремлан тӱрлӧ свето-музыкальный программым ямдылена. Тыгайже Российыште мемнан паркыште веле. Краснодарыште уло, подсветкыже тыгай поян огыл. Аттракционым тул дене волгалтарыше специалистна-влак эре тунемыт, шинчымаштым нӧлтат. Тидыже аттракционлаште нимогай лӱдыкшӧ ынже лий манын ышталтеш.
– Теле пагытлан ямдылалт шуктенда?
– Телымсе аттракцион-влакым кеҥжымак ямдылаш тӱҥалына, а кеҥежлан – телымак. Мутлан, «обозрений орава» йымалне эше кум атрационым келыштарынена. 5 усталык коллектив – куштышо, мурышо, пайремым эртарыше, спортивный, йочалан – пашам ышта. Нуно паркын чыла мероприятийышкыже ушнат. Тений репетиций залым олмыктенна.
– Тыгай ура чонан еҥын ончыкыланат шонымашыже шуко, очыни?
– Тений эше ик аттракцион толын шушаш: йоча-влак, машинаш шинчын, дрифтоватлен кертыт. У туалетым тений ыштыме гынат, тоштыжым олмыкташ кӱлеш. Мо ыштышашым ме уло коллектив дене пырля шонена да илышыш шыҥдарена. Олаште илыше-шамычынат темлымашыштым шотыш налаш тыршена. Кече мучко паркысе садер лоҥгаштына эре яндар, весела да шуко еҥ лийже манын тыршена.
Светлана Носова мутланен
Снимкыште: Иван Конышев.
Фотом Иван Конышевын еш альбомжо гыч налме.
Справке:
Йошкар-Оласе рӱдӧ каныме парк олмышто ожно Марий кундемысе чодыра лесничестве-влаклан озымым ончен куштышто ведомство лийын. Тудак тушто питомникым почын. Воктеныже ярмиҥгам эртыме вер лийын.
Йӱдвел ужаш кумдыкыштыжо шӱгарла вераҥын. Тудым 1926 ийыште петыреныт. А кодшо шӱгарлаште мумо кап лулегым Марково шӱгарлаш тоеныт. Варажым ярмиҥга кумдыкышто да шӱгарла олмышто дендрологий питомникым почыныт. 1932 ийыште Озаҥ гыч куснышо М.Горький лӱмеш Юл кундем лесотехнический институт почылтмеке, питомникым тудын пеленысе дендорологий садлан пуэныт. А питомник олмышкыжо Татарстанысе Раиф дендрариум гыч 100 наре тӱрлӧ кушкылым конден шынденыт.
1941 ий 22 июньышто тысе 6,5 гектар кумдыкышто Йошкар-Олан тӱвыра да каныме рӱдӧ паркше почылтшаш улмаш…
1948 ий 29 октябрьыште оласе советын темлымыж да Марий АССР министр-влак советын пунчалже почеш, тудо ВЛКСМ-н XXX идалыкше лӱмеш тӱвыра да каныме паркыш савырнен. Таче парк 13 гектар кумдыкым айла.
