Шернур районлан – 105 ий
«Лукоз» СХП ООО
Ышташ гын, шонен да тыршен
Тыгай ялозанлык предприятийже Российыштыжат икмыняре веле, а Марий Элыште – улыжат икте. Кузе тудо ила, вияҥ толеш – тидын нерген «Лукоз» СХП ООО-н директоржо С.В.ЧЕМЕКОВ дене кутырена.
– Сергей Васильевич, Те тиде озанлыкыште ик ий веле огыл ыштеда. А паша корныда кушеч тӱҥалын?
– Ял пашалан изинек тунемме. Йоча годымак, имньым кушкыж, олык лап гыч шӱдыртыш дене шудым шупшыктенна. Кугурак лиймеке, сеялке дене ӱдаш коштмо. Армийыште авторотышто служитленам гын, техникылан шӱмаҥым. Пӧртылмеке, ялысе пошкудемын темлымыж почеш «Марий имне заводышто» водительлан ышташ тӱҥальым. Тиде паша туге савырале, эсогыл рончымо машинам шке погем ыле. Таклан огыл, ты предприятийым «Сердежское» озанлык дене ушымеке, тушко мыйым механиклан нальыч. Тунемде, лӱмын образований деч посна. Вара тӱҥ инженерлан шогалтышт, директорын пашажымат шукташ пернен. Озанлыкше ту жаплан, чынжым ойлаш гын, нелылыкыш логалын ыле. Сандене каяш логале. Тунамат вуйым шым саке, 2014 ийыште фермер пашалан пижым.
– А «Лукоз» ялозанлык предприятийышкыже мо савырале?
– Мый эше Шернур марий кумалтыш общинын эрвел участкыжлан вуйын шогем гын, Шолэҥерысе предприятийыш кумалтышлан спонсор полышым йодын мийышым. Тудын учредительже Владимир Тарасович Кожанов вигак поро кумылын вашештыш. «Мо кӱлеш, пуыза», – мане директорлан. Тунам ты пашам Надежда Васильевна Патрушева шукта ыле. Мый тудын деч умылкалыме семын йодым: «Пашада уло мо?» Кеч шкемынжат вашке шудым солаш жап шуэш ыле. Директор малдыш: «Кӱчыкын шке нергенет возен кодо». Тылеч вара тидын нерген монденамат ыле. Тудо йыҥгырта: «Мылам механик кӱлеш. Кеч шудо жаплан полшо». Возен коденам гын, полшаш логале. Вет мый торешланаш ом йӧрате. Да ты озанлыкыштак лакемым. Тиде 2021 ийыште лийын.
– Те тугеже туштат механик паша гыч тӱҥалында?
– Шым ий тиде сомылым ыштен омыл ыле. Но опытет уло гын, шыҥет веле. Тыште ончыч кушкылым гына ончен куштеныт, а ту жаплан шурныланат пижыныт. Мландым ешарен налыныт. Эше ойлаш мондышым: Сердыж ял илемыште депутат сомылым шуктымем годым мый нунылан шке темленам ыле: «Сердежское» озанлык деч кодшо мландым налза». Тунам маньыч: «Мемнан 800 гектар уло, тидыжат шуко». Илен-толын, петырналтше озанлык-влак кӱшешак «Лукозын» курал-ӱдымӧ мландыже 8 тӱжем утла гектар лие. 22 механизатор ыле. Мый нунын пашаштым шот-радам дене виктараш тӱҥальым.
– Вара Тендам ныл ий гыч директорлан шогалтышт?
– Надежда Васильевнан вес районыш марлан кайымекыже, тудым алмаштыше еҥ шукак ыш ыште. Владимир Тарасович мылам ты должностьыш шогалаш темлыш: «Тый пашам палет, вуйлатен кертшаш улат», – мане. Мый механикланак коднем ыле, но йодыт гын, ӱшаным сулыман, шоналтышым семынем. Кеч казам ашныме нерген нимом пален омыл, фермер семын ӱшкыжым гына ӧрдыктараш логалын. А каза – йӧршын вес вольык. Тудым кузе эмлаш посна регламентат уке. Адакше ветеринар врачат ту жаплан паша гыч каен ыле, корма дене зоотехникат лийын огыл. Ветфельдшер Валентина Валерьевна Пакеевалан да ферме вуйлатыше Павел Леонидович Балакинлан гына эҥерташ логалын. Тыгак нелылыкым чытен лекна. Вара Ульяновскысе аграрный университетыште тунем лекше Киров вел марий рвезе Дмитрий Николаевич Капитоновым ветеринарлан кондышна. Тудат тыштак гына мыняр-гынат опытым поген шуктыш. Ме вет эше шорыкым ашнена. Тиде пашаже ялысылан палыме гынат, тудым тыглай ончышыжо ок лӱштӧ. А ме тӱҥ тӱткышым лачак лӱштымылан ойырена.
