Шарнымаш кече
Тӱмыр ден шӱвыр, кӱсле ден шиялтыш
Морко район Эҥерсолаште Марий АССР тӱвыран сулло пашаеҥже, калык семӱзгар мастар Пётр Эчейкинын шочмыжлан 85 ий да колымыжлан 20 ий темме лӱмеш шарнымаш кече эртыш.
Чапым пашаж дене сулен
Тиде кечын мылам латвич ий ончыч пошкудо Кӱчыкэҥер ялысе тӱвыра пӧртыштӧ эртыше Талешке кече шарналте. Тушто ты кундем гыч лекше кумдан палыме талешке-влакым, ты шотыштак семӱзгар мастар Пётр Эчейкиным, ушештарышт. Тидыже тунам южыштым ӧрыктарышат дыр. Но тыгай чапым тудо чынжымак сулен. Эҥерсола тӱвыра пӧрт пелен чумырымо «Муро сем» этнографий ансамбльже кодшо курымысо 70-ше ийла мучаште Совет Ушем кӱкшытан фестивальын лауреатше лийын. Вара родо-тукым да касвел тӱрлӧ эллашке миен коштыныт, тӱнямбал фестивальлаште мастарлыкым ончыктеныт. Ансамбль вуйлатыше Пётр Павлович тале музыкант веле огыл, тӱрлӧ семӱзгарым ыштыше мастар семынат чапланен. Сандене Талешке кечым тудын шочмыжлан 70 ий, а колымыжлан 5 ий темме дене кылдыме ыле.
Талешке-влак лӱмеш сортам чӱкташ ты кундемынак, Уилем ялын, шочшыжо, икымше Оньыжа, режиссёр Василий Пектеев дене пырля мылам, Марий Элын сулло журналистшылан, ӱшанышт. Тидым мый паша дене сулышаш порысем семын ушышкем пыштышым. А карт кугызан эргыже Василий Александровичын Юмын мутым пелештымыже шуак докан. Сценыш Пётр Эчейкинын чумырымо «Муро сем» ансамбльын лекмыже чонышто вургыжтарыше кумылым ылыжтыш. Шуко поро мут тудын нерген йоҥгалте.
Шукыжым шке кидше дене ыштен
А тиде гана шарнымаш кечым шочмо Эҥерсолаштыже тудын деч кодшо сурт гыч тӱҥалме. Ты оралтым аралаш да олмыкташ тукым шӱжарже, верысе предприниматель Татьяна Гаврилова кугу вийым пыштен. Пӧрт кӧргыжым ик жаплан, ялын кечыжлан, эсогыл шкешотан тоштерыш савырыме ыле. Но ынде шукертсек тушто Рушарня школ верланен. Татьяна Васильевна Морко посёлкышто пеледышым ужалыше кевытым куча, а тыште йоча-влакым юмын мут дене порылыклан туныкта. Тиде кечын тушко Арын черке гыч лӱмын протоиерей Николай Чузаев толын ыле да тудын ончычсо озажым уштен юмылтыш. А Татьяна Гаврилова пӧртшӧ ончылно Пётр Павловичлан шогалтыме шарнымаш монумент воктеке илыше пеледыш аршашым корзиҥга дене шындыш.
Вара пайрем ончычсо ял шотан илем администрацийын зданийышкыже кусныш. Туштак верланыше книгагудышто семӱзгар мастар нерген каласкалыше да тудын пашаж дене палдарыше выставкым чумырымо ыле. Мом гына тушто ужаш ыш логал: тӱрлӧ кугытан тӱмыр ден шӱвырым, кӱсле ден шиялтышым да молымат. Тышечын шукыжым тудо шке кидше дене ыштен. «Муро сем» ансамбль дене конкурс программыште шоктен да мурен куштымыштым жапше годым видеосюжетыш возен налме улмаш. Тудым экраныште ончыктымаш угыч тунамсе пагытыш пӧртылтыш, ансамбльын вуйлатышыжым да тушко чумыргышо-влакым пуйто шинча ончылнак ылыжтыш.
Видеосюжет гыч – чын илышыш
Адакше ансамбльын участникше-влак кокла гыч икмынярышт тиде видеосюжет гыч чын илышыш куснымо семынак воктенысе залыш погынышо калык ончыко лектыч. Римма Александрова школышто тунеммыж годымак тушко кошташ тӱҥалын. Пётр Павловичын куштен мураш туныктымыжым пеш порын шарналтыш. Гармонь шоктымым оҥарыме семын «Кынагари…» манын мурен, тошто марий куштымашышт – тачат шинча ончылно.
Татьяна Гаврилова гын изинек ансамбль пелен кушкын. Вара шкежат агитбригадыш ушнен. Тӱнямбал фестивальышкат миен. Европысо кинокомпаний-влак тушто кинорежиссёр Никита Михалковын сценарийже почеш «Сибирский цирюльник» кином сниматленыт. «Москваште Ӱярня» сюжетыште Россий гыч палыме артист-влак Алексей Петренко ден Олег Меньшиков, США-се Голливуд гыч палыме актрисе Джулия Ормонд да «Муро сем» гыч ныл марий айдеме – Пётр Эчейкин, эргыже Вячеслав, тукым шӱжарже Татьяна, музыканче Геннадий Иванов – марий семӱзгарла дене, а Кострома гыч пуч дене шоктышо-влак пырля возалтыныт.
Наталия Павлова музыкальный училище деч вара ансамбльыште кӱсле дене шоктен. Шкеже ончыч тӱҥ школышто музыкым туныктен да музыкальный школым вӱден, вара Рушарня школ пелен тыгаяк пашам тӱҥалын, эше Кӱчыкэҥер тӱвыра пӧртыштӧ художественный вуйлатышылан ышта. Ончычсо «Муро сем» ансамбль шаланен гынат, Пётр Эчейкинын тӱҥалме пашажым вес семын шуя – йоча-влакым марий семӱзгар – кӱсле да шиялтыш – дене шокташ туныкта. Тыгак Н.И.Казаков лӱмеш сылнымут-краеведений тоштерын пашаеҥже Альберт Архипов рвезе-влакым тӱмыр-шӱвырлан кумылаҥдаш полша. Тиде кечынат Эҥерсола тӱҥ школын тунемшыже-влак тӱрлӧ семӱзгар дене шоктышт, марла мурышт да куштышт.
Шарнымаш кечым иктешлыме годым тудым вӱдышӧ Татьяна Васильевна Гаврилова тушко ушнышо чыла еҥлан таум ыштыш да тыге каласыш:
– Ме ончыкыжат калыкнан мастарлыкшылан да Юмын полышыжлан ӱшанен илаш тӱҥалына. Пётр Павловичын ыштен кодымо семӱзгарже тӱня мучко шарлен, шагалже кодын. Сандене ме кӱслемат, молымат ешарен нална. Тек нуно Рушарня школышто йоча ден кугыеҥ-влакын шоктымышт дене у шӱлыш дене йоҥгалтыт. Пётр Эчейкин нерген шарнымаш еҥ-влакын чоныштышт да усталык пашаштышт умбакыже илаш тӱҥалеш.
Юрий ИСАКОВ.
Снимкылаште: Пётр Эчейкин; шарнымаш кечыш погынышо-влак; Татьяна Гаврилова ден Наталия Павлова йоча-влак дене пырля.
Елена Панинан да еш альбом гыч налме фото.
