Тыгай шонымаш дене тыршат Шернур районысо «Шернур-АГРО» ООО-н пашаеҥже-влак.
Ялозанлыклан шӱман еш гыч
Тиде тӱшка озанлык тыгай лӱм дене 2019 ий гыч ышта. Ончычшо «Колос» ялозанлык артель лийын, но тудо панкрут радамыш лектын. 2010 ийыште тышке Сыктывкар ола гыч Владимир ден Елена Купстасмыт толыныт, да тиде озанлык деч мо кодшыжым налыныт, герефорд ден калмыцкий урлык шыллык тӱкан шолдыра вольыкым ончаш тӱҥалыныт. Но нунышт кугу ийготан лийыныт да мӧҥгеш шочмо кундемышкышт каеныт. 2019 ийыште тышке пошкудо Татарстан Балтач районысо «Смаиль» ООО вуйлатыше Ильхам Шакиров толын да тиде озанлыкым шке ӱмбакыже налаш келшен. Тудо озанлыкын генеральный директоржо лийын, исполнительный директоржылан Галина Соловьевам палемденыт.
– Мый тиде кундемысе Шӱдымарий ялыште шочынам, – каласкала Галина Ивановна. – Марий совхоз-техникумым (кызыт аграрный колледж) тунем лектым да тунамсе «Колос» озанлыкыш бухгалтерлан тольым, вара тӱҥ специалистлан шогалтышт, илен-толын, исполнительный директор лийым. 2010 ийыште чот кукшо игече шогыш, вожышто шогышо кургылык кушкылым ужален илен лекна. Татарстан гыч озанлык мемнам шулдыр йымакыже налме деч вара исполнительный директорын пашажым шуктем.
Галина Ивановна ӱмыр мучко ялозанлыкыште тыршыше ешеш шочын- кушкын. Ачаже Иван Григорьевич Акулов тунамсе «Россия» совхозышто управляющийлан пашам ыштен. Аваже Роза Васильевна ончыл доярке лийын. Изаже Григорий тыштак техникым виктарен. Галина Ивановнат еш йӱлам шуяш келшен, ялыште тыршаш тӱҥалын. Тыге нылле ик ийым ялозанлык дене кылден. Пелашыже тӱшка озанлыкыште машинам виктарен, ынде верысе пожарный частьыште тырша.
Куатле шулдыр йымалне
Татарстан гыч Марий кундемысе озанлыкым налше «Смаиль» предприятий – виян озанлык, ушкалже гына ик тӱжем вуй шотлалтеш. Тудын ситыше кургым ямдылаш мландыже шагал. Зашижемье кундемыште кургылык кушкылым ончен кушташ пасу лыҥ уло. Лач кургым ямдылыме шонымаш денак тышке толыныт.
– Мемнан 2,3 тӱжем наре гектар пасуна уло, – каласкала Галина Ивановна. – Тышечын 605 гектарыштыже шожым, шыдаҥым, шӱльым ончен куштышна. Но шийын налаш вӱдыжгӧ игече чаракла. 120 гектарыш уржам ӱден кодышна. 1155 гектарыште урлыкаш нӧшмым шияш люцерным ончен куштена.
Тыште шийме пырчым идымвечыш кондат. Тышечын тудым тӱҥ озанлыкыш шупшыктат. Мийымына кечын кок КамАЗ машина «Смаиль» озанлык гыч толын ыле, тыгак тысе озанлыкын машинаж дене водитель Виталий Мошкин шурным наҥгаен. Тушто пырчым эрыктат, коштат. Шошым ӱдышаш урлыкашым тушечынак кондат.
– Ме лачак кушкылым гына ончен куштена, – ойла умбакыже Галина Ивановна. – Вольыкымат ончаш темленыт, кеч шылым, шӧрым ужален, техникылан шапаш ужашым налаш, моло роскотым петыраш оксам ситараш лиеш ыле. Ончычшо озанлыкыштына шуко вольык лийын. Кызыт вич вӱта яра шога. Нелылыкше – вольык ончышо уке, еҥ-влак фермыш пашам ышташ ынешт тол.
Тыште ятыр кургым ямдылат. Мутлан, сенажым вич тӱжем тонным оптен коденыт, 380 тонн кукшо шудым шапашленыт. Чыла тидым телым тӱҥ озанлыкыш шупшыктат.
Кызыт озанлыкыште пашам эреак ыштышылан лу еҥ шотлалтеш. Пасу паша тургым годым эше вич еҥым ешарен налыт. Механизатор-влакым ноябрьыште отпускыш колтат, декабрь гыч калыклан паша верым ситарыме рӱдерыш учетыш шогалыт, шошым уэш озанлыкыш пӧртылыт. Ты шотышто озанлык ден рӱдер коклаште вашкылым ыштыме. Кок механизаторым оролымо пашашке кусарат.
