М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драме театрыште Елена Денисова гримёр-пастижёрлан 35 ий наре тырша.
Паша да илышыже нерген вашмутланымашым тыландат лудаш темлена.
– Елена, Те МАССР-ын калык артистше Юрий Рязанцевын да театрыштак кужу жап парикмахер цехым вуйлатыше Зоя Ивановна Рязанцеван ӱдырышт улыда. Очыни, театрышкат икымше гана ача-ава дене пырля толында?
– Мый йочасадыш коштын омыл, мӧҥгыштӧ ковам ончен. Но южгунам ача-авам театрышкат пеленышт конденыт. Тыште ятыр артистын, театр пашаеҥын икшывышт дене полат мучко модын куржталыштынна, коклан артист-шамычын репетицийыштым сценыште онченна. Полат моткоч кугун, йоҥгыдын чучын, тыште ю шӱлыш шижалтын. Икымше гана У ий ёлкыш кондымыштым сайын шарнем. Кож йыр модын юарлыме деч вара «Золушка» йомакым онченна.
– Тышке пашаш толмыдам айста шарналтена.
– Марий драмтеатрыште паша корнем 1992 ийыште, калыкыште манмыла, ишке гыч тӱҥалын: идалык наре гардеробышто тыршенам, а вара – авам дене пырля гримёр-пастижёр цехыште.
Такшым йоча жапыште иктаҥаш-шамыч дене уремыште модын куржталме годым ик йолташ ӱдырем дене воспитатель лияш шоненна. Но кушмына семын шонымашна вашталтын, 11-ше классым пытарымеке, Йошкар-Оласе строительный техникумышто бухгалтерлан заочно тунемынам.
– Тиде цехыште паша мо дене келшен?
– Гримёр-пастижёрын, тышкак парикмахерымат пуртыман, пашаже моткоч оҥай, усталыкым йодеш. Тудо художник-постановщикын эскизше почеш тырша: тыгодым артистын чурийвылышыжым, костюмын стильжым, персонажшым шотыш налеш. Келшыше образым ышташ манын, гримёр артистын чурийвылышыжым тӱрлӧ чия, грим, лӱмын кучылтмо вартыш дене вашталтылеш. Мутлан, вишкыде латекс дене куптырым, шрамым пышта.
Пастижёр парикым, шиньоным, пондаш ден ӧрышым, бакенбардым, шинчапуным ыштылеш. Тиде пашалан авамым ончен тунемынам.
Ончыч клейым, пудрым, гримым, вазелиным, тыгак теньым, помадым кучылтынна, а кызыт моткоч шуко тӱрлӧ косметикым луктыт – пайдаланен веле мошто.
Прическымат тӱрлым шонен лукташ логалеш. Южгунам спектакль жапыште артистын образшым икмыняр гана вашталтыман, кӱчык жапыште причёскым ыштен, гримым пыштен шуктыман. Тыгай годым «ныл кид дене» тыршаш логалеш.
– Могай спектакльлан поснак чот тыршаш кӱлын?
– Чылаланат тыршыман, кеч «Палантай» спектакль-концертым нал, кеч весым. Кажныжлан тӱҥалтыш гыч мучаш марте тургыжланет. Сцене чарша почылтмо деч кок-кум шагат ончычак пашанам тӱҥалына. Вет образ почеш кӧн ӱпшӧ уке гын, тудым ӱпаным ыштыман, а южгунам мӧҥгешла, мутлан, чаравуяныш савырыман.
– Гримым пыштыме дене илалше артистым самырыкештараш але, мӧҥгешла, самырык артистым шоҥгемдаш куштылгырак?
– Шоҥгемдаш куштылгырак, шонет, вет илалше еҥым садак тунар чот самырыкыш савыраш огеш лий. Но тыштыжат-туштыжат айдемын шинчаже палдара: самырык еҥын тудо утларак йылгыжеш, йӱла…
Могайрак гримым пышташ, причёскым ышташ кӱлмӧ нерген тӱрлӧ книгам лудына, илышыште еҥ-влакым эскерена.
– Тений кеҥежым артист-влак ятыр спектакльым пӱртӱсыштӧ модын ончыктеныт. Тыгай годымат гримым, причёскым келыштараш логалын вет?
– Туге, артист-влак театр сценыште модыт гын, гримым чотрак, чеверракым ыштыман, вет сцене гоч геройын чурийже раш койшаш. Адакшым тул волгыдо ӱмыл кушечынла вочмым шотыш налман.
