Светлана Пехметова
Таче Марий Эл искусствын сулло деятельже Раиса Лукияновна Яшметова лӱмгечыжым палемда.
Пагалыме Раиса Лукияновна, сылне лӱмгечыда дене шокшын саламлена!
Пеҥгыде тазалыкым, волгыдо илышым, шуко куаным тыланена. Марий профессиональный музыкальный искусствым вияҥдымашке кугу надырым пыштымыланда кугу тау!
Ял калык йӧратен ончен
Тиде сылне, тыматле да тунамак кӧргӧ виян да пеҥгыде койыш-шоктышан ӱдырамашкодшо курымын 90-ше ийлаштыжеЯ.Эшпай лӱмеш Марий кугыжаныш филармонийын, И.С.Ключников-Палантай лӱмеш музыкальный училищын неле да ик эн тӱвыргӧ пагытыште директорланыштен.
Раиса Лукияновна Морко район Кожлаер ялыште Малининмыт ешыште,тале кӱслезе, Марий Элын калык артистше Павел Тойдемар тукымышто, шочын. Аваже Ксения Ивановна АтлашкинаВолжский район Пезмучаш ял гыч тулык ӱдыр лийын, родо-тукымжо тудым йочапӧртыш колтен огыл. Тыге иктын да весын икшывыштым ончен илен. Неле-йӧсым ужын кушшо икшывечонжым пӱртӱсым колышт лыпландарен, санденжат, очыни, пешак сылне йӱкан лийын. Рушлат, марлат шуко мурым пален, лывыргын куштен. Тыгаяк кумылан кушкын изи Рая. Тудын муралтен кушталтымыжым ял калык йӧратен ончен, кунамже ший ыр дене куандарен.
Ксения Ивановнан тунемаш йӧнжӧ лийын огыл гын, шочшыжо-влакын пӱрымашышт волгыдо лийже манын, шуко ӱнарым пыштен. Мудреч ӱдырамаш сурт-печым коден, ешым пукшышо-йӱктышӧ казажым ужален, ял гыч йӧршешлан тарванен каен. Кок икшывыжым, Миша (Михаил Лукьянович Малинин – Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже, баянист) денРаям, Йошкар-Олашке талантан йоча-влаклан музыкальный школ-интернатыш тунемаш пурташ конден. Нунын семынак экзаменыш толшыжо600 наре икшыве лийын. Иза ден шӱжар тунам омса воктене кум кече черетым вучен шогеныт да тунемаш пурен кертыныт.
А вес кок икшывыж дене Ксения Ивановна мӱндыр кундемыш корным кучен. Тушто ончыл радамыште улшо озанлыкыште ыштышылан вигак сай илыме верым пуэныт. Но икмыняр жап гыч, йоча-влак дене пеленракак лияш манын, Йошкар-Олашке пӧртылын, горисполком столовыйыш пашаш пурен. Чулым да пашаче ӱдырамашлан пу баракыште 11 квадрат метран пӧлемым пуэныт, кугу ужашыжым коҥга айлен… «Ятыр ий саде верыштак, тольык чоҥен шогалтыме чапле пӧртысӧ кугу кумдыкан пачерыште, илаш тӱҥалам манын, кӧ шонен?!» илыш пӧрдемым аклен ойла таче Раиса Лукияновна.
Чапланыше национальный президент школ-интернатым тӱжем дене тунем лекше ӱдыр-рвезе-влак кӱкшӧ шинчымашым элнан тӱрлӧ вузлаштыже налыныт, лӱмлӧ музыкант, сӱретче лийыныт, республикыштат, йот эллаштат пашам ыштеныт да ыштат. Раиса Малинина-Яшметова республик кӱкшытан музыкальный учрежденийым вуйлатыше мартекушкын. Музыкальный училищыште отличий дене тунемше, Озаҥысе кугыжаныш консерваторийыштешинчымашым погышо самырык преподавательынтыгай корныш шогалын кертме мастарлыкшым шижын шуктышыжо школ-интернатын директоржо Геннадий ДмитриевичПряников лийын–тудлан завуч должностьым темлен.Тышеч тӱҥалын вуйлатыме паша корныжо.