Ушемын техникыже ситышын уло. Вич МТЗ, кок Т-150 тракторым кучылтыт. Куатле у РСМ 2375 тракторым налыныт. Ӱмаште шыжым тиде трактор дене механизатор Александр Воронцов ик тӱжем гектар мландым пушкыдемден коден. Техникым тыгак Эдуард Кузнецов, Виталий Волков, Александр Гордымов виктарат. Тений шудым ямдылыме годым пресс-подборщик дене тыршаш пенсионер Аркадий Новоселов полшен. Уржа-сорла тургым годым Александр Гордымов ден Виталий Волков Вектор 410 комбайныш шинчыт, шурным шийыт.
– Кок механизаторна пошкудо озанлыкысе Ахматэҥер ял гыч толыныт, водительна тудо кундемысе Пирогоп гыч, – рашемда Галина Соловьева. – Кеҥеж жаплан столовыйышкына кочкышым ямдылаш самырык ӱдырамаш Надежда Дождикова толаш келшен. Ме чыла пашаеҥналан эрдене да кечывалым шокшо кочкышым яра пукшена. Шошо гыч шыже марте складым вуйлаташ Марина Алексеева толеш, КЗС-ыште Григорий Вершинин жаплан тырша. Специалист кокла гыч инженерлан Иван Соловьев полшаш толеш. Тудо тургым жапыште шапаш ужашым конда, техникым эскера, пасушко шокшо кочкышым шупшыкта. Кунамже кочкышым мый шкеак машинам дене наҥгаем.
Тӱҥжӧ – паша вер уло
Вуйлатышын мутшо почеш, агрономын пашажым шкежак шукта. Тидлан ялозанлык управленийын специалистше-влак ой-каҥаш дене полшеныт. Мутлан, ӱдымӧ годым нормым кузе палемдаш туныктеныт. Шкежак управляющийын, бухгалтерын пашажым шукта. Бухгалтерлан тыгак самырык еҥ Василий Вершинин тырша. Тудын ӱмбалне озанлыкын чыла отчетшо.Ушемлан кугыжанышат полша. Теве пырчым ужалымылан 282 тӱжем теҥгем тӱленыт.
Ушемыш мийымына кечын вӱдыжгӧ игече шоген, коклан йӱр йӱрын. Чыла механизтор да моло пашаеҥ столовыйыш кочкаш толыныт ыле. Тыште нунын дене мутланышна.
– Мыланна пашам ышташ чыла условий уло. Пашадарым келшышым тӱлат. Пасу паша пытымеке, кажныжлан ик тонн гыч пырчым яра пуат. Комбайнер-влак гын утларакат налыт, – маньыч нуно.
Материальный базым пеҥгыдемдаш шагал огыл оксам кучылтыныт. Теве ныл складым профнастил дене леведыныт. Машинавечыште телылан техникым аралаш шогалташ леведышан оралте уло. Конторым чаплым ыштеныт, келшыше оборудований дене пойдареныт.
– Мый ынде самырык омыл, шке олмешем весым кодынем, туныктынем, но толшыжо, келшышыже гына уке, – ойла Галина Ивановна. – Еҥ-влак идымвечыш вольыкыштлан але сурткайыкыштлан пукшышаш пырчым налаш толыт да тыге маныт: тый кает да кӧ ышташ тӱҥалеш? Ӱмаште паша гыч кайынем ыле, но кызыт марте шуктымо пашам коден каяш чаманем. Вет кызытсе гай марте шуаш ятыр вийым пышташ логалын.
– Ме чыла пашам каҥашен ыштена, кажныжын ойжым шотыш налына. Самырыкшат, пенсионержат келшен ыштена. Каненат моштена. Шошо ага деч вара шашлыкым тӱшкан ыштена. Тӱҥалтыште кок ий Пеледыш пайрем гайымат ыштыме ыле. Но тидлан окса шагал огыл кӱлеш, да чарнышна. Верысе администрацийын йодмыжым шуктена, корным ачалаш, шӱгарыш телым корным эрыкташ да молыланат техникым ойырена. Тӱҥжӧ теве мо: мыланна паша верым пуэныт, пашадарым тӱлат. Ялыште илышылан лач тидыжак эн кӱлешан.
Снимкыште: озанлык вуйлатыше Галина Соловьева.
Вячеслав Смоленцевын фотожо.