– Республикыштына тӱрлӧ кинофильмым войзымо годымат тыланда тыршаш логалын…
– «Марикино» студийын, тудын режиссёржо Россий искусствын сулло деятельже Олег Иркабаев лийын, «Ял ӱмбалне мужыр йӱксӧ», «Шудо шешке», тыгак Денис Шаблийын «Не Иван, или Как приручить богатыря» фильм-влакым сниматлымаште пашам ыштенам. Ӱмаште МЭТР телеканалын войзымо «Парым» киносъёмкышто грмёрын сомылжым мыланем ӱшанен пуэныт, уло кумылын шуктенам.
А икымше гана кином сниматлымым эртыше курымын 80-ше ийла тӱҥалтыштыже ужынам. Мосфильмын Козьмодемьянскыште войзымо «Кто сильнее его?» фильмыштыже ачамат модын, мыйымат массовкыш пуртеныт ыле.
– Ойлышда, театрыште парикым, ӧрышым, пондашым шкеак ыштеда. А ӱпшым кушечын муыда?
– Парикым ончыч авам ыштылын. Тудын тыршымыжым ончаш мылам чот келшен. Кызытат кӱлеш годым ӧрыш ден пондашым шке ыштылына. Нуным натуральный ӱп гыч ямдылена. Ӱпшым ончыч кумылан-влак деч театр оксала поген. Тунамсыже эше аралалтеш, кӱлеш годым кучылтына.
– Театр деч ӧрдыжтӧ парикмахер пашам шукташ йодыт?
– Пелашем дене кок ӱдыр ден ик эргым ончен куштена. Ӱдыр-влаклан изиракышт годым эреак тӱрлӧ причёскым ыштылынам. Палымем, йолташем-влакат иктаж пайремыш але мероприятийыш каяш тарванымышт годым прическым ышташ йодыт, уло кумылын келшем. Паша чытышым йодеш гынат, пеш оҥай, вет тӱрлым шонен лукташ, келыштараш тыршена.
Кужу ӱпым пунымем годым самырык жапем вигак шарналтем, вет тунам мыйынат ӱпем кужу лийын.
– Яра жапдам кузе эртареда?
– Изинекак пидаш йӧратем. Шканемат, йочам-влакланат джемперым, моло чиемым шуко пидынам. Артист-влак дене пырля районыш лекме але вес кундемыш гастроль дене кайыме годым име ден шӱртым эреак пеленна налам.
Ырес да гладь йӧн дене тӱрлаш келша, йоча годым Самырык-влакын усталык полатыштышт ты пашалан тунеммем арам лийын огыл, тувырланат тӱрленам, картинемат шуко уло.
Ола воктенысе сад-пакчаште лияш моткоч келша. 79 ияш авам дене пырля чыла сомылым ворандарена: шошым тӱрлӧ нӧшмым ӱдена, пакчасаскам шындена, а теве кызыт, шыжым, лектышым ончен куанена. Тений сад-пакчаште пушеҥге-влакат саскашт куандареныт, пакчасаскат умен шочын.
Чодыраште саскам да поҥгым погаш, пелашем дене пырля колым кучаш коштына.
– Авадам, Зоя Ивановнам, театрыште чӱчкыдынак ужам. Репертуарым эскера, коеш?
– Ик премьерымат огеш кодо, театрыште лийше вашталтыш нерген йодынак шога. Авам – илышыштем эн тӱҥ да кугу эҥертыш.
– Артист ешыште кушмым пиаллан шотледа?
– Ача-авам чӱчкыдынак гастрольыш коштыныт, кеҥежым кум тылзе дене мӧҥгыштӧ лийын огытыл. Лишылрак районыш але ялыш лекмышт годым мыйымат южгунам пеленышт налыныт, корнышто ачамын рольым тунеммыжым сайын шарнем. Кас еда мӧҥгыштӧ почеламутым возен шинча ыле.
Ача-авамлан ӱмырем мучко тауштен илаш тӱҥалам, вет нуно мыйым изинекак театрлан шӱмаҥденыт. Сценыште ачамын модмыжым куанен, кугешнен онченам. Тудын дене пырля тыршыше артист-влакын мастарлыкыштлан кызыт вуем савем.
– Мо тыланда театр?
– Тынар ий жапыште театр чонлан лишыл да шерге верыш савырнен. Лач тыште мый чон йодмо сомылым шуктем, тыштак поро да умылен моштышо йолташем-влак улыт. Театр – илыш ритм, ындыжым туддеч посна иленжат ом мошто докан.
Алевтина БАЙКОВА мутланен
Фотом еш альбом гыч налме