Коллективым аралыме верч
Марий кугыжаныш филармоний директорлан Раиса Лукияновна 1991-1998 ийлаште ыштен. Шке мутшылан оза, пеҥгыде койыш-шоктышан ӱдырамаш, шканже огыл, паша коллектившын – республикыштына музыкальный искусствым вияҥдымаште тыршыше-влакын–илыш условийыштым саемдышаш верч кӱлеш верыште кӱлешан еҥ деч йодын моштен. Артист-шамыч тӱшкагудышто иленыт.Директортунамсе правительствым кӧндарен кертын — филармонийын юбилейже вашеш пачерым пуаш. Икымше пунчал денекучем лу пачерым ойырен. «Мутат уке, министр умылен, пачер моло театр артист-влакланат кӱлеш, сандене мемнан-шамычлан тунамнылытшегына логале. Туге гынат ме икте почеш вес артистын илыш условийжым саемдаш тыршыме, тыге лу ешлан йӧным ыштыме», – шарналта Раиса Лукияновна.
Артист ден музыкант-влакланпашадарым кӱзыкташат тӱрлӧ йӧным кычалын. Ешартыш оксам ойырышаш верч тыршен. Очыни, тӱвыра аланысе ветеран-влак «президентский», «эпинский» надбавке манмым сайын шарнат.Тунам филармонийлан гына огыл, моло тӱвыра учрежденийланат оксам ешареныт.
Хоровой капеллым арален кодымаштатРаиса Яшметован надырже изи огыл. «Тиде вет элитный коллектив.Тудым колышташзрительжатямдылалтше лийшаш, а тыгайжыммыланна куштыман. Капелле калыкнан кӱкшытшӧ нерген ойла. А ме калык семын тыгайыш кушкын шушо улына. Шке жапыштыже тудым чумырышо-влак – Михаил Юрьевич Капланскийлан, Алексей Шаевич Спиваклан, Михаил Петрович Мурашколан – таум гына ойлыман», –манеш Раиса Яшметова.
Лийын тугай жапат, кунам окса чӱдылан кӧра коллективымтеве-теве шалатен колтат. Тунам кӧргӧ виян ӱдырамашын умылтарен моштымыжо моткоч кӱлешан лийын…1994 ийыште правительствын пунчалже дене капеллыланэсогыл у статусым пуэныт, тылеч вара А.Искандаров лӱмеш Кугыжаныш хоровой капелле маналтын.
«Кызыт филармонийын у полатышкыже куанен пурем. Тыште тӱрлӧ оҥай проектым илышыш шыҥдараш чыла йӧн уло», – йӱлышӧ шинча дене ойла РаисаЛукияновна.
Проект-влак авторжо
Раиса Яшметова – 20-30 ий ончыч республик да регион-влак кокласе кӱкшытан икмыняр проектын авторжо: «Чолга шӱдыр», «Марий эстраде концерт», «Филармоний йоча-влаклан», «Звезды над Кокшагой»… Филармонийысе коллектив-влак дене Российыште веле огыл, тӱрлӧ йот эллашке гастроль дене коштыныт. «Чолга шӱдыр» фестивальлан лӱмым Раиса Лукияновна курыкмарий композитор Владислав Куприяновын муро лӱмжым налаш темлен. Тудо варажым ятыр ий калыкын ик эн вучымо фестивальже лийын.
А мыняр лӱмлӧ артист, мурызо, музыкант Марий кундемыш лачак директорын усталык кылым ыштен моштымыжлан кӧра концерт дене толын! Южышт дене Яшметовмыт тачат келшен илат.
Россий эстраде мурызо Александр Буйнов деч икана тусовкышто ик артист Йошкар-Олаш ала каяш, ала уке манын кокытеланен йодын. «Кай, тушто тыгай шотан вуйлатыше ӱдырамаш! Шке мутшым куча. Ӱжын, тугеже кай!», — вашештен тудыжо.
Але налаш «Марий Элын самырык талантше-влак» конкурсым. Республикыштына тунемше самырык музыкант-влаклан кумда усталык корныш лекташ полшышо проект кызытат кум ийлан ик гана эртаралтеш. Раиса Лукияновна жюри председатель лияш СССР-ын калык артистше Андрей Эшпайлан лияш темлен. Вет тыгай лӱмлӧ землякын, тӱнямбал кӱкшытан профессионалын ой-каҥашыже самырык-влаклан шерге деч шерге. Тений латкокымшо гана эртыше конкурс маэстрон шочмыжлан 100 ий теммылан пӧлеклалтын ыле. Проектын «кресаважлан» Андрей Яковлевич шукертак тауштен возен: «Спасибо, дорогая Раиса Лукияновна, за все чудеса, которых Вы восхитительный автор!»
Музыкальный училищын директоржылан ыштыме годымжо эшеик оҥай проектым шонен муын – «Палантайын кечыже-влак» фестиваль-конкурсым. Тиде проект дене Россий министерствын грантшым ик гана огыл сеҥеныт, всероссийский статусым налыныт.
Эрласым шонен тыршыман
1998 ийыште Раиса Яшметовалан Музыкальный училищын директор должностьым ӱшанат. Аик ий гыч училищын базыже негызешМарГУ-н тӱвырада сымыктыш факультетшым почыныт, деканжылан Раиса Лукияновнам шогалтеныт.Иканаште кок шулдыр, кажныжым пеҥгыдемдаш кӱлын.
– Филармоний мыйым таптен. Тудын деч вара кеч-могай организационный паша куштылгырак каен. Артист-влак вет коллектив дене ышташ тунемше улыт, а училищыште йӧршеш вес ойыртем – кажне преподаватель тунемшыж дене посна ышта. Виян коллектив, пешак келге шинчымашан, чапле образованиян специалист-влак тыршеныт.Икмыняр тылзе дене пашадарым налын огытыл…», –шарналта тунамсе директор.
Ты коллективым тудлан арален кодаш веле огыл, пеш кужу жап тоштемын шогышо полатым капитально олмыкташ, шолдыргаш тӱҥалше концерт залым ачалаш, сынжым сӧрастараш манын,шуко вийым пыштен. Тидлан правительствын заседанийжымат училище полатыште эртараш кутырен савырен кертын. Мутат уке, тӱвыра министерстве велым полыш дене паша виктаралтын. «Молыланат вет кӱлеш» манын чарышат лийыныт, но Раиса Лукияновна важмалдыкын келшен: «Туге, но мыланна шукырак кӱлеш, молан манаш гын кушто мый ыштем, тушто – тӱвыран рӱдыжӧ. Мемнан дене талантан йоча-влак тунемыт, нуно республикнан ончыкылыкшо улыт…».Правительствын ойырымо шийвундыж денетунам тунемме заведенийым кӱчык жапыште шотыш конденыт: ачаленыт, сцене вургемым, аппаратурым уэмденыт.
А йӧршеш у факультетым почмаште Раиса Яшметоваланвуйлатыме мастарлыкшым эшеат кумдан кучылташ логалын, вет республикыште тунам школ – училище – вуз системе чоҥалтме пагыт лийын.
- Илышем мучко кугу эҥертыш келгын шонен моштышо наставник-влак лийыныт, Юмылан тау.Ик эн кугу пример –училищын преподавательже, кугу музыкант, опытан администраторАлексей Шаевич Спивак, школ-интернат директор Геннадий Дмитриевич Пряников да республик вуйлатыше ден министр-влак…Кугыжаныш секретарь Николай Фёдорович Рыбаковын мудреч ойжым ласкан гына каласен пуымыжак мом шоген. Кеч-могай ситуаций гыч ушан-шотан мутшо дене сӧрасыктен, савырен моштен. Личностьын пӱрымашыже, кундемнан, калыкнан таче да эрласыж верч кӱлешан иктешлымашым ышташ мастарлыкше лийын.
Кумдан шонен моштышоончылъеҥ-влак воктене улмо годым шкеныштым кузе кучымыштым, могай кӱкшытыштӧ йодышым решатлымыштым, шке ӱмбаке ответственностьым налмыштым эскерен кушкат. Вара шкежат россий кумдык дене пашам ыштымашке куснет – регион-влак дене кыл, тусо филармоний, консерваторий ден театрла дене…Тыҥ-тоҥ улат гын, тый денет пашам пырля ышташ иктат ок келше, концерт денат огеш тол. Сандене эре тунемаш логалын, –радамлен ойла шке жапыштыже искусство мастар-влак дене эртарыме ятыр правительственный концертын режиссер-постановщикше Раиса Лукияновна.
Тунемше-влак
Раиса Яшметова ятыр тунемшыж верч куанен ила. Нуно Марий Элыште гына огыл кумдан палыме улыт: тӱнямбал конкурс-влакын лауреатышт, профессор-влак Сергей Малинин ден Сергей Чечётко, Марий Элын калык артистше Светлана Никитина, Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже Геннадий Васильев, мурызо да самодеятельный композитор, Олык Ипай лӱмеш молодежный премийын лауреатше Светлана Яндукова…
«Тунемшем-влак коллеге веле огыл,йолташыш савырненыт. Пытартыш 20 ий утла жапыште мыланем, мутлан, Татьяна Петровна Юшкина эн ӱшанле айдеме семын шерге. Фортепиано класс дене опытан преподаватель. Тудынат тунемшыже-влак всероссийский да тӱнямбал конкурслан лауреатше-влак улыт.
«Ӧрдыжтӧ омыл»
Раиса Лукияновнапелашыже Олег Анатольевич денеМария ӱдырышт (Йошкар-Оласе музыкальный училищым, РФ МИД пеленысе МГИМО-м отличий дене тунемын лектын), Виктор веҥышт даАнастасия уныкаштын куаныштым пырля шижын илымылан кугу верым ойырат. Москвасе театрла ден филармонийыш, тоштерлаш да Третьяковский галерейыш чӱчкыдын коштыт.
«Марий Элысе чыла театрыштат лияш йӧратем: опер денбалетым, спектакльлам рушлат, марлатончем. Мый ӧрдыжтӧ омыл, республикнан тӱвыра илышыжым ужын, шижын илем. Нигӧланат нимогай ӧпкем кучымаш уке. Эртыме илыш корнемын кажне йыжыҥжым таче вес шӧрын гыч ончем. Кызыт умылем, тунам мый шкемын тыршымашем дене, ышташ шонымашем дене вич ий ончыко куржын иленам.
Паледа, тыгай шижмаш, пуйто мый эре тысе тӱвыра илышыштак лийынам. У формаций дене пашам ыштыше-влак дене мутланаш келша. Тӱвыра да искусство аланым вуйлатыше-влак дене кылна сай, колледж дене проект-шамычым илышыш пурташ тӱҥалынна…», – куан кумылжым почаш вашка редакцийыш толшо унана.
«Мый Москваште каем тӧр праван…»
«Шоналташ гын, мемнан кугыжанышна, республикна кажне йочам ончен кушташ, туныкташ кугу йӧным ыштат. Ньога гыч личностьым кушташ манын, педагог-шамычат кунар вийыштым да моштымашыштым пыштат?! 60 ий утла ончыч ик руш мутымат палыдыме изи ӱдыр интернатыш тунемаш пуренам, шинчымашым погенам. Изи рвезе Иван Ямбердоват сӱретчылан тунемаш толын… Тудо пагыт гыч илыш корнына пырляракак эрта.А эртыше кечылаште мемнам, кок выпускникым, пӱрымаш Москваште, Йошкар площадьыште, ушен. Тудо лачак Марий книга савыктыш дене пырля выставкыш миен, «Родная земля» книга-альбомжо дене палдарен.Изи годсек палыме землякем,пырля тунемме йолташем, Россий искусствын сулло деятельже, Марий Элын калык сӱретчыже, тӱнямбал кӱкшытан художник Иван Михайлович Ямбердэ нерген элнан рӱдӧ верыштыже калык ончылно кугешнен ойлаш мыланем кугу чап ыле!
Илышым илен эртарыме тиде пагытым иктешлыме семын каласаш гын, тӱшка калык ончыко лектын ойлымем Йошкар площадьыште, Кремль воктене, лие. Каласен моштыдымо куан да кугешнымаш. Тиде кумыл мыйым чӱчкыдынак авалташ тӱҥалеш», – волгыдын каласыш тачысе юбиляр.
