Марий кечышот:
14 сентябрь – Кайыквусо илян. Вӱд йӱкшымӧ кече. Семон кече.
Марий кумалтышын чинче тушыжо
Арня кумалтыш
«Юмо-Пӱрышӧ! Мланде ӱмбалне Юмын пӱрымӧ дене калыкым кучен ашныме онын ешыжге, суртшыге, сар калыкшыге туешкыме гыч, уто-сите гыч, вес кугыжа дене индырыме гыч переген ончен ашне, илаш полшо. Юмо пӱрымӧ вияш илыш дене калыкым кучен илаш айдеме онлан, Юмо-Пӱрышӧ, полшо, переге, тушманлан индыраш, сеҥаш вийым ит пу. Колен кайыше-шамычын пӱрымаш Вуйӱмбал юмышт мыланна тоштыеҥ верчын Юмо-Пӱрышым сӧрвалаш йӧным ыштышт. Ме тышечын йодына, сӧрвален шогена, Вуйӱмбал юмо нунылан тушечын, Юмо-Пӱрышӧ деке лишемын, сай илышым сӧрвалыже.
Юмо-Пӱрышӧ, кумалме годым кумалын улына, ала пӱрышӧ семын вияш дене кумалын моштышна, ала ышна мошто: ала ончыл пелештышашым шеҥгелан каласышна, ала шеҥгел пелештышашым ончыч каласышна.
Юмо-Пӱрышӧ, кумалтышнам ӱлан ит кодо, пӱрымаш вияш ойжым саеш виктаре, ашеш нал, пӱрыдымӧ ойжым турко, шулто, сулыкеш, титакеш, орлыкыш ит кодо, кумалме ӱмбачын мыланна вий-куатым, кӱшыл уш-акылым, весела кумылым пӱрӧ, таза, чолга, лыжга илышым ситаре, ончыл тичмашыжым шке ончен кае, кыдал тичмашыжым мыланна тӱҥалаш пӱрен пу, кумшо тичмашыж дене поро таҥ ден ваш-ваш кочкын-йӱын илаш перкем пӱрен пу».
В.Ф.Смирновын «Айдеме верч» книгаж гыч налме, 2023 ий.
Черке йӱла почеш
14 сентябрь – Черке У ий тӱҥалтыш.
15 сентябрь – Преподобный Антоний ден Феодосий Печерскийын кечышт.
17 сентябрь – Белгородысо святитель Иоасафын кечыже. Юмын Аван «Йӱлен пытыдыме вондер» («Неопалимая Купина») юмоҥажын кечыже.
19 сентябрь – Марий кундемысе новомученик-влакым шарныме кече.
Ежовысо монастырьын пайремже.
У ий – шыжым
14 сентябрьыште (Юлиан календарь почеш 1 сентябрьыште) черке илышыште у идалык тӱҥалеш. Тудым эше вес семынже «индикт» маныт. Римысе империйыште тыге налогым тӱлымӧ пагытым палемденыт улмаш. Ончыч индиктын раш датыже лийын огыл. 462 ийыште тудым 1 сентябрьлан палемденыт гын, 537 ийыште обязательный семын пеҥгыдемденыт. Черкын кугыжаныш системыж дене кылдалтмыжлан кӧра, тудо 1 сентябрьым черке идалык тӱҥалтыш семын налын. «Индикт» шомак эркын « У ийыш» савырнен.
Снимкыште: Черке У ийлан Благовещенский кафедральный соборышто эре кугу пайрем литургий эрта.
Светлана Носован фотожо.
Калыкмут
Йот элыште вӱдшымат шӧр олмеш йӱат.
Йочам ава туныкта гын, пашалан чулым лиеш, ачаже – ушлан лывырге лиеш.
Йӧным мушо йӧрым кочкеш, йӧным мудымо шкат йомеш.
Йӧратымаш кок мучашан.
Йӧрем манын, кече от лий.
Йӱдат шинчан, маныт.
Йодшо еҥым саҥга гыч огыт пере.
Ишкым ишке денак пералтен луктыт.
Имньым курго тӧрлата, айдемым – вургем.
Илыш укшеран.
Иктыланат «пашат ушныжо» ит ман.
Изирак деч вожыл, кугурак деч лӱд.
Еш кокла паша – пычкемыш чодыра дене иктак.
А.Е.Китиковын «Калыкмут» книгаж гыч налме.
Светлана Носова ямдылен.
