Печать паша нерген мутым тарватыме годым ме утларакше журналист-влак нерген ойлена. Но журналистын возымо статьяже газетыш шке пурен ок шич, шке савыкталт ок лек, тудым типографийыште печатлат.
Марий кундемыште икымше типографий кушто шочын? Вашештена: Козьмодемьянскыште. Тудо 1897 ийыште почылтын. Негызым кугыжан армийын отставкысе офицерже Григорий Зубков ыштен, пырля йолташыжым, Николай Ходоровскийым ушен. Нуно кӱлешлык оборудованийым, шрифтым налыныт, типографийлан оралтым келыштареныт.
Григорий Петрович эшежым Козьмодемьянск оласе управым вуйлатен, ӱдырамаш прогимназийын попечительже лийын.
1917 ийыште типографийым национализироватлыме, Григорий Зубков тушто ик жап вуйлатышылан ыштен.
Печать пашам палыше мастар-влак Козьмодемьянскыште лийын огытыл, нуным Озаҥ гыч тарлен конденыт, нунын пелен тунемше семын самырык ийготан пашазе-влакым шогалтеныт. Тыге пеле лудын-возен моштышо рвезе-влак типографий пашалан тунемаш пижыныт.
Но тунеммышт шке шотшо дене «оҥай» лийын. Тӱҥжӧ – мастерын чыла мутшым колыштшаш улыт улмаш: тышке-тушко куржтал толаш, тидым-тудым кондаш кӱштымым шуктеныт. Утларакше… кевытыш махоркылан, аракалан, киндылан куржталыныт. Кӱварым, окна яндам ӱштеденыт, лампыш керосиным темкаленыт, клейым шолтеныт. А печатлыме пашалан туныкташ иктаж-мыняр арня эртымек гына тӱҥалыныт.
Пашам ыштеныт шым шагат эр гыч шым шагат кас марте. Кечываллан кок шагаташ каныш ойыралтын. Тӱленытше кечылан вич ырым. Таҥастараш: кремга кинде тунам кок ырым шоген, ош кинде – ныл, булко – вич ырым. Тыге латкок шагаташ паша кечылан тунемше-влак улыжат ик булкылан ситыше оксам гына ыштен налыныт. Тылеч посна мастер-влак тунемшышт дене шкеныштым пеш торжан кученыт.
Тудо жапыште Козьмодемьянскысе типографий газет-влакым печатлен огыл, вет кундемыште нимогай газетат лектын огыл. Тӱрлӧ казна кагазым, бланкым, афишым, конвертым печатленыт. Империалистический сар жапыште фронтышто мо ышталт шогымо нерген изи бюллетеньым луктеденыт да калыклан ужалкаленыт.
Печатлыше машина «бостонка» але «американка» маналтын. Машинам США-ште луктыныт, сандене пашазе-влак шке коклаштышт тыге маныныт. Тудо жапыште кумдан кучылталтын улмаш. «Бостонка» манмет машина гынат, кид полшымо дене ыштен. Тудо ишыктышым (рушлаже «тиски») ушештарен: кылжым шке дечет шӱкалат – ишыктыше тарелке-влак торлат, шке декет шупшылат – ушнат. Текстан «тарелке»-влак коклашке кагаз лаштыкым иктын-иктын оптыман, луктедыман лийын. Книгамат тыгак печатленыт.
Революций деч вара типографий пашазе-влак кидыш куснен. Ынде тыште газетым, книгам, учебникым, тӱрлӧ брошюрым печатленыт. Паша йӧнат вашталтын. У оборудований толын. Печатлыме машинан ораважымат кид дене пӱтыраш кӱлын огыл.
Козьмодемьянскысе типографий 1990 ий марте пашам ыштен.
Кызытсе саманыште печать паша чот вашталтын, уэмын. Компьютер йӧн тудым моткоч куштылемден. Типографийланат ынде кугу оралте ок кӱл. Туге гынат тиде паша кузе тӱҥалмым, икымше тӱҥалше-влакын суапыштым ме эреак ушыштына кучена.
Снимкыште: Ожнысо типографийыште.
Фотом соцкыл гыч налме.