– Сандене вигак шӧр лӱштышым кугемдыме йодышлан пижында, векат?
– Мый шке ончыланем тыгай задачым шындышым: суткаш кокла лӱштышым каза деч 3 литр, а шорык деч 1,5 литр марте шукташ. Шуктышна манаш лиеш. Тылеч утларакат кертына. Мемнан эсогыл 7 литрым пуышо каза-влакат уло. Ончыч ушкал деч тынар лӱштымӧ. Южо шорык дечат шӧрым кугун пуымо лактаций жапыште 4,5-4,7 литр дене шупшылмо. Но генетике да селекций пашам вияҥден гына кугурак лектышыш шуаш лиеш. А тидым икмыняр ий дене ыштен толман. Тыгай шонымаш денак ӱмаште Адыгей кундем гыч сай урлык 106 самырык казам да 25 казадагам кондышна. Умбакыже шке урлыкнам саемден колташ шонена. Кызыт племсомылым Светлана Васильевна Шабалина шуктен шога.
– Вольыкдат ешаралтын?
– Кучанур у площадкыште пашам виктарен колтымеке, ончычсо Шолэҥер площадкым петырыме ыле. Кызыт тушко шыллык вольыкым шогалтенна, утларакше – шорыкым да шӧрым пуымым чарныше казам. Уке гын тиде сомыл деч кораҥме ыле, лӱштымылан гына тӱткыш ойыралтын. Тыгак тушто самырык вольыкым ашнена, уке гын у площадкыштыже вер ок сите. Тоштышто кок блокым пашаш колтышна, ынде кумшым ямдылена. А уышто лӱштымӧ шорыклан ик блокым ешарен ышташ да тыгай вуйым 650 марте шукташ шонена. Лӱштымӧ казанаже кызыт 830 наре погына. Тыге нуным изин дене ешарен толына. Но мемнан задачынаже вольык вуйым шукемдымаштат огыл, а тудын лектышыжым кугемдымаште.
– Шӧр – вольыкын йылмыштыже, маныт вет?..
– Да, кузе пукшет, туге налат. Кормамат жапыштыже, пеледаш ямдылалтме годым, солыман. Тунам тудо виян да сай качестван лиеш. Уке гын ӱмаште игече тидым ышташ йӧным ыш пу, да кушкыл утларак кушкын кайыш, пайдалыкше иземе. Кокымшо пачаш солымынат клетчаткыже да протеинже шагалрак улыт. Сандене чыла тидым шотыш налын, концентрат ден консервантым ешарен, кормам рулоныш вӱдылына. Тыге тудо сайын аралалтеш да пайдале лиеш.
Лӱштымӧ вольыкым кызытсе технологий почеш олыкышто кӱташ огыт темле гын, самырык да шыллык вольыкым тушко луктына. Тыге нуно, яндар южышто коштын да ужар шудым кочкын, утларак вияҥыт да таза лийыт. А тӱҥ кочкышлан могай культур кӱлеш, чыла шке ончен куштена: пырчанымат, отызанымат, техническийымат. Утыжым ужалена да ешартыш оксам ыштен налына.
– Те тыште кокымшо ий директорлан ыштеда. Могай шонымашке толында?
– Мый кызыт кажне кечын сутка мучко пашаште улам але паша нерген шонем. Озана Владимир Тарасовичын виктарен шогымыж дене чыла палемдымына ушнен толшаш. Тыгаяк вольык деч Касвелне шуко лӱштат гын, меже молан огына керт? Нуно ятыр ий дене генетикым да селекцийым вияҥден толыныт. Мыланнат шонен да тыршен ышташ кӱлеш, тунам лектышна эшеат кугемеш. Ӱмаште каза деч чумыржо 645, а шорык деч 157 тонн шӧрым лӱштенна гын, тений икымшыж деч 800 тонныш, а шорыкынге 1100 тонныш шуктышаш улына. Палемдыме гын, негыз деч посна огыл, сандене шуктена, шонем.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: директор Сергей Чемеков; лӱштымӧ вольыкым ончышо да каза-влак; казавача ден шорыкпачам ончышо-влак.
Юрий Исаковын фотожо.
