ПӰСӦ ЙОДЫШ СТАТЬИ

Ӱшан уке манаш ок лий, но…

Кӱлешан темылан

Ӱшан уке манаш ок лий, но…

пӧртым чоҥымо нерген йодыш дене газовик-влак деке уэш лекташышт логалеш, векат

 

Какшамарий ял Кугу Какшанын пурла, а Юлын шола серыштыже верланен. Вет эҥер-влак ушнымо марте тышеч торат огыл. Ты шот гыч ончалмаште кундем сӧрал. Лач газ сеть деч ойырлен шогымыжлан кӧра кужу жап йӧндымылыкым шижын. Ӱмаште гына тыште тыгай сетьым шупшаш тӱҥалме. Тидыже ялыш, мутат уке, кугу куаным конден, а южо ешым тургыжланашат таратен.

Амалже могай? Тидым рашемдаш шоненак, тушто илыше-влакын йодмышт почеш Какшамарийыш миен лекна. Уремлаште газлан полиэтилен  пучым кеҥежымак шупшыныт да пӧртлашке пурташ   савыртышламат ыштеныт. Тидыже мланде йымач нӧлталт шогышо кӱртньӧ пучла гычак койын. Но умылыдымашыже тудын дене огыл кылдалтын. Изи куатан ты сеть урем мучко улшо оралтыла радамым шотыш налын ышталтын, сандене нормо деч кораҥ кертме огыл. А пакча шеҥгелне улшо кокла куатан сетьлан траншейым шыжым гына ышташ тӱҥалыныт да тушко пучым оптен уренжат шуктен огытыл. Йӧра, тиде веле ыле гын…

Теве Первомайский уремысе 42/1 да 46 номеран участке-влакын озашт изурем дене вигак пакча шеҥгеке наҥгайышт. Икымшыжын участкыже тураште газопровод 6 метр наре ӧрдыж гыч эрта гын, кокымшыжын тураште 4 метр марте, а умбакыже 1,5 метр марте лишемеш да мучко тыге шуйна. Молан икгай торалыкым эскерыме огыл? Вет кажне газопроводын шке нормыжо уло. Мутлан, уремыште мланде йымалсе эсогыл изи куатан газ пуч оралте деч 3 метр наре ӧрдыж гыч эртышаш. А пакча шеҥгелне да эше кокла куатан газ пуч еҥ участке деке тынар чак лишем кертеш мо? Тыгай йодышыжо огешат лек ыле дыр, но нине участкын озашт але икшывышт, ача-авашт деч ойырлен, пакча велым посна пӧртым нӧлтынешт. А тидлан кӧра ынде чарак ок лий?

– Мланде участкын озаже шке пакчаштыже мом шона, тудым чоҥен кертеш, эсогыл – пӧртымат. Вет тиде тудын мландыже. Но газ пучым, да эше кокла куатаным, тыге чак шупшмышт ынде тиде права деч посна кода? Вет тыгай газопроводым аралыме кумдык изи огыл лийшаш. А чынжым гын могай? Ты йодышым рашемдаш манын, мый Какшамарий ял шотан илемын администрацийышкыжат йыҥгыртенам, но тушто вашештен кертын огытыл, газовик-влак деке лекташ темленыт, – чон ӧпкежым почо 42/1 участкын озаже Татьяна Сабатарова.

– Мыят ачамын участкыштыже посна пӧртым Татьяна семынак пакча мучаште чоҥаш шоненам ыле. Молан манаш гын ме тидым пакча покшелне ыштен огына керт: тушто мемнан велне кужу кутышын лап вер шуйна, да шошым пасу велым толшо вӱд тылзе наре погынен шинча. Сандене тыгай верыште чоҥаш келшен ок тол. А ынде пакча мучаштат тидым ышташ ок лий: чоҥалтше газопроводым аралыме кумдык тидлан чаракым шында. Адакше траншейым кӱнчышӧ газовик-влак пучшымат шот дене пыштен да урен огытыл. Шошым пакчам куралаш трактор дене кузе пурыман, ала? Да варажат кокла куатан газопровод ӱмбач технике дене кудалышташ лиеш мо? Але теве воктенак 48-ше участкын озажат эргыжлан пакча мучаште пӧртым чоҥаш шона. Но нунын тураште газ пуч эшеат лишнырак. Кузе лийман, ӧрынна веле, – мутланымашым пӱсемдыш 46-шо участке озан эргыже Анатолий Венков.

Но самырык-влаклан пашашкышт каяш кӱлеш гын, йодышым рашемдаш шонен, верысе ял шотан илем администрацийыш Анатолийын ачаже Геннадий Петрович дене пырля тарванышна. Администраций вуйлатыше Елена Майорова молан толмынам пален гын, вигак мане:

–  Газопровод проект негызеш ышталтын, а тудо экспертизым эртен. Чоҥымылан ты пашам сайын палыше «Газпром газораспределений Йошкар-Ола» ООО вуйын шога.

– Но газ пучшо пакча шеҥгеч пеш лишыч кая огыл мо? – йодде шым керт.

– Да, но тушто иктаж-могай илыме пӧрт монь уло мо? Уке. А газопровод пакча ден арендаторын пасужо кокласе тӱшкан пайдаланыме вер дене эрта. Тыгай верыште газ пучым шупшаш лиеш, – тугак ӱшанлын ойла.

