Йоча-влак чӱчкыдынжӧ кеҥежым сусыргат, сандене ялыште ма олаште, пӧлемыште ма уремыште але пӱртӱсыштӧ икшывым азапыш логалмыж деч эскераш, тидлан шкенжымат туныкташ кӱлеш.
Марий Эл Тазалык аралтыш министерствын увертарымыж гыч, ӱмаште республикыштына 17 ияш марте ийготан 52 йоча колен, тиде чот гыч 24 (46,2%) икшывын илышыже азапыш логалмылан (кӱшыч камвочмылан, аяргымылан, пикталтмылан, ДТП-ш логалмылан, сусыргымылан, пырня пызырымылан, пич кайымылан) кӧра кӱрылтын. Тений 5 тылзе жапыште йоча колымо структурышто тыгай амал 45,5 процентыш шуын – тиде моткоч кугу, чоным корштарыше да шоналташ таратыше показатель!
Ача-ава-влаклан икшыве-шамычым азапыш логалын кертмышт деч аралаш, тидлан шкеныштымат изинек туныктен шогаш гын, ойго деч утлаш лиеш. Поснак кугу тӱткышым вӱд воктене каныме, окнам виш кодымо, ялыште але ола воктенысе дачыште улмо, электросамокат дене кудалыштме годым ойырыман.
Йоча-влак лӱмын келыштарыме верыште утарыше бригаде да кугыеҥ-влак ончылно йӱштылшаш улыт. Лӱдыкшыдымылык правилым шуктыдымылан кӧра вӱдышкӧ пуреҥгаяшат лиеш: тений регионыштына ийготыш шудымо кок йоча тыгай азапыш логалмылан кӧра илыш гыч каен.
Ялыш ма дачыш кугорно дене ошкылмо годым правилым шотыш налман. Участкыште йочан улмыж годым электричестве да бензин дене пашам ыштыше ӱзгар дене шекланенрак пайдаланыман. Ушкал да имне гай шолдыра вольык деч эскералтман, ир янлыкын лӱдыкшӧ лийын кертмыж нергенат мондыман огыл.
Пытартыш жапыште электросамокат дене кудалыштше-влак ДТП-ш логалмыштлан кӧра шкештат сусыргат, весымат эмгатат. Тыште, мутат уке, эн ончычак корно правилым палаш да шукташ, электросамокат дене кудалме годым шкем кучен мошташ кӱлеш.
Ача-ава-шамыч лӱдыкшыдымӧ окнан могай лийшашыж нергенат сайын палышаш улыт.
Окна икшыве-влакым магнит семын шупшеш, вет тушечын моткоч оҥай тӱня коеш: тӱрлӧ калык коштеш, машина-шамыч кудалыштыт, палыдыме йӱк-йӱан шокта… Изирак ийготан ньога окна гыч тӱжвалне мо ышталтмым эскераш йӧрата гын, подростко тудын тӱрлӧ ужашыштыже мотор фотом але лӱдыкшӧ трюкым ышташ тырша – иктаҥашыже-влак ончылно «кадыргылеш».
Азапын ик эн кугу амалже – тачысе окнан конструкцийже. Ондакысе пу окна кок вере петырыман да посна фортычкан лийын, кызытсе евроокнаште – улыжат ик тӱкылтыш. Пластик окнаште ны фортычко, ны шпингалет, ны чыҥгыр уке, сандене тудо кумдан почылтеш. Икшывылан, рычагым пӱтыралын, карнизыш але окна ончык кӱзен шогалаш нгимогай чарак уке.
Окна гыч лектын вочмо амал москит сетке денат чак кылдалтын. Тудо йоча-влакланат, ача-ава-шамычланат аралтышла коеш, но тиде тыге огыл! Окна ончыко кӱзен шогалше ньога тушко эҥерташ тӧча да сеткыге чарашке лектын возеш. Шуко азап ача-аван икшывылан тӱткышым ойырыдымыжлан кӧра лиеш. Статистикым кызытсе ешын ойыртемжат локтылеш: коча-кова-влак самырык-шамыч дене пырля шуэн илат, да изи йоча-влак, манмыла, шкеныштым шке модыктат.
Икшывым окна гыч лектын возын кертмыж деч аралыме шотышто темлымаш-влак:
- изи йочам тӱткыш деч посна ида кодо;
- мӧҥгыштӧ изи икшыве уло гын, окнам комдык ида поч;
- ньога дене окна воктене огыл, а пӧлем покшелне модса;
- окна гыч кылым рончен кораҥдыза;
- йоча кӱзен ынже керт манын, окна воктеке мебельым ида шынде;
- окнан кӱшыл ужашышкыже омсасе гаяк шинчырым сакыза;
- рамын кӱшыл ужашышкыже шпингалетым пижыктыза;
- фортычкан окнам ойырен налза;
- окнашке сравочан кылым, блокираторым, металл але поликарбонат решоткам шындыза;
- балконыш решоткам шындаш тарваненда гын, кӱртньывоштыр кокла 10 см деч лопка ынже лий.
Маргарита ИВАНОВА. - Нейросеть полшымо дене ыштыме фото.
