Марий Элыште 1-7 сентябрь Йоча-влакым таза илыш-йӱла дене палдарыме арня семын эрта.
Тазалыкым изинек аралыман да пеҥгыдемдыман. Йоча-влаклан таза илыш-йӱла – чыла шотыштат сайын вияҥме ик эн тӱҥ фактор.
Таза илыш-йӱлан негызшылан шотлалтыт:
- радамлыме кече;
- свежа юж;
- чулымлык;
- пайдале да чын кочкыш;
- психике ден кумыл.
Ача ден ава икшывылан таза илыш-йӱлам шке примерышт дене ончыктышаш улыт.
Изи йоча-влак кугыеҥын, поснак ача-аван, ой-каҥашыштым тӱткын колыштыт, нунын мом ышташ йӧратымыштым куанен эскерат, а спорт дене пырля заниматлалтыт, пайдале да чын кочкышым иквереш ямдылен кочкыт гын, чыла тидлан изинек тунемыт. Ты шотышто, мутлан, кеҥежым велосипед, самокат, ролик дене пырля кудалыштса, футболла, волейболла, баскетболла модса. Тыгак бассейныш, походыш пырля коштса, эр еда куржталза. Телым издер, коньки, ече дене мунчалтыза. Тиде йочам воспитатлыме да вияҥдыме веле огыл, тыгак ешым пеҥгыдемдыме моткоч сай йӧн. Хоббида уло гын, тудлан йочада-влакымат кумылаҥдыза.
Кече радамым икшывын ийготшым, тазалыкшым да койышыжым шотыш налын ыштыза. Суткам чаткан радамлыза, тудо ик жапыште малаш вочмо да кынелме, кочмо, уремыште коштмо, модмо, заниматлалтме да шуко моло дене кылдалтшаш.
Нӧргӧ организмлан свежа юж моткоч пайдале, сандене кажне кечын, игечым ончыде, уремыште коштса, поснак – ужар кушкылан кумдыклаште.
Тазалыкын негызше – спорт. Физкультур йочам тазам да кугу чытышаным ышта. Физический нагрузко лум, чогашылым да йыжыҥым пеҥгыдемдаш полша.
Йочан чын кочкышыжат ешын таза илыш-йӱлаж дене чак кылдалтын. Тидлан йочам изинек туныктыман.
Икшывын рационыштыжо натуральный продукт гына лийшаш. Йоча кояжак огыл шылым, свежа пакчасаска ден емыжсаскам, колым, шӧр негызеш ямдылыме продуктым чӱчкыдын кочшаш. Балансироватлыме да пайдале кочкыш йочан тазалыкшылан пайдале, сайын кушкаш да вияҥаш полша.
Икшывым чын пукшымо эн проста йӧн – «ушан кӱмыж» але «тазалык кӱмыж». Тудо тыгай лийшаш: йочан пел рационжым крахмалан огыл пакчасаска: помидор, кияр, кешыр, ковышта, брокколи, шпинат, пурсан кушкыл да моло – айлышаш, чырык ужашыжым – крахмалан продукт (тичмаш пырчан кинде, пареҥге, кукуруз, пурса, пучымыш, рис), кодшыжым – кояжак огыл чыве, кӱрка, ушкал шыл, кол, емыж-саска, нугыдыжак огыл шӧр.
Йочан кумылжо ешын психологический шӱлышыж дене чак кылдалтын. Икшывылан мӧҥгыштӧ каньыле гын, тудо пиалан, ласка да шканже шке ӱшаныше лиеш. Сай шонымаш гормон фонжым саемда, иммунитетшым пеҥгыдемда. Йочалан ачаж ден аважын йӧратымыштым да эреак полшаш ямде улмыштым шижаш кӱлешан.
Ньога пеҥгыде, таза да ушан кушшо манын, ача-авалан тыршаш кӱлеш. Таза илыш-йӱлам кучымо шотышто темлыме чыла ой-каҥашым шуктен веле сай результатыш шуаш лиеш. Нуно ончыкыжым ача-ава-шамычланат, йоча-влакланат шуко нелылык деч утлаш полшат.
Елена ТИМОФЕЕВА,
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын ава улмым да йоча пагытым аралыме пӧлкажын консультантше.
Маргарита ИВАНОВА ямдылен.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын фотожо.