– Пӧртшӧ кызыт уке гын, ончыкыжо чоҥынешт, – мыят ынем чакне.

– Но мланде участкыштым кадастр номер дене кызыт веле палемденыт. А газопровод проектым кок ий утла ончыч ыштыме, – администраций вуйлатышын ойжо тугак ӱшандарыше.

Тунам Геннадий Венковат ласкан колышт шинчен ыш чыте:

– Но вет мландыже ондакак пуалтын, печыжат кызыт ышталтын огыл. Тугеже тидым шотыш налман огыл ыле мо? Адакше пакча шеҥгечын куралаш пураш корнат лийшаш. А мемнан ынде уке.

– Молан уке? Траншейым петырымеке, транспорт дене пураш лиеш, лач газопроводым аралыме кумдыкышто мландым пургедаш чаралтеш. А тиде кумдыкшо мландыш урымо кокла куатан газ пуч деч кок велымат 10 метр наре лопкыт лийын кертеш (но тидым газовик-влак дене рашемдаш кӱлеш), да тушто иктаж-мом чоҥаш але 0,3 метр деч келгын пургедаш я куралаш ок лий, – каласен пуыш администраций вуйлатыше.

Тидыже мланде участкын озажым веле огыл, мыйымат чотак ӧрыктарыш. Сандене газовик-влак дене рашемдыде ок лий манын чеверласаш веле кодо. Администраций зданий гыч лекмеке, Геннадий Петрович шке секретшым каласыш: «Такше ме шаҥге лийме кум участке воктеч эртыше кумдыкышто газ пучым шупшмо да газым регулироватлыше установкым шындыме пашан нормо ден нормативлан келшен толмыжым рашемдаш «Газпром газораспределений Йошкар-Ола» ООО генеральный директорын чоҥымо да инвестиций шотышто алмаштышыже лӱмеш йодмашым возен ямдыленна. Наҥгаяш гына кӱлеш». Мый тудым газовик-влакын офисышкышт наҥгаяш келшышым. Адакше мом ужмо-колмо дене кылдалтше серышым, редакций лӱм дене ямдылен, тушкак намийышым.

Вашмутым кужун ышт вучыкто, но пеш кукшын вашештыме ыле. Ме Какшамарий ял шеҥгелнысе кокла куатан газопровод нерген  радамлын йодын возенна, а тушеч Какшамарий ял деке шуйналтше кугу куатан да ял мучко газым шеледыше изи куатан газопроводла нерген гына кӱчыкын ушештарыме ыле. Икымшыштыже экспертизе дене пеҥгыдемдыме проект-смете документаций да  Звенигово муниципал район администрацийын 2022 ий 28 сентябрьысе 851-ше №-ан пунчалже дене палемдыме публичный сервитут (калык ончылно мланде участке дене ужашын пайдаланаш лийме права) негызеш паша шукталтме нерген  серыме. Кокымшыштыжо паша Какшамарий ял шотан илем администраций дене кутырен келшыме проект-смете документаций, тыгак Звенигово муниципал район администрацийын мланде участкым кучылташ «Газпром  газораспределений Йошкар-Ола» ООО-лан разрешенийым пуымыж нерген 2023 ий 3 декабрьысе 1015-ше №-ан пунчалже негызеш ышталтме нерген палемдыме. Тылетла нимом возымо огыл. Ала ялысе участке-влакын озаштлан рашрак вашештеныт, шонышым да нунын деке йыҥгыртышым. Но нуныланат тидымак гына серен колтеныт.

Тунам газовик-влакын офисышкышт вашмутым ямдылыше еҥын телефонжо дене лектым. Но тудо вашмутым рашемдаш тореш лие. А ӱчашымашан участкыште газопровод траншейым ӧрдыжкырак пужен ыштымылан ӱшан уло мо манын йодмылан «тидым улшо вашмут гычак умылаш лиеш», мане. Ростехнадзорын (Экологий, технологий да атомный надзор шотышто федерал службын) Марий Элысе Юл кундем управленийышкыже йыҥгыртышым, но туштат амалым муыч: «Ме чоҥен шуктыдымо объектыш огына шӱшкылт. Чоҥен шуктымеке гына чынжымак негызлыме амал лиеш гын, терген кертына», – маньыч.

А газопроводым аралыме кумдык могай улмым темлымышт семынак интернет гоч пален налаш шонен пыштышым. «Газым шеледен колтымо сетьым аралыме правилыште» (тудым РФ правительствын 2000 ий 20 ноябрьысе 878-ше №-ан пунчалже дене пеҥгыдемдыме, тыгак 2011 ий 22 декабрьыште да 2016 ий 17 майыште вашталтыш ден ешартышым пуртымо) кокла куатан газопроводым аралыме кумдык категорий шот дене тӱрлӧ – кок велымат 10, 7 але 4 метр – лийын кертеш. Сандене мланде участке-влакын озаштын ӱшанышт йӧршынжак уке манаш ок лий, шонем. Но пӧртым чоҥымо нерген йодыш дене газовик-влак деке уэш лекташышт логалеш, векат. А тунам раш вашештыде огыт керт.

Юрий ИСАКОВ

Снимкылаште: Т.Сабатарова ден А.Венков; Г.Венков; Е.Майорова.

Авторын фотожо

Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий