Советский районлан – 90 ий
ИП Юрина С.К.
«Озаватына сай, умылен мошта»
«Ты кундемыш марлан толмемлан 40 ий лиеш гын, предприниматель семын торговльышто ыштымемлан – 29 ий», — тыге мане Курыкмарий район Сарапай ялын ӱдыржӧ да Советский район Кугэҥер ялын шешкыже София Климентьевна Юрина.
А тылеч ончыч кушто гына ышташыже логалын огыл. Ежово селасе Марий совхоз-техникум деч вара Кодам кундемысе Киров лӱмеш колхозышто уржа-сорла годым пырчым вискален. Кум тылзе гыч марлан лекмекыже, марийжын шочмо кундемыштыже «Мир» колхозышто ферма еда контролёр семын шӧрым терген. Вара гына специальностьшо почеш бухгалтерлан шогалтеныт. Но шукак ыштен шуктен огыл – шочмо Курыкмарий кундемышкыже чонжо шупшын, да туш кусненыт. Райпон общепитыштыже бухгалтер сомылым шуен. Икымше йоча, эрге, дене ик ият пеле декретыште лиймеке, угыч марийжын мӧҥгышкыжӧ пӧртылыныт. Роҥгышто райпон озанлык сату кевытыштыже торгаен. Вара кокымшо йоча, ӱдыр, дене кум ий шинчен. Райпошто пашаеҥым шагалемдаш тӱҥалмеке, тушеч каен.
— Окса уке ыле. Марием колхозышто водительлан ыштен гынат, пашадарым жапыштыже пуэн огытыл. Тыге 1996 ийыште предприниматель пашаш ушнышым — свидетельствым налын, уремыште торгаяш тӱҥальым. Ончыч тӱрлӧ тыгыде сатум, вургемым ужалышым, вара кочкышыш куснышым. Туге гынат телым уремыште кылмен шогаш куштылго лийын огыл. Колхоз председательна озанлык столовый ончылно тӱҥын шогымем ужынат, чаманен, тусо зданийыште верым пуаш келшыш. 2000 ийыште тушто изи кевытым почым, — шарналтыш бизнес пашаш ушнымыж нерген София Климентьевна.
Вара столовый ваштарешак, Роҥгышто, посна кевытым чоҥаш пижыныт. Кум ий нӧлтеныт да 2005 ийыште пашаш колтеныт. Ойлымыж почеш, калыкым пукшаш поро шонымаш дене тидым ыштеныт, санденак поро кумылан кайык лӱм дене «Фламинго» маныныт. Ты кевыт чоҥалтме жапыштак марийжын шочмо ялыш, Кугэҥерыш, киоскым конден шынденыт. Ныл ий гыч тудым кораҥден, 2008 ийыште «Ольга» лӱман у кевытым нӧлтеныт. Тунамак Кундышымбалне чоҥаш тӱҥалыныт да 2009 ийыште «Родникым» пашаш колтеныт. Голубойышто «Ольга», Кугунурышто «София», Вечыныште «Добрый хозяин» кевытлам тареш налме верлаште почыныт.
Тареш налмыжым шотыш кондаш, а молыжым чоҥаш кӱлын. Чыла тиде пашам марийже, Сергей Геннадьевич, шуктен, да родыжо-влак полшеныт. Ватыжын бизнеслан пижмекыже, тудат колхоз паша гыч каен, водительланак, но пелашыж дене ыштен. Авашт, Ульяна Сергеевна, сай эҥертыш лийын – уныка-влакым ончашат, сурт сомылкаланат, ой денат эре полшен. Тыгай шотан да пашаче эргым ончен куштымылан София Климентьевна аваштланак таушта. Афган сарым эртен, армий гыч пӧртылмекыже, нуно палыме лийыныт да ик ий гыч ушненыт. Йошкар Шӱдыр орденан марийжым тудо эреак пагален. Марийжат тудым йӧратен, чыла йодмыжым шуктен. Ӱмыржӧ гына кӱчык лийын.
София Климентьевнан шке ачажат, Климентий Александрович Зиновьев, озанлыкыште водительланак ыштен. Но тудат илыш гыч эр каен. Авашт, Анфиса Арсентьевна, фермыште вольыкым ончышо, кок ӱдырым илыш корныш луктын. «Пашам кыртмен ышташ, нелылыкым сеҥаш тудо мемнам туныктен», – ойла кугурак ӱдыржӧ, София. Санденак палыме предприниматель марте кушкын. Изирак ӱдыржӧ, Татьяна, Курыкмарий район Йоласал школышто туныкта, директорын алмаштышыже. Авашт Сарапай ялыште шкетынак ила, 78 ияш. Жапше годым кевытым чоҥашат кугурак ӱдыржылан кертмыж семын полшен. Таклан огыл кок аважымат тудо чот пагала.
— Кызыт тӱҥ эҥертышем шочшем-влак улыт. Ольга ӱдырем, «Юлтехым» тунем пытарен, мый денем бухгалтерлан ышта, сатуланат товаровед семын кудалыштеш, эше кевытче-влакым отпускыш кайымышт годым алмашта. Михаил веҥым ден Дмитрий эргым вес вере пашам ыштат гынат, кӱлеш годым машинашт дене сатум кондаш полшат. Теве тыгай мемнан еш бизнесна, — каласыш предприниматель ава.
Мутат уке, бизнесышт чылаж годым ик семын ок кай, эркышныме пагытат лиеда, поснак телым. Адакше кевыт ешаралтмат чаракым ышта, вет яллаште сату налше тугакшат шагалемеш. Садланак Кугунур ден Вечынысе кевытлам петыраш логалын. Молыштымат арален кодышашлан «Авокадо» франшизе йӧнлан эҥерташ келшыме, да Роҥгысо, Кугэҥерысе, Голубойысо кевытлам ынде лач тыгай лӱм дене палат. Кевытлаште ончычсо пашаеҥ-влакак ыштат, южышт – тӱҥалтыш гычак. Теве Роҥго кевытыште тыршыше Римма Епанова тыгак мане:
– Мый тыште 16 ий ыштем. Озаватына пеш сай, умылен мошта. Кушко кайынет, полыш кӱлеш, мелын вашешта. Отпускыш кунам йодат, эре колта. Эмлалтмыланат тӱла. Сандене ме тудым пагалена, шке пашанам кӱлын шуктена. Тыгай вулатыше дене ышташ келша.
Юрий Исаков.
Снимкылаште: предприниматель София Юрина ден Ольга ӱдыржӧ – Роҥгысо кевытышт ончылно; сату налше да кевытче Римма Епанова.
Авторын фотожо.
